قيام حسينى جهت نجات بندگان از جهل و سرگردانى
يك جمله در زيارت اربعين امام حسين (عليه‏الصّلاةوالسّلام) ذكر شده است كه مانند بسيارى از جملات اين زيارتها و دعاها، بسيار پُرمغز و در خور تأمل و تدبر است. امروز به مناسبت روز تاسوعا و روز عزا، در خطبه‏ى اول قدرى پيرامون همين جمله - كه ناظر به جهت قيام حسينى است - عرايضى عرض مى‏كنيم؛ آن جمله اين است: «و بذل مهجته فيك». اين زيارت اربعين است؛ منتها فقره‏هاى اول آن، دعاست؛ كه گوينده‏ى اين جملات خطاب به خداوند متعال عرض مى‏كند: «و بذل مهجته فيك»؛ يعنى حسين‏بن‏على، جان و خون خود را در راه تو داد؛ «ليستنقذ عبادك من الجهالة»؛ تا بندگان تو را از جهل نجات بدهد؛ «و حيرة الضّلالة»؛ از سرگردانىِ ناشى از ضلالت و گمراهى آنها را برهاند. اين يك طرف قضيه است، كه طرفِ قيام كننده است - كه حسين‏بن‏على (عليه‏السّلام) است - طرف ديگر قضيه، در اين فقره‏ى بعدى معرفى مى‏شود: «و قد توازر عليه من غرّته الدنيا و باع حظّه بالارذل الأدنى»؛ نقطه‏ى مقابل، آن كسانى بودند كه فريب زندگى، آنها را به خود مشغول كرده بود؛ دنياى مادى، زخارف دنيايى، شهوات و هواهاى نفس، آنها را از خود بيخود كرده بود؛ «و باع حظّه بالارذل الأدنى»؛ سهمى را كه خداى متعال براى هر انسانى در آفرينش عظيم خود قرار داده است - كه اين سهم عبارت است از سعادت و خوشبختى دنيا و آخرت - به بهاى پست و ناچيز و غير قابل اعتنايى فروخته بودند. اين، خلاصه‏ى نهضت حسينى است.
با مداقّه‏ى در اين بيان، انسان احساس مى‏كند كه نهضت حسينى در واقع با دو نگاه قابل ملاحظه است، كه هر دو هم درست است؛ اما مجموع دو نگاه، نشاندهنده‏ى ابعاد عظيم اين نهضت است: يك نگاه، حركت ظاهرى حسين‏بن‏على است؛ كه حركت عليه يك حكومت فاسد و منحرف و ظالم و سركوبگر - يعنى حكومت يزيد - است؛ اما باطن اين قضيه، حركت بزرگترى است كه نگاه دوم، انسان را به آن مى‏رساند؛ و آن حركتِ بر عليه جهل و زبونى انسان است. در حقيقت، امام حسين اگرچه با يزيد مبارزه مى‏كند، اما مبارزه‏ى گسترده‏ى تاريخى امام حسين با يزيدِ كوته‏عمرِ بى‏ارزش نيست؛ بلكه با جهل و پستى و گمراهى و زبونى و ذلت انسان است؛ امام حسين با اينها دارد مبارزه مى‏كند.