سه جور گناه وجود دارد: يك‌جور گناهى است كه فقط ظلم به نفس است - كه تعبير ظلم به نفس در قرآن و در حديث فراوان است - گناهى است كه فرد مرتكب مى‌شود و اثر مستقيمش هم به خود او برمى‌گردد؛ گناهان متعارفِ فردىِ معمولى.
نوع ديگر، گناهى است كه فرد مرتكب مى‌شود، اما اثر مستقيم آن به مردم و به ديگرى مى‌رسد. اين گناه، سنگين‌تر است. اين گناه، ظلم به نفس هم هست؛ اما چون تعدى و تجاوز به ديگران است، دشوارى كار آن بيشتر است و علاج آن هم سخت‌تر است؛ از قبيل ظلم، غصب، پايمال كردن حقوق مردم، پايمال كردن حقوق عمومى انسانها.
... نوع سوم، گناهان جمعى ملتهاست. بحث يك نفر آدم نيست كه خطايى انجام دهد و يك عده از آن متضرر شوند؛ گاهى يك ملت يا جماعت مؤثرى از يك ملت مبتلا به گناهى مى‌شوند. اين گناه هم استغفار خودش را دارد. يك ملت گاهى سالهاى متمادى در مقابل منكر و ظلمى سكوت مى‌كند و هيچ عكس‌العملى از خود نشان نمى‌دهد؛ اين هم يك گناه است؛ شايد گناه دشوارترى هم باشد؛ اين همان «انّ اللَّه لا يغيّر ما بقوم حتّى يغيّروا ما بانفسهم» است؛ اين همان گناهى است كه نعمت‌هاى بزرگ را زايل مى‌كند؛ اين همان گناهى است كه بلاهاى سخت را بر سر جماعت‌ها و ملتهاى گنهكار مسلط مى‌كند.
بيانات در ديدار كارگزاران نظام 08/08/1384

اگر ملتى بتواند از طريق انس با قرآن، خود را در فضاى قرآنى قرار دهد، در فضاى معرفتى قرآن قرار دهد، خواهد توانست مشكلات خود را برطرف كند. مشكل بزرگ مسلمانان دنيا دورى از قرآن است؛ علاج هم برگشت به قرآن است. قرآن فقط براى تلاوت كردن در كنج و زوايا نيست؛ قرآن براى عمل است؛ قرآن براى شناخت و معرفت است؛ قرآن براى اين است كه جامعه‌ى اسلامى تكليف خود را بفهمد؛ وظيفه‌ى خود را بفهمد؛ از حيرت نجات پيدا كند؛ از ظلمات نجات پيدا كند. جلسه‌ى قرآن، تلاوت قرآن و صوت قرآن، مقدّمه براى معرفت مفاهيم قرآنى است. عيب بزرگ كار ما مسلمانها، ما امت اسلامى اين‌جاست كه دم از قرآن مى‌زنيم، اما به قرآن عمل نمى‌كنيم؛ دم از محبت خدا مى‌زنيم، اما از دين خدا پيروى نمى‌كنيم. «قل ان كنتم تحبون اللَّه فاتّبعونى يحببكم اللَّه». اگر كسى خدا را دوست مى‌دارد، دليل صدق او تبعيّت از پيغمبر است؛ تبعيت از قرآن است........
عزيزان من! جوانان عزيز! تلاوت قرآن يك فضيلت بزرگ و يك ثواب است؛ اما اين تلاوت وسيله‌اى براى رسيدن به معرفت است. اين قرآن يك اقيانوس عظيم است. هرچه بيشتر جلو برويد، تشنه‌تر مى‌شويد و علاقه‌مندتر مى‌شويد و دل شما روشنتر مى‌شود. در قرآن بايد تدبّر كرد. من باز هم از شما جوانان خواهش مى‌كنم كه با معانى قرآن انس پيدا كنيد و ترجمه‌ى قرآن را بفهميد. من بارها اين را از جوانان خواسته‌ام و بسيارى هم اقدام كرده‌اند. قرآن را كه هر روز تلاوت مى‌كنيد. هرچه تلاوت كرديد، ترجمه‌ى آن را هم نگاه كنيد؛ بگذاريد اين مفاهيم در ذهن جوان شما حك شود. در آن صورت فرصت تدبّر پيدا خواهيد كرد.
سخنرانى در مراسم اختتاميه‌ى مسابقات حفظ و قرائت قرآن كريم 09/08/1379