استفتائات

احکام سفر

مناسک حج

احکام خمس

ارسال استفتاء

احکام سفر

احکام روزه مسافر

1. کسی که عمداً روزه خود را باطل کرده اگر پس از آن به سفر برود کفاره از او ساقط نمی‌شود. 2. کسی که چند روز از ماه رمضان را به‌خاطر عذری روزه نگرفته، و تعداد آن روزها را نمی‌داند مثلاً نمی‌داند که آيا در روز بيست و پنجم ماه رمضان به سفر رفته تا روزهايی که از او فوت شده مثلاً شش روز باشد يا در روز بيست و ششم رفته که پنج روز باشد، می‌تواند مقدار کمتر را قضا کند و اما در صورتی که هنگام شروع عذر (مثلاً سفر) را می‌داند، مثلاً می‌داند که روز پنجم ماه به سفر رفته ولی‌ نمی‌داند که در شب دهم برگشته تا پنج روز فوت شده باشد يا شب يازدهم برگشته تا شصت روز فوت شده باشد، در اين صورت احتياط آن است که مقدار بيشتر را قضا کند. 3. کسی که به‌خاطر سفر، روزه ماه رمضان را نگرفته، اگر تا ماه رمضان سال بعد در وضعيت سفر باشد قضای رمضان گذشته از او ساقط نمی‌شود و بايد بعداً آن را به‌جا آورد، و احتياط مستحب آن است که کفاره نيز بدهد. 4. اگر پدر و نيز بنابر احتياط واجب، مادر روزه خود را به‌خاطر عذری ـ غير از سفر ـ به‌جای نياورده و با اينکه می‌توانسته آن را قضا کند، قضا نيز نکرده است بر پسر بزرگتر آنان واجب است که پس از مرگ آنان خودش يا به‌وسيله اجير، قضای‌ آن روزه را به‌جا بياورد. و اما آن‌چه به‌خاطر سفر به‌جا نياورده‌اند واجب است حتی در صورتی که فرصت و امکان قضا را هم نيافته‌اند، آن را قضا کند. 5. کسی که در ماه رمضان مسافرت می‌کند در هر موردی که نماز را بايد شکسته بخواند نبايد روزه بگيرد. و در هر مورد که بايد نماز را چهار رکعتی (تمام) بخواند، مانند مسافری که ده روز در يک محل قصد ماندن می‌کند يا اينکه مسافرت شغل اوست، واجب است روزه را نيز به جا بياورد. 6. مسافرت در ماه رمضان هرچند برای فرار از روزه باشد جايز است. البته بهتر است به سفر نرود مگر اينکه سفر برای کار نيکو يا لازمی باشد.

شرایط تحقق سفر شرعی

احکام سفر

شرایط تحقق سفر شرعی

بر مسافر واجب است نمازهای چهار ركعتی (ظهر، عصر و عشا) را با شرايطی که خواهد آمد شکسته (دو رکعت) بخواند، و نماز صبح و مغرب شکسته نمی‌شود. نافله‌ها را بايد دو رکعت، دو رکعت خواند، مگر نماز وتر را که يک رکعت تنها است. نافله‌ها را می‌تواند نشسته بخواند ولی ايستاده بهتر است. در سفر نافله‌‌های ظهر و عصر و عشا ساقط است و نبايد خوانده شود.

س1. تفاوت شخص کثیرالسفر با کسی که به‌خاطر شغلش مدام در سفر است چیست؟ و كلاً چه زمانی شخصی كثیرالسفر محسوب می‌شود؟

ج) اگر سفر، شغل یا مقدمه شغل نباشد ـ هرچند كثرت هم داشته باشد ـ باید به وظیفه مسافر عمل کند. و به‌طور کلّی عنوان کثیرالسفر حكمی ندارد و موضوع حکم شرعی نیست،بلكه تمام خواندن نماز و صحت روزه برای كسی است كه یا خود سفر شغل او است (مثل راننده و خلبان و مانند آن) و یا برای انجام شغل مسافرت می‌كند (مثل كارمند و كارگری كه به اندازه مسافت شرعی برای كارش مسافرت می‌كند)، كه این افراد در مبدأ و مقصد و بین راه نمازشان تمام و روزه‌شان صحیح است.

س2. اگر بنده روزانه از محل سکونتم به محل کار که بیشتر از حدّ ترخّص فاصله دارد بروم حکم مسافر دارم یا خیر؟ در این صورت اگر به تهران سفر کنم واز تهران به محل کارم بروم حکم نماز و روزه‌ام چگونه است؟

ج) کسی که از وطن خود برای کار مسافرت می‌کند (حدود 45 كيلومتر با حداقل 5 /22 کيلومتر رفت) چنانچه طوری است که در هر ده روز چند بار يا حداقل يک بار مسافرت می‌کند، چنين شخصی تا زمانی که ده روز در وطن يا جای ديگر اقامت نکرده، نمازش از سفر سوم تمام و روزه‌اش صحيح است و اگر ده روز در جايی اقامت کند، در سفر اول نمازش قصر است؛ و صِرف رفتن به بيش از حدّ ترخّص، سفر شرعی صدق نمی‌کند و موجب شکسته شدن نماز و بطلان روزه نيست و رفتن از محل سکونت به تهران اگر برای شغل نباشد، در چنين سفری نماز شکسته و روزه نيز صحيح نمی‌باشد.

س3. کسی که حداقل هر ده روز یک بار سفر شغلی انجام می‌دهد، تا چه مدّت آن را ادامه دهد حکم سفر شغلی بر آن مترتب می‌شود؟

ج) ميزان، صدق تکرّر سفر برای شغل است. همين که کاری که برای آن سفر می‌کند شغل او محسوب باشد ولو شغل دو سه ماهه، و برای آن بدون تخلّل اقامت ده روز در يک‌جا مکرّراً مسافرت می‌کند، در سفر سوّم نمازش تمام است.

س4. خواهشمند است در مورد سفر برای شغل که فرموده‌اید «در سفر سوم نماز تمام است» بفرمایید: شخصی که مکرّر برای شغلش مسافرت می‌کند اگر ده روز در وطن و یا جای دیگر اقامت کند آیا در این مورد هم در سفر سوم نمازش تمام است و یا اینکه پس از اقامت ده روز فقط در سفر اول نمازش قصر می‌باشد؟

ج) در صورت اقامت ده روز در يک محل در بين سفرهای شغلی فقط در سفر اول بعد از اقامت ده روز نمازش قصر است.

س5. آیا در سفر شغلی كه نماز تمام است لازم است در هر ده روز حداقل یك بار به محل كارش سفر كند یا همین كه در یك مكان ده روز نماند كافی است؟

ج) ملاك اين است كه بين دو سفر شغلی ده روز در جايی اقامت نكند هر چند فاصله بين دو سفر شغلی بيش از ده روز باشد.

س6. قصد سفر شغلی چهار ماهه به خارج از شهر دارم، به‌طوری که در بین آن از جایی به جای دیگر ـ که بیش از مسافت شرعی فاصله دارند ـ منتقل می‌شوم؛ در صورتی که کمتر از ده روز در یک مكان توقف داشته باشم، وظیفه من نسبت به نماز چیست؟

ج) اگر عرفاً صدق کند كه اين سفر شغل يا برای شغل است (يعنی در خلال ده روز اين سفرها متعدّد انجام گرفته و سفر دوم از مقصد سفر اول برای مقصد ديگر و از آن‌جا نيز به جاهای ديگر باشد و هکذا)، در اين صورت در سفر اول و دوم نماز شکسته، و از سفر سوم به بعد نماز کامل است. ولی اگر تمام اين سفرها تا زمانی که به وطن يا محل سکونت برمی‌گرديد، يک سفر به‌حساب آيد، در تمام طول سفر بايد نماز را شکسته بخوانيد.

س7. آیا محل کار اگر در فاصله کمتر از مسافت شرعی باشد، قاطع سفر در روز کار یا در روز تعطیلی است؟

ج) قاطع سفر در حقيقت وطن انسان و از نظر حكمی محل اقامت (ده روز) است؛ و محل کار نه وطن است و نه محل اقامت؛ لذا اگر به آن‌جا سفری انجام گيرد، قاطع سفر نخواهد بود.

س8. اگر مسافر بعد از خروج از وطن، از راهی عبور کند که صدای اذان وطن اصلی خود را بشنود و یا دیوار خانه‏‌های آن را ببیند، آیا به مسافت شرعی ضرر می‏‌رساند؟

ج) تا از وطن خود عبور نکرده، ضرری به مسافت شرعی نمی‏‌رساند و مسافرتش قطع نمی‏‌شود، ولی تا در داخل محدوده بين وطن و حد ترخص آن هست، حکم مسافر بر او جاری نمی‏‌شود.

حد ترخص‏

احکام سفر

س9. معیار حدّ ترخّص شنیدن اذان و دیدن دیوارهای شهر است، آیا یکی از آن دو کافی است یا این‌که باید هر دو با هم وجود داشته باشند؟

ج) احوط، رعايت هر دو علامت است، هرچند بعيد نيست که شنيده نشدن اذان برای تعيين حدّ ترخّص کافی باشد.

س10. آیا معیار حدّ ترخّص شنیدن صدای اذان از خانه‌‏های طرفی است که مسافر از آن طرف شهر خارج یا داخل آن می‏‌شود، یا این‌که معیار اذان وسط شهر است؟

ج) معيار، شنيدن اذان آخر شهر از طرفی است که مسافر از آن خارج و يا داخل آن می‏‌شود.

س11. در این‌جا بین اهالی یکی از نواحی راجع به مسافت شرعی اختلاف وجود دارد. عده‏ای می‏‌گویند که دیوارهای آخرین خانه‌‏های منطقه که به هم متصل هستند، ملاک است. عده‏ای هم معتقدند که باید مسافت را از کارخانه‌‏ها و شهرک‌های پراکنده‏ای که بعد از خانه‌‏های شهر واقع شده است، محاسبه کرد، سؤال این است که آخر شهر کجاست؟

ج) تعيين آخر شهر موکول به نظر عرف است. اگر در نظر عرف کارخانه‌‏ها و شهرک‌های پراکنده اطراف شهر جزو شهر نباشد، مسافت را از آخر خانه‌‏های شهر بايد حساب نمود.

س12. در یك قصبه یا روستای بزرگ تقریباً شش ده كوچك در طول هم قرار دارند و همگی یك قصبه محسوب می‌شوند. آیا حدّ ترخّص برای شخص مسافری كه می‌خواهد به هشت فرسخی سفر كند، آخرین حدود ده بالاست یا ششمین ده و در صورتی كه آخرین حدود ده بالا به عنوان حدّ ترخّص معین شد در موقع برگشت، اگر مجبور شود شب را در ششمین ده بیتوته كند و به ده خودش نرسد آیا باید نمازش را قصر بخواند یا تمام؟

ج) اگر عرفاً چند محل مجزا محسوب می‌شوند، حدّ ترخّص برای هر محل مجزّا محسوب می‌شود.

س13. گاهی فاصله بین بعضی از شهرها (یعنی فاصله تابلوهای خروجی شهری و ورودی شهر دیگر) بسیار اندک بوده و به صد متر نمی‏‌رسد، حتی بعضی از خانه‌‏ها و خیابان‌‏های دو شهر کاملاً به هم متصل هستند، حدّ ترخّص این موارد چگونه است؟

ج) با فرض اتصال يکی از دو شهر به ديگری به نحوی که در سؤال آمده است، آن دو، حکم دو محله يک شهر را دارند که خروج از يکی به ديگری مسافرت محسوب نمی‏‌شود تا نياز به حدّ ترخّص باشد.

س14. یك روز قبل از ماه مبارك رمضان در منزلی كنار دریای خزر برای مدت 20 روز قصد اقامه نمودیم. فاصله منزل تا اولین روستا كه آن روستا به خانه‌ها و مغازه‌های شهر بابلسر تقریباً وصل می‌شد دو كیلومتر بود. از ابتدا قصدمان این بود كه برای خرید روزانه و نماز ظهر و عصر هر روز قبل از اذان ظهر به شهر برویم و می‌رفتیم. تمام این مدت را روزه گرفته و نمازها را چه در شهر و چه در منزل تمام خوانده‌ایم. آیا تكلیف‌مان را درست انجام داده‌ایم؟

ج) در صورتی كه شهر خارج از حدّ ترخّص محل اقامت شما بوده و مجموع اياب و ذهاب شما در تمام ده روز بيشتر از هفت ساعت بوده، حكم مسافر را داشته‌ايد و بايد نمازها را شكسته خوانده و روزه نمی‌گرفتيد و در صورت تخلف از وظيفه در فرض سؤال احتياط اين است که قضای آنها را به‌جا آوريد.

مسافت شرعی

احکام سفر

س15. ابتدای مسافت شرعی کجاست؟ آیا از محله‌ای است که انسان در آن‌جا ساکن است یا از آخر شهر و روستا؟ و پایان مسافت شرعی كجاست؟ آیا ابتدای شهر است یا مكان و مقصد داخل شهر؟

ج) مسافت شرعی از آخر شهر مبدأ تا اول شهر مقصد محاسبه می‌شود.

س16. با توجه به فتوای امام خمینی(ره) مبنی بر وجوب قصر نماز و افطار هنگام سفر به هشت فرسخی، اگر مقدار رفتن کمتر از چهار فرسخ باشد، ولی در بازگشت، به علت مشکلات راه و نبودن ماشین، مجبور به پیمودن مسافتی بیش از شش فرسخ شود، آیا باید نماز را شکسته خواند و روزه را افطار کرد؟

ج) اگر رفتن کمتر از چهار فرسخ باشد و مسير بازگشت هم به مقدار مسافت شرعی نباشد، نماز تمام و روزه صحيح است.

س17. من از اهالی اصفهان هستم و مدتی است که در دانشگاهی در شاهین شهرکه از توابع اصفهان است مشغول به کارم، و فاصله بین اصفهان و شاهین شهر کمتر از مسافت شرعی (در حدود بیست کیلومتر) است، ولی تا دانشگاه که در اطراف شاهین شهر واقع شده، بیشتر از مسافت شرعی (در حدود بیست و پنج کیلومتر) است. با توجه به این‌که دانشگاه در شاهین شهر است و راه من از وسط شهر عبور می‏‌کند، ولی مقصد اصلی من دانشگاه است، آیا مسافر محسوب می‏‌شوم یا خیر؟

ج) اگر فاصله بين دو شهر کمتر از چهار فرسخ شرعی باشد، حکم سفر مترتّب نمی‏‌شود.

س18. اگر شخصی برای چندین سال در چهار کیلومتری وطنش باشد و هر هفته به خانه‏اش برود، هنگامی که این شخص به محلی مسافرت کند که فاصله آن با وطنش بیست و پنج کیلومتر و با مکانی که چندین سال در آن درس خوانده است، بیست و دو کیلومتر است، نماز او چه حکمی دارد؟

ج) اگر از وطنش به آن‌جا مسافرت کند، نماز قصر است.

س19. تقریباً پایان هر هفته، همسر و دو دخترم را برای تحصیل به مدرسه‌ای در خارج از لندن می‌برم؛ وطن من داخل لندن است؛ از خانه تا محدوده شهر لندن 5/ 7 مایل [تقریباً 12 كیلومتر] است، ولی قبل از خارج شدن از محدوده شهر 5/ 13 مایل دیگر دور شهر می‌گردیم و سپس از محدوده شهر خارج می‌شویم، بعد از آن 5/ 4 مایل باید به سمت مقصد برویم و لذا از خانه تا محل مدرسه 5/ 25 مایل مسیر دارد. آیا نماز من در آن‌جا قصر است و یا باید احتیاطاً هم قصر و هم كامل بخوانم؟

ج) حرکت در داخل شهر لندن و يا خارج شهر در داخل محدوده ما بين شهر و حدّ ترخّص آن، جزو مسافت حساب نمیشود و مسافت 5/ 4 مايل از محدوده شهر تا مقصد، مقدار مسافت شرعی نيست؛ بنابراين نماز شما تمام است.

س20. کسی که از محل سکونت خود به محل دیگری که کمتر از مسافت شرعی است، سفر کند و در خلال ایام هفته چندین بار از آن محل به محله‌‏های دیگر برود، به‌طوری که مجموع مسافت بیش از هشت فرسخ شود، چه وظیفه‏‌ای دارد؟

ج) اگر هنگام خارج شدن از منزل قصد پيمودن مسافت شرعی را نداشته و فاصله بين مقصد اول و محله‌‏های ديگر هم به مقدار مسافت شرعی نباشد، حکم مسافر را ندارد.

س21. چه مقدار مسافتی را شخص در داخل شهر(محل زندگی) خود باید طی کند تا موجب افطار روزه شود؟

ج) رفت و آمد داخل شهر ـ هرچند خیلی بزرگ باشد ـ سفر شرعی محسوب نمی‌شود كه موجب شکسته‌شدن نماز و افطار روزه شود. سفری که حکم مزبور بر آن مترتب است، سفر از شهری به شهر دیگر است، در صورتی که مسافت آن به مقدار هشت فرسخ (۴۱ کیلومتر) هرچند به صورت رفت و برگشت باشد البته رفت آن نباید کمتر از ۲۰.۵ کیلومتر باشد.

س22. مسافری قصد رفتن به سه فرسخی را دارد، ولی از ابتدا در نظر دارد که در بین راه از راه فرعی برای انجام کار معیّنی به یک فرسخی برود و سپس به مسیر اصلی برگشته و به سفر خود ادامه دهد، نماز و روزه این مسافر چه حکمی دارد؟

ج) حکم مسافر را ندارد و ضميمه کردن مقدار راهی که با خروج از مسير اصلی و بازگشت به آن پيموده، برای تکميل مسافت شرعی کافی نيست.

س23. اگر انسان به قصد رفتن به مکان معیّنی از شهر خود خارج شود و در آن‌جا به گردش بپردازد، آیا این گردش جزو مسافتی که از منزل پیموده، محسوب می‏‌شود؟

ج) گردش در مقصد جزو مسافت محسوب نمی‏‌شود.

تبعیت در سفر

احکام سفر

س73. شوهرم برای تصمیم‌گیری در بیشتر موارد به من آزادی و اختیار داده است. حال با توجه به این، آیا در وطنش خودم را از جهت كامل خواندن نماز و صحت روزه تابع او بدانم؟ با این‌که ما در منطقه و شهر دیگری ساکن خواهیم شد؟

ج) صِرف دادن آزادی در تصميم‌گيری، ارتباطی به مسأله (اختيار وطن) ندارد؛ بلكه ملاک، مستقل بودن يا عدم استقلال از شوهر در تصميم و زندگی است. لذا اگر در اين دو موضوع، مستقل از شوهرتان هستيد، پس در اتخاذ وطن تابع او نيستيد.

س74. شخصی دارای دو وطن است، در نتیجه نماز خود را در هر دو مکان تمام می‏‌خواند و روزه هم می‏‌گیرد، آیا واجب است که همسر و فرزندان تحت تکفل وی در این مسأله از سرپرست خود تبعیت نمایند یا این‌که می‏‌توانند مستقل از او عمل کنند؟

ج) زن می‏‌تواند وطن جديد شوهرش را وطن خود قرار ندهد، ولی فرزندان اگر صغير باشند و در تصميم‏گيری و کسب درآمد مستقل نباشند و يا در اين مسأله تابع اراده پدر باشند، وطن جديد پدر، وطن آن‌ها هم محسوب می‏‌شود.

س75. س . آیا زن و فرزندان مشمول مسأله 1284 رساله حضرت امام(ره) هستند؟ یعنی در تحقق سفر آن‌ها قصد سفر توسط آنان شرط نیست؟ و آیا وطن پدر موجب تمام بودن نماز کسانی که تابع وی هستند، می‏‌گردد؟

ج) اگر در سفر تابع پدر ولو قهراً باشند، قصد پدر برای پيمودن مسافت در صورت اطلاع آنان از آن کافی است. ولی در انتخاب وطن و اعراض از آن، اگر در تصميم‏گيری و زندگی مستقل نباشند، يعنی بر حسب طبيعت و ارتکازشان تابع اراده پدر باشند، در اعراض از وطن سابق و اتخاذ وطن جديد که پدر با آن‌ها برای زندگی دائمی به آن‌جا رفته است، تابع وی خواهند بود.

س76. آیا زن در وطن و اقامت تابع شوهر است؟

ج) مجرّد زوجيّت موجب تبعيّت قهری نمی‏‌شود، و زن می‏‌تواند در انتخاب وطن و قصد اقامت تابع شوهر خود نباشد. بله، اگر زن در انتخاب وطن و اعراض از آن تابع اراده همسرش باشد، قصد شوهرش برای او کافی است و شهری که همسرش با او برای زندگی دائم و به قصد توطن به آن‌جا رفته است، وطن وی هم محسوب می‏‌شود و همچنين اعراض شوهر او از وطن مشترکشان با خروج از آن و رفتن به جايی ديگر، اعراض او از وطن هم محسوب می‏‌گردد، و برای اقامت ده روز در سفر، اطلاع او از قصد شوهرش مبنی بر اقامت ده روز با اين فرض که وی تابع اراده شوهر است برای وی کافی است، بلکه اگر مجبور به همراهی با شوهرش در مدت اقامت در آن‌جا باشد، نيز حکم همين است.

س77. محل تولد من شهر کاشمر است و از سال 1345 هجری شمسی تا سال 1369 ساکن تهران بوده‌‏ام و آن‌جا را وطن برای خود انتخاب کردم، و مدت سه سال است که همراه با خانواده‌‏ام برای مأموریت اداری به بندرعباس آمده و کمتر از یک سال دیگر به شهر تهران که وطن من است، باز خواهم گشت. با توجه به این‌که در مدتی که در بندرعباس هستم، هر لحظه امکان دارد برای مأموریت به شهرهای تابع بندرعباس بروم و مدتی در آن‌جا بمانم و زمان مأموریت‌‏های اداری هم که به من ارجاع می‏‌شود، قابل پیش‌بینی نیست، خواهشمندم اولاً: حکم نماز و روزه مرا بیان فرمایید. ثانیاً: با توجه به این‌که در اغلب اوقات یا در بعضی از ماه‌های سال برای چند روز در مأموریت اداری به سر می‏‌برم، آیا کثیر السفر محسوب می‏‌شوم یا خیر؟ ثالثاً: با توجه به این‌که همسرم خانه‏دار و متولد تهران است و با من به بندرعباس آمده و ساکن آن شده است، حکم شرعی نماز و روزه وی چیست؟

ج) نماز و روزه شما در محل کار فعلی‌تان که وطن شما نيست، حکم نماز و روزه مسافر را دارد، يعنی نماز شکسته است و روزه‏تان صحيح نيست، مگر آن‌که در آن‌جا قصد اقامت ده روز کنيد و يا در هر ده روز حداقل يک بار به‌خاطر کاری که مربوط به وظيفه شما است، مسافرت نماييد؛ و اما همسرتان که در محل کار همراه شما است، اگر قصد اقامت ده روز کرده باشد، نماز وی تمام و روزه‌‏اش صحيح است و در غير اين صورت نمازش شکسته است و نمی‏‌تواند روزه بگيرد.

س78. جوانی با زنی از شهری دیگر ازدواج نموده است، هنگامی که این زن به خانه پدرش می‏‌رود، نمازش قصر است یا تمام؟

ج) تا زمانی که از وطن اصلی خود اعراض نکرده، نمازش در آن‌جا تمام است.

س79. اگر شخصی وطنی داشته باشد که در حال حاضر در آن سکونت نمی‏‌کند، ولی گاهی با همسرش به آن‌جا می‏‌رود، آیا همسر او در آن‌جا باید مانند وی نمازش را تمام بخواند یا خیر؟ و اگر همسرش تنها به آن‌جا برود نمازش چه حکمی دارد؟

ج) مجرد اين‌که آن مکان وطن شوهر اوست باعث نمی‏‌شود که وطن وی هم باشد و بر او در آن‌جا احکام وطن جاری شود.

س80. نماز و روزه فرزندان در وطن والدین چگونه است؟ و آیا به سن فرزندان و مستقل شدن آنها بستگی دارد؟

ج) ميزان، تبعيت و عدم استقلال است. مادامی كه فرزندان در اراده و زندگی تابع پدر باشند، وطنِ پدر، وطن آنها هم محسوب می‌شود (و اگر با مادر زندگی می‌كنند و تابع مادر هستند وطن مادر، وطن آنها هم محسوب می‌شود) و در اين حكم فرقی بين اينكه فرزند صغير باشد يا كبير نيست. اين در صورتی است كه فرزندان در وطن پدر يا مادر زندگی كنند اما اگر به قصد مسافرتِ چند روزه به وطن والدين رفته‌اند، در اين صورت مادامی كه قصد ماندن حداقل ده روز را نداشته باشند حكم ساير مسافرين را دارند.

س81. در جایی به دنیا آمده‌ام كه وطن پدر و مادرم بوده ولی یك روز بعد از تولّد به جای دیگر منتقل شدیم بدون این كه پدر و مادرم از آن وطن خود اعراض نمایند، آیا آن‌جا وطن من نیز می‌باشد (البته مادامی كه از آنجا اعراض نكرده‌ام)؟

ج) محل مذكور وطن شما محسوب نمی‌شود.

س82. نماز و روزه دختری که به مدت شش ماه آغاز تولد در محل تولد اقامت داشت سپس به مدت هفده سال در شهری دیگر زندگی نمود سپس بعد از ازدواج به محل تولد بازگشت، در دو محل اقامت چه حکمی دارد؟

ج) محل تولد با فرض اينکه پس از تولد فقط شش ماه در آن‌جا اقامت داشته برای او وطن محسوب نيست؛ و در محل زندگی هفده ساله اگر پدر آن‌جا را برای خود وطن اتخاذ کرده و فرزند هم به تبعيت از پدر در آن‌جا زندگی نموده، آن‌جا وطن فرزند هم محسوب است؛ و نسبت به محل تولد اگر بعد از بلوغ و استقلال در زندگی آن‌جا را برای خود وطن اتخاذ کند آن‌جا نيز برای او حکم وطن خواهد داشت.

قصد اقامت

احکام سفر

س25. با توجه به اینكه بنده مقلد حضرتعالی می‌باشم، در مورد «قصد ده روز مسافر در جایی» آیا مدت زمان حساب اقامت در آن‌جا از نظر حضرتعالی ده شبانه‌روز كامل است یا فقط ده روز كامل هرچند شب‌ها از ده شب كمتر باشد؟

ج) قصد ده روز كامل از اذان صبح روز اول تا غروب روز دهم كافی است و اگر از بين روز شروع كند تا همان ساعت از روز يازدهم بايد بماند.

س26. در قصد اقامت ده روز، ابتدای روز از چه موقع مورد نظر حضرتعالی است؛ اذان صبح یا طلوع آفتاب؟

ج) روز از اذان صبح شروع می‌شود.

س27. برای قصد ده روز كردن آیا باید داخل شهر كه رسیدیم قصد كنیم یا در مسیر رفتن به شهر هم می‌توانیم نیت ده روز كنیم؟

ج) بعد از رسيدن به شهر يا هر محلی اگر می‌دانيد كه ده روز يا بيشتر آنجا هستيد، نماز تمام و روزه صحيح است.

س28. شخصی نیت نماز شکسته می‌کند، ولی در نماز قصد اقامت ده روز می‌کند، حال حکم این نماز و نمازهای دیگر این شخص چیست؟

ج) اگر مسافر به نيّت اين كه نماز را شكسته بخواند مشغول نماز شود و در بين نماز تصميم بگيرد كه ده روز يا بيشتر بماند بايد نماز را چهار ركعتی تمام نمايد.

س29. اگر فردی برای زیارت حرم امام رضا (علیه‌الصلوة والسلام) مسافرت نماید و با آن‌که می‏‌داند کمتر از ده روز در آن‌جا خواهد ماند ولی برای این‌که نمازش تمام باشد، قصد اقامت ده روز می‏‌کند، این کار او چه حکمی دارد؟

ج) اگر می‏‌داند که در آن‌جا ده روز نمی‏‌ماند، قصد اقامت ده روز معنا و اثری ندارد و بايد در آن‌جا نمازش را شکسته بخواند.

س30. اگر کسی نیت ده روز کرد ولی مطمئن نیست که ده روز می‌ماند یا نه و نماز خودراکامل بخواند، اگر مدت بقایش ده روز نشود، آیا نمازهایش صحیح است؟

ج) موقع نيّت اقامت ده روز نبايد ترديد داشته باشد؛ چنانچه با عزم و اراده قصد اقامت ده روز کند و يک نماز چهار رکعتی بخواند اگر اتفاقاً پيش‌آمد که نتوانست بماند، هرچند روز بماند نماز تمام است يعنی قصد او تحقق پيدا کرده است.

س31. اگر به مشهد مسافرت كنیم و پانزده روز در آن‌جا بمانیم؛ ولی در طی این مدت به جاهای مختلفی از جمله نیشابور، باغ وحش، پارکها و بازارهای داخل مشهد و شاندیز هم سری بزنیم. آیا نماز ما در این مدّت شکسته است یا تمام؟

ج) اگر قصد اقامت ده روزه كنيد و از ابتدا قصد خروج از محل اقامت را نداشته باشيد، با خواندن حداقل يک نماز چهار رکعتی در آن‌جا، نمازتان تمام است و پس از آن خارج شدن از محل اقامت به مقدار کمتر از مسافت شرعی به قصد اقامت ضرر نمی‏‌رساند؛ لكن اگر هنگام قصد اقامت تصميم به خارج شدن كمتر از مسافت شرعی به ميزان بيشتر از شش يا هفت ساعت (در مجموع ده روز) داشته باشيد، قصد اقامت صحيح نيست. هم‌چنان که در صورت اول اگر به مقدار مسافت شرعی يا بيشتر سفری پيش آمد، اقامت به‌هم می‌خورد و زمانی که به محل اقامت برگشتيد اگر قصد اقامت جديد نکنيد، بايد نمازها را شکسته بخوانيد.

س32. فردی از محل اقامتش به مقدار مسافت شرعی مسافرت کرده، سپس به همان محل برگشته و طبق عادت همیشگی ـ بدون توجه به قصد اقامت مجدّد ـ نمازهایش را كامل خوانده، حکم نمازش چیست؟ و اگر امام جماعت باشد، آیا باید به مأمومین خبر دهد؟

ج) اگر در خارج از وقت نماز متوجه شد، اعاده نماز واجب نيست، در غير اين‌صورت اعاده واجب است؛ و اگر امام جماعت باشد، واجب نيست به مأمومين خبر دهد.

س33. اگر كسی قصد اقامت 10 روز در جایی را نداشته باشد، مثلاً احتمال می‌داده كه 5 روز بعد به مسافرت برود، اما این احتمال را فراموش نماید و قصد 10 روز نماید،‌ و دو روز بعد یادش بیاید. در این صورت آیا باید نمازهایش را شكسته بخواند یا كامل؟ و اگر وظیفه‌اش قصر است، آیا باید نمازهای خوانده شده دو روز قبل را قضا نماید؟

ج) اگر در حين قصد ده روز، قصد جدّی اقامت ده روز در آن مكان را داشته است، حكم اقامت مترتّب است.

س34. کسی که در سفرش بین اقامت ده روز و کمتر مردّد است، حکم نماز چیست؟

ج) حکم ساير مسافرين را دارد كه واجب است نماز را شکسته بخواند.

س35. كسی قصد ده روز كرده است و یك نماز چهار ركعتی قضا خوانده است. آیا قصد اقامت ده روز وی محقق شده است كه در صورت انصراف ناگهانی از اقامت ده روز، همچنان تا زمان حضور، نمازها را تمام بخواند؟

ج) در فرض مرقوم قصد اقامت ده روز محقق نشده و نماز او شكسته است.

س36. همان‌طور كه مستحضرید چند سالی است كه شركت‌های ایرانی در زمینه فعالیت‌های نفت و گاز در دریا فعال شده‌اند كه تعدای شناور دارند و در كنار سكوها قرار گرفته و فعالیتی را انجام می‌دهند یا در نقطه‌ای در حال نصب یك سكو بوده و یا در حال لوله‌گذاری در بستر دریا هستند كه در مورد آخر سرعت شناورهای ایرانی بسته به اندازه لوله متفاوت است كه شاید بتوان گفت در 24 ساعت حداكثر 3 كیلومتر حركت می‌كنند و در زمان نصب سكو هم گاهی بیشتر از 10 روز در یك مكان توقف می‌كنند. حال سؤال این است كه حكم نماز و روزه افراد شاغل در شناورها به چه صورت است و آیا شخص می‌تواند شناور را مانند خشكی فرض نماید و آن را موطن خود قرار دهد یا خیر؟ مجدداً لازم بذكر است این شناورها با كشتی‌های باربری و تجاری فرق دارند چرا كه كشتی‌های معمولی مدام در حال دریانوردی هستند.

ج) هر وقت در يك‌جا توقّف ‌كنيد و بدانيد ده روز می‌مانيد، می‌توانيد قصد ده روز كنيد و نماز را تمام بخوانيد و ملاك قصد اقامت در يك منطقه به نظر عرف است.

س37. کسی که در دو مکان تبلیغ می‏‌کند و قصد اقامت ده روز هم در آن منطقه دارد، نماز و روزه‏اش چه حکمی دارد؟

ج) اگر از نظر عرف دو مکان محسوب شوند، قصد اقامت در هر دو محل و يا در يکی از آن دو با قصد رفت و آمد به مکان ديگر در خلال ده روز، صحيح نيست.

س38. عرفات (شرّفها الله تعالی) در اثر توسعه شهر مكه قطعاً كمتر از مسافت شرعی است. به نظر حضرتعالی كسانی كه در مكه معظّمه قصد اقامت عشره كرده و سپس عازم عرفات می‌شوند نمازشان قصر است یا تمام؟

ج) اگر قصد اقامت تمام ده روز را در خود مكه معظمه نموده پس از تحقق اقامت در مكه با رفتن به عرفات مسافر نمی‌شود.

س39. آیا هنگام قصد اقامت، جایز است نیّت خروج از محل اقامت به محل دیگری را که کمتر از چهار فرسخ با آن فاصله دارد بنمائیم؟

ج) قصد خروج از محل اقامت به اندازه کمتر از مسافت شرعی اگر به صدق اقامت ده روز ضرر نزند مثل بيرون رفتن از آن‌جا به مدت چند ساعت از روز يا شب برای يک بار يا چند بار به شرطی که مجموع ساعات خروج از شش، هفت ساعت بيشتر نشود، در اين صورت، قصد خروج به قصد اقامت لطمه نمی‏‌زند.

س40. آیا قصد خروج كمتر از مسافت شرعی در اثناء اقامت، به صحّت قصد اقامت ضرر می‌زند؟

ج) قصد خروج در اثناء اقامه عشره، در يك محل تا كمتر از مسافت شرعی به قدر شش يا هفت ساعت در مجموع دفعات خروج، مضرّ به صحّت قصد اقامت نيست.

س41. محل کار من که در آن‌جا سکونت هم دارم، غیر از وطن اصلی‌ام است و با آن بیش از مسافت شرعی فاصله دارد، و محل کارم را هم وطن خود قرار نداده‏ام و امکان دارد فقط برای چندین سال در آن‌جا بمانم. گاهی از آن‌جا برای انجام مأموریت اداری به مدت دو یا سه روز در ماه خارج می‏‌شوم، آیا هنگامی که از شهری که در آن سکونت دارم به مقداری بیش از مسافت شرعی خارج شده و بر می‏‌گردم، واجب است در بازگشت قصد اقامت ده روز کنم یا خیر؟ و اگر قصد اقامت ده روز واجب است، تا چه مسافتی می‏‌توانم به اطراف شهر بروم؟

ج) اگر از شهری که در آن سکونت داريد، به مقدار مسافت شرعی خارج شويد، هنگام مراجعت بايد دوباره قصد اقامت ده روز نماييد، و در صورتی که قصد اقامت ده روز به‌طور صحيح تحقق پيدا کرد و حکم تمام خواندن نماز ـ هرچند با خواندن حداقل يک نماز چهار رکعتی ـ محقق شد، خروج به کمتر از مسافت شرعی ضرری به حکم اقامت نمی‏‌زند، همچنان‌که در خلال ده روز قصد خروج به باغ‌ها و مزرعه‌‏های محل اقامت، به قصد اقامت آسيبی نمی‏‌رساند.

س42. شخصی قصد اقامت ده روز در جایی کرده است، به‌خاطر این‌که می‏‌دانسته که ده روز در آن‌جا می‏‌ماند و یا تصمیم بر ماندن داشته است ولی بعد از آن‌که با خواندن یک نماز چهار رکعتی، حکم تمام خواندن نماز بر او مترتّب شد، مسافرتی غیر ضروری برای وی پیش می‏‌آید، آیا رفتن به آن سفر برای او جایز است؟

ج) سفر او اشکال ندارد، هرچند غير ضروری باشد.

س43. من در جایی کار می‏‌کنم که کمتر از مسافت شرعی با شهر مجاور فاصله دارد و چون هیچ‌یک از دو مکان، وطن من نیست، لذا در محل کارم قصد اقامت ده روز می‏‌کنم تا نمازم را تمام خوانده و بتوانم روزه بگیرم، و هنگامی که در محل کارم قصد اقامت ده روز می‏‌کنم، در خلال آن مدت و بعد از آن قصد رفتن به شهر مجاور نمی‏‌کنم، حکم شرعی من در حالت‌های زیر چیست؟ 1. اگر قبل از پایان ده روز به‌خاطر حادثه‏ای یا کاری به آن شهر بروم و بعد از تقریباً دو ساعت، به محل کارم برگردم؟ 2. اگر بعد از پایان ده روز به قصد رفتن به محله معیّنی به آن شهر بروم و از مقدار مسافت شرعی تجاوز نکنم و بعد از یک شب توقف، به محل اقامتم برگردم؟ 3. بعد از پایان ده روز به قصد رفتن به محله معیّنی به آن شهر بروم، ولی بعد از رسیدن به آن محله، تصمیم به رفتن به محله دیگری که با محل اقامت من بیشتر از مسافت شرعی فاصله دارد، بگیرم؟

ج1و2: اگر از ابتدا، قصد خروج نداشته باشيد، بعد از استقرار حکم تمام بودن نماز در محل اقامت هرچند با خواندن حداقل يک نماز چهار رکعتی در آن‌جا باشد، خارج شدن از آن‌جا به مقدار کمتر از مسافت شرعی، در يک يا چند روز، به قصد اقامت ضرر نمی‏‌رساند، و در اين صورت فرقی نمی‏‌کند که خروج قبل از پايان ده روز باشد يا بعد از آن، و تا مسافرت جديدی انجام نشده، نماز تمام و روزه صحيح است. ج3. رفتن به محله‌‏های ديگر شهر محل اقامت، هرچند با محله قصد اقامت به مقدار مسافت شرعی فاصله داشته باشد، به قصد اقامت و حکم آن ضرر نمی‏‌رساند، ولی اگر پس از قصد اقامت در شهری به شهر ديگری که با شهر محل اقامت به مقدار مسافت شرعی فاصله دارد برود، قصد اقامت قبلی وی به هم می‏‌خورد و بعد از برگشت به محل اقامت، بايد دوباره قصد نمايد.

س44. آیا می‌توانم از شهری که در آن دانشجو هستم، بعداز اذان ظهر به وطنم كه شصت كیلومتر فاصله دارد بروم وقبل اذان صبح دوباره به محل تحصیلم بازگردم؟ آیا در این فرض روزه من صحیح می‌باشد؟

ج) در فرض سؤال، روزه آن روز صحيح است ولی بعد از رجوع بايد قصد اقامت ده روز نماييد تا روزه‌های بعدی شما صحيح باشد.

س45.

ج

س46. اگر كسی با تردید سی روز كامل در جایی بماند (هنگام اذان صبح روز اول وارد محل اقامت شده است) آیا نماز شام سی‌ام را باید تمام بخواند یا شكسته؟

ج) در فرض سؤال بعد از گذشتن سی روز، اگرچه مقدار كمی در آن مكان بماند، بايد نماز را تمام بخواند.

احکام وطن و قصد توطن

احکام سفر

س47. خواهشمندم در مورد حکم مسأله‌ی وطن اصلی و اتّخاذی (جدید) توضیح بفرمایید.

ج) به‌طور کلّی شخصی که در محلی به دنيا آمده و در آن‌جا رشد و نمو کرده است آن‌جا وطن او محسوب می‌شود و تا وقتی که از آن مکان اعراض ننموده، حکم وطن باقی است و همچنين کسی که به جايی غير از وطن اصلی خود رفته و قصد زندگی دائمی هر چند برای بخشی از سال در آن‌جا نموده و با اين قصد مدتی که عرفاً آن محل را وطن او بدانند، در آن مکان زندگی کرد، آن‌جا وطن او محسوب می‌شود و نيز اگر بدون قصد، آن‌قدر بماند که عرف آن‌جا را وطن او بداند، حکم وطن مترتب می‌شود. همچنين اگر کسی بنا دارد به مدّت مثلاً هفت، هشت سال در جايی زندگی کند آن‌جا نيز وطن او محسوب می‌شود.

س48. آیا محل تولد شخص هرچند در آن‌جا ساکن نباشد، وطن او محسوب می‏‌شود؟

ج) اگر در آن‌جا مدتی مانده و رشد و نمو کرده باشد، تا از آن اعراض نکرده است، حکم وطن را دارد و در غير اين صورت حکم وطن ندارد.

س49. دانشجویی خانه‏‌ای را در شهر تبریز برای تحصیل در دانشگاه آن به مدت چهار سال اجاره کرده است، همچنین وی در صورت امکان، قصد ماندن دائمی در تبریز را دارد، در حال حاضر در ایام ماه مبارک رمضان گاهی به وطن اصلی‏‌اش رفت و آمد می‏‌کند، آیا آن دو مکان، برای او دو وطن محسوب می‏‌شوند؟

ج) اگر در حال حاضر قصد قطعی بر توطّن در محل تحصيل نداشته باشد، آن‌جا حکم وطن را برای او نخواهد داشت. ولی حکم وطن بودن وطن اصلی او تا زمانی که از آن اعراض نکرده، نسبت به وی باقی است.

س50. خانواده‌هایی که از وطن اصلی هجرت کرده‌اند حکم نماز و روزه فرزندان آنها با توجه به فرضیات زیر چگونه است؟ الف: وطن اصلی پدر و مادر یزد است ولی از آن اعراض نکرده‌اند، ولی برای مدتی زیاد (20 سال) در قم سکنی گزیده‌اند برخی از فرزندان متولد یزد و برخی متولد قم هستند ولی همه در قم بزرگ شده‌اند و سالی یک ماه گاهی 3 ماه به همراه پدر و مادر به یزد رفته‌اند و بقیه‌ی سال را قم بوده‌اند، آیا نماز و روزه‌ی فرزندان در قم و یزد هنگامی که قصد عشره ندارند شکسته است یا کامل؟ ب: در صورتی که پدر و مادر در قم قصد توطن نکرده باشند و به قدری نمانده باشند که عرفاً اهل قم محسوب شوند حکم فرزندان آنها که بزرگ شده‌ی قم هستند چگونه است؟ و پدر و مادر چند سال که بمانند وطن‌شان محسوب می‌شود؟ ج) اگر فرزند طبق نظر پدر ـ که مقلّد مرجع دیگری است ـ عمل کرده و نمازش را در یزد تمام خوانده و روزه گرفته است ولی خود فرزند مقلد مقام معظم رهبری (دام ظله) بوده است آیا باید نمازهایی را که در یزد خوانده و روزه‌هایی که گرفته را قضا کند یا خیر؟ د: برای اینکه مکانی وطن (اتخاذی) کسی محسوب شود چه شرایطی لازم است؟

جواب: الف: وطن اصلی پدر و مادر، وطن فرزند او حساب نمی‌شود، مگر آن که خود فرزند در آنجا متولد و نشو و نما نموده باشد، و يا بعد از بلوغ آنجا را وطن برای خود اتخاذ کرده باشد. ب: فرزندان اگر در قم متولد و در آنجا نشو و نما نموده‌اند آنجا وطن اصلی ايشان محسوب است و پدر و مادر اگر قصد زندگی در قم ندارند، آنجا وطنشان محسوب نيست، مگر آنکه مدت زيادی بمانند که در نظر عرف اهل آنجا محسوب شوند. ج: اگر نماز را در آنجا به جهت جهل به خصوصيات سفر تمام خوانده بنابر احتياط قضا و اعاده دارد. د: در وطن اتخاذی، بايد يا در ابتدا قصد زندگی دائم يا زندگی معتنابه (هفت، هشت سال) در آنجا داشته باشد، و يا مدت زيادی در آنجا بماند که عرفاً آنجا وطن او محسوب شود.

س51. آیا حومه شهر، جزو شهر محسوب می‌شود؟ در شهری به دنیا آمده و در آن‌جا بزرگ شدم؛ سپس در هفت سالگی به حومه شهر منتقل شده و قبل از این که به شهر دیگری سفر کنم در آن‌جا ده سال زندگی کردم، و آن‌جا را وطن خودم به حساب می‌آورم و از آن اعراض هم نکرده‌ام. آیا هم‌چنان آن‌جا وطنم محسوب می‌شود؟

ج) اگر آن‌جا عرفاً از توابع شهر يا از باغات و مزارع شهر به‌حساب آيد، پس جزئی از شهر است؛ و مادامی که از آن‌جا اعراض نکرده باشيد، احکام وطن بر آن مترتّب است.

س52. جایی كه به دنیا آمده‌ام و در همان‌ جا رشد كرده‌ام، محل سكونت پدر و مادرم بوده است (وطن آنها نبوده)، آیا آن‌جا ـ مادامی كه از آن‌جا اعراض نكرده‌ام ـ وطن من می‌باشد ؟

ج) آنجا وطن شما محسوب می‌شود.

س53. من در شهر کرمانشاه به دنیا آمده‏‌ام و شش سال است که در تهران ساکن هستم و بدون این‌که از وطن اصلی خود اعراض کرده باشم، قصد توطن در تهران کرده‏‌ام. اگر در هر یک یا دو سال از منطقه‏‌ای به منطقه دیگری از مناطق تهران منتقل شوم، نماز و روزه‏‌ام در آن‌جا چه حکمی دارد؟ و چون بیشتر از شش ماه است که در منطقه جدیدی از تهران ساکن هستیم، آیا آن‌جا برای ما حکم وطن را دارد یا خیر؟ هنگامی که در طول روز به مناطق مختلف تهران رفت و آمد می‏‌کنیم، نماز و روزه ما چه حکمی دارد؟

ج) اگر در تهران فعلی و يا محله‏‌ای از آن قصد توطن نموده‏‌ايد، سراسر آن‌جا وطن شما محسوب می‏‌شود، و در تمامی محله‌‏های تهران حکم وطن بر شما جاری است و نمازتان تمام و روزه شما صحيح است و تردد شما در تهران فعلی حکم سفر را ندارد.

س54. اگر جایی محل تولد و وطن پدرش باشد، و شخص هم نیت كرده که در آینده در آن مکان دفن شود، ولی به‌طور منظم به آن‌جا نمی‌رود. آیا آن محل وطن او به‌حساب می‌آید؟

ج) صِرف وطنِ پدر بودن، مستلزم آن نيست که وطن فرزند هم به‌حساب آيد.

س55. معتقد بودم که وطن اصلی من همان وطن پدر و مادرم می‌باشد، نه محل تولدم که هشت سال در آن‌جا زندگی کردم. آیا می‌توانم محل تولدم را وطن اصلی‌ام قرار دهم؟ در حالی که بعد از خارج شدن از محل تولدم جهت سكونت در شهر دیگری، هر وقت گذرم به محل تولد افتاده نمازم را در آن‌جا شکسته خوانده‌ام.

ج) وطن اصلی‌تان که در آن‌جا متولد شده و نشو و نما کرده‌ايد، وطن‌بودنش از بين نمی‌رود مگر اين‌که از آن اعراض کرده باشيد. بنابراين نمازتان در آن‌جا تمام است، نه شکسته. و لزومی ندارد که در آن‌جا قصد وطن کنيد، بلکه به‌طور قهری حاصل شده است؛ و نمازهايی را كه بر خلاف وظيفه‌تان خوانده‌ايد، بايد قضا كنيد.

س56. اگر زایشگاه خارج از وطن پدر باشد و مادر ناچار باشد که چند روزی برای وضع حمل به زایشگاه منتقل شود و بعد از تولد فرزند برگردد، وطن این طفل کجاست؟

ج) اگر زايشگاه در وطن پدر و مادر که در آن زندگی می‏‌کنند قرار داشته باشد، همان‌جا وطن اصلی کودك هم خواهد بود، مشروط به اين که در آنجا رشد و نمو هم داشته باشد؛ در غير اين صورت مجرد تولد در شهری باعث نمی‏‌شود که آن‌جا وطن او شود، بلکه وطن وی همان وطن پدر و مادر است که بعد از تولد به آن‌جا برده شده و با آن‌ها زندگی می‏‌کند.

س57. کسی که می‌خواهد سالیانی در مکانی بماند، تا چه مدتی بنای ماندن آن‌جا را داشته باشد، حکم وطن را دارد، و آیا بین ماندن در آن‌جا به قصد زندگی یا برای کار یا هر دو، تفاوتی وجود دارد؟

ج) اگر بنای زندگی در آن‌جا را به مدّت هفت، هشت سال داشته باشد برای ترتّب حکم وطن کافی است. ولی اگر برای کار يا امر ديگری غير از زندگی در آن‌جا، مدتی بخواهد بماند، حکم وطن مترتّب نيست.

س58. آیا برای صدق وطن، قصد و بنای زندگی بمدت هفت هشت سال لازم است و یا صرف اقامت این مدت ولو بدون قصد زندگی كفایت می‌كند؟ یعنی اگر مثلاً پنج سال در شهری اقامت داشت بدون اینكه از اول بداند چند سال خواهد ماند و بعد تصمیم بگیرد دو سال دیگر در آن شهر زندگی كند، این امر برای صدق وطن كفایت می‌كند؟

ج) اگر در طول اين مدت همواره ترقّب و احتمال خروج از اين محل را داشته است، صدق وطن مشكل است؛ ولی اگر از اول بنای ماندن در آن‌جا را و لو بدون تعيين زمان داشته و مثلاً پنج سال بر اين حال گذشته است و اكنون قصد دارد دو سه سال ديگر هم بماند ظاهر آن است كه بر اين شخص، مسافر صدق نمی‌كند و اين وضعيت برای صدق وطن كافی است.

س59. کسی که جایی را به عنوان وطن انتخاب کرده، چه مدّت زمانی در آن‌جا بماند، حکم وطن بر آن مترتّب است؟

ج) به مقداری که عرفاً صدق کند آن‌جا را وطن اتخاذ نموده، مثلاً دو سه ماه يا حتی کمتر به نحوی که عرفاً اهل آن‌جا محسوب باشد.

س60. آیا محل کار حکم وطن را دارد؟

ج) اشتغال به کاری در مکانی موجب نمی‏‌شود که آن مکان وطن گردد

س61. آیا قبیله‌‏هایی که یک یا دو ماه از قشلاق به ییلاق یا بر عکس منتقل می‏‌شوند، ولی بقیه سال را در ییلاق یا قشلاق به‌سر می‏‌برند، دارای دو وطن هستند؟ مسافرت‌هایی که در ایام اقامت خود در یکی از این دو مکان به مکان دیگر انجام می‏‌دهند، از جهت قصر یا تمام بودن نماز چه حکمی دارد؟

ج) اگر قصد نقل و انتقال هميشگی از ييلاق به قشلاق و بر عکس را دارند تا روزهايی از سال را در يکی و روزهايی را در ديگری بگذرانند و هر دو مکان را برای زندگی دائمی خود انتخاب کرده باشند، هر يک از آن دو مکان وطن آنان محسوب می‏‌شود و بر آنان در آن دو مکان حکم وطن جاری می‏‌گردد، و اگر فاصله بين آن دو به مقدار مسافت شرعی باشد، در راه سفر از يکی به ديگری، حکم ساير مسافرين را دارند.

س62. وطن شخصی تهران است و در حال حاضر قصد دارد در یکی از شهرهای نزدیک تهران ساکن شده و آن را وطن خود قرار دهد، ولی چون محل کسب و کار روزانه‏اش در تهران است، نمی‏‌تواند ده روز در آن‌جا بماند، چه رسد به شش ماه، بلکه هر روز به محل کارش می‏‌رود و شب به آن‌جا برمی‏‌گردد، نماز و روزه او در آن شهر چه حکمی دارد؟

ج) شرط تحقّق عنوان وطن جديد اين نيست که انسان بعد از قصد توطّن و سکونت در شهری، شش ماه به‌طور مستمرّ در آن‌جا بماند، بلکه بعد از اين‌که آن‌جا را به عنوان وطن جديد انتخاب نمود و با اين قصد، مدتی (اگرچه فقط شب‌ها) آن‌جا سکونت نمود، وطن او محسوب می‏‌شود.

س63. من فردی عراقی هستم که قصد اعراض از وطنم عراق را دارم، آیا همه ایران را وطن خود قرار دهم یا منطقه‏ای را که در آن ساکن هستم و یا برای انتخاب وطن حتماً باید خانه‏ای بخرم؟

ج) در وطن جديد، قصد توطّن در شهر خاص و معيّن و سکونت در آن به مدتی که انسان عرفاً اهل آن‌جا محسوب شود، شرط است، ولی تملّک خانه يا غير آن شرط نيست.

س64. به غیر از وطن اصلی چند محل را می‌توان به عنوان وطن انتخاب كرد؟

ج) داشتن دو وطن اتخاذی (جديد) اشكال ندارد ولی اگر خواست سه وطن اتخاذ كند كه در هر يك در طول سال چهار ماه زندگی كند منوط به صدق ‏عرفی وطن است وگرنه وطن سوم اشكال دارد.

س65. آیا وطن زن، تابع شوهر است؟

ج) اگر مستقل در تصميم‌گيری در زندگی باشد، تابع نيست.

س66. من شش ماه از سال را در شهری و شش ماه را در شهر دیگری که محل تولدم و محل سکونت من و خانواده‏ام است، زندگی می‏‌کنم، ولی در شهر اول به‌طور متوالی و مستمر ساکن نیستم، مثلاً دو هفته یا ده روز و یا کمتر در آن می‏‌مانم و سپس به محل تولد و سکونت خانواده‏ام بر می‏‌گردم، سؤال من این است که اگر قصد ماندن کمتر از ده روز را در شهر اول داشته باشم، آیا حکم مسافر را دارم یا خیر؟

ج) اگر آن شهر وطن اصلی شما نباشد و قصد توطن در آن‌جا را هم نداشته باشيد، در صورتی که قصد اقامت کمتر از ده روز را داشته باشيد، حکم ساير مسافرين را داريد، مگر آن‌که آن‌جا محل کار شما باشد و حداقل هر ده روز يک‌بار جهت کار به آن‌جا رفت و آمد داشته باشيد که در اين صورت نماز شما تمام و روزه‏تان صحيح است.

س67. مراد از اِعراض از وطن چیست؟ آیا مجرد ازدواج زن و رفتن وی همراه شوهر به هر جایی که او می‏‌خواهد، اعراض محسوب می‏‌شود یا خیر؟

ج) مراد از اِعراض، خروج از وطن با تصميم بر عدم بازگشت به آن برای سکونت است. و مجرد رفتن زن به ‏خانه ‏شوهر در شهر ديگر، مستلزم اعراض از وطن اصلی‏‌اش نيست.

س68. کسی که قبل از بلوغ از محل تولد خود به شهر دیگری مهاجرت نماید و به مسأله اعراض از وطن آگاه نباشد، الآن که به سن تکلیف رسیده، نسبت به نماز و روزه‏اش در آن‌جا چه وظیفه‏‌ای دارد؟

ج) اگر از محل تولد به تبعيت از پدرش مهاجرت کند و پدر وی قصد عدم بازگشت به آن‌جا را برای زندگی داشته باشد، آن مکان برای او حکم وطن را ندارد.

س69. محل کار و سکونت فعلی شخصی از اهالی روستا در تهران است و پدر و مادر او در روستا زندگی می‏‌کنند و در آن ملک و آب دارند، این شخص برای دیدار و کمک به آن‌جا می‏‌رود، ولی تمایلی به بازگشت به آن‌جا برای سکونت ندارد، با توجه به این‌که آن‌جا زادگاه وی است، نماز و روزه‏اش در آن‌جا چه حکمی دارد؟

ج) اگر قصد مراجعت به آن روستا برای سکونت و زندگی ندارد، بلکه تصميم به عدم مراجعت دارد، حکم وطن بر او در آن‌جا جاری نمی‏‌شود.

س70. محل تولد من و همسرم شهر کاشمر است، ولی بعد از استخدام در یکی از ادارات دولتی، به نیشابور منتقل شدم، پدر و مادر ما هنوز در زادگاهمان زندگی می‏‌کنند، در ابتدای رفتن به نیشابور، از وطن اصلی خود اعراض کردیم، ولی اکنون بعد از پانزده سال از این امر منصرف شده‏ایم، خواهشمندم به سؤالات زیر پاسخ فرمایید: 1. هنگامی که به خانه پدر و مادرمان می‏‌رویم و چند روز نزد آن‌ها می‏‌مانیم، وظیفه من و همسرم راجع به نماز چیست؟ 2. فرزندان ما که در محل سکونت فعلی ما (نیشابور) متولد شده و در حال حاضر به سن بلوغ رسیده‏‌اند، هنگامی که به شهر پدری‌‌‌‌مان (کاشمر) رفته و چند روز نزد آن‌ها می‏‌مانیم، چه وظیفه‏‌ای دارند؟

ج) بعد از آن‌که از وطن اصلی‌تان (کاشمر) اعراض کرديد، ديگر حکم وطن در آن‌جا بر شما جاری نمی‏‌شود، مگر آن‌که دوباره برای زندگی به آن‌جا برگشته و با قصد زندگی (ولو برای هفت، هشت سال) مدتی در آن‌جا اقامت کنيد و اين شهر نسبت به فرزندان شما هم حکم وطن را ندارد و همه شما در آن‌جا حکم مسافر را داريد.

س71. شخصی از وطنش اعراض نکرده است و در حال حاضر حدود شش سال است که در شهر دیگری اقامت دارد، در صورتی که به وطن خود برگردد، با توجه به این‌که بر تقلید امام راحل (ره) باقی مانده، آیا نماز خود را باید تمام بخواند یا شکسته؟

ج) تا از وطن سابق خود اعراض نکرده، حکم وطن نسبت به او باقی است و نماز وی در آن‌جا تمام و روزه‌‏اش صحيح است.

س72. اگر از وطن اصلی (محل تولد و وطن پدری) قصد اعراض نموده و در جای دیگری سكونت داشته باشیم، آیا می‌توان قصد اعراض را تغییر داد؟

ج) مجرّد تغييرِ قصدِ اعراض، كافی نيست بلكه فقط در صورتی مجدداً برای شما وطن محسوب می‌شود كه بنا داشته باشيد كه در آن‌جا به قصد زندگی هرچند به مدّت مثلاً هفت، هشت سال بمانيد.

احکام بلاد کبیره‏

احکام سفر

س83. نظر جناب‌عالی درباره شهرهای بزرگ از جهت قصد توطن یا اقامت ده روز در آن‌ها چیست؟

ج) در احکام مسافر و قصد توطن و قصد اقامت ده روز فرقی بين شهرهای بزرگ و معمولی نيست و حتی با قصد توطن در يک شهر بزرگ و مدتی در آن‌جا ماندن، بدون معيّن کردن محله خاصی از آن، تمام آن شهر حکم وطن را درباره او پيدا خواهد کرد. همچنين اگر قصد اقامت ده روز در مانند اين شهر نمايد، بدون اين‌که محله خاصی از آن را قصد نمايد، حکم تمام بودن نماز و صحّت‏ روزه در مورد او در تمام محله‌‏های آن شهر جاری خواهد بود.

س84. شخصی از فتوای امام (قدس سره) در مورد این‌که تهران از بلاد کبیره است، مطلع نبوده و پس از پیروزی انقلاب اسلامی به فتوای امام (قدس سره) علم پیدا کرده است، نماز و روزه‌‌‏ای را که به نحو متعارف به جا آورده، چه حکمی دارد؟

ج) اگر در حال حاضر بر تقليدامام (قدس سره) در آن مسأله باقی باشد، واجب است که اعمال گذشته‌‏اش را که با فتوای امام (قدس سره) منطبق نيست، تدارک نمايد، به اين معنی که نمازهايی را که به جای شکسته، تمام خوانده به‌صورت شکسته قضا کند و روزه‌‏هايی را که در حال مسافرت گرفته است، قضا نمايد.

س85. در محل زندگی من شهرهای بزرگی وجود دارد که شهرداری‌های مجزا دارند اما همه آنها تحت منطقه‌ای بزرگ با نام واحد هستند. اگر من داخل این منطقه حدود 15 تا 20 کیلومتر سفر كنم، آیا باید نماز را قصر بخوانم یا تمام؟

ج) اگر مجموع شهرهای کوچک در کنار هم در نظر عرف محل، يک شهر محسوب باشد، طی مسافت در داخل شهر حکم سفر ندارد و نماز تمام است. و مسافت از آخر شهر به مقصد يا از مبدأ به اول شهر بزرگ محاسبه می‌شود که اگر به مقدار مسافت شرعی(5/ 22 کيلومتر) باشد نماز قصر است.

کیفیت نماز و روزه در سفر

احکام سفر

س86. آیا در زمان حاضر که مسافرت‌ها به راحتی قابل انجام است نماز مسافر شکسته است؟

ج) در حکم مذکور تفاوتی ميان عصر حاضر و زمان گذشته نيست.

س87. اگر به یک منطقه دوری ـ که تقریباً یک ساعت راه باشد ـ برویم، آیا باید نمازمان را شکسته بخوانیم یا به‌صورت عادی و كامل؟

ج) با پيمودن مسافت شرعی، در وجوب شكسته خواندن نماز فرقی نيست که مدت سفر کوتاه باشد يا طولانی، و فرقی نيست که يک روز يا بيشتر در مقصد بماند و يا همان ساعت برگردد.

س88. کسی که به جایی مسافرت کرده و نمی‏‌داند چه مقدار در آن‌جا خواهد ماند، ده روز یا کمتر، چگونه باید نماز بخواند؟

ج) وظيفه شخص مردد تا سی روز قصر است و از آن به بعد بايد نمازش را تمام بخواند، هرچند در همان روز بخواهد برگردد.

س89. اگر فردی در سفر باشد و نماز خود را سر وقت شكسته بخواند و قبل از وقت قضا شدن همان نماز به وطن خود بازگردد آیا دوباره باید نمازش را اعاده كند؟

ج) لازم نيست که اعاده کند.

س90. اگر به شهری غیر از شهر خودم مسافرت کنم که به مقدار مسافت شرعی هست و زمان نماز هم فرا برسد كه باید نماز را شکسته بخوانم، ولی من نمازم را آن‌جا نخوانم و به شهرم برگردم. آیا باید نماز را ـ در شهر خودم ـ شکسته بخوانم یا تمام؟

ج) ملاک، وقت ادای نماز است نه وقت وجوب آن؛ البته مادامی که وقت نماز باقی باشد.

س91. اگر کسی در مكانی كه از محل سکونتش به مقدار مسافت شرعی فاصله دارد، به‌خاطر جهل به مسأله یا فراموشی آن نمازش را تمام بخواند و موقعی که به محل سکونتش برگردد متوجه شود، نمازی که خوانده چه حکمی دارد؟

ج) در صورت جهل به موضوع يا جهل به خصوصيات حکم، احتياط اين است که نمازش را اعاده کند، چه در وقت نماز يادش بيايد و چه خارج از آن؛ برخلاف موردی که جاهل به اصل حکم بوده (و اصلاً مسأله را نمی دانسته) که در اين صورت اعاده در وقت هم واجب نيست تا چه رسد به قضای آن؛ و در صورتی که فراموش کرده که در سفر است، اگر وقت باقی است؛ بايد نمازش را اعاده کند و اگر در خارج از وقت يادش آمد، قضا واجب نيست.

س92. اگر مکلف نماز مغرب و عشا را در سفر تا بعد از نصف شب نخواند، چنانچه در همان شب تا قبل از فجر (اذان صبح) به وطنش بازگردد، آیا باید آن نمازها را به‌صورت شکسته بخواند یا تمام (به قصد قربت مطلق)؟

ج) اگر تا قبل از اذان صبح به وطنش رسيد، نماز مغرب را به نيت مافی‌الذمه به‌جا ‌آورد، و نماز عشا را هم شکسته (به نيت قضا) بخواند و هم كامل.‏‏

س93. آیا مسافرت عمدی در ماه رمضان به قصد افطار و فرار از روزه گرفتن، جایز است؟

ج) مسافرت در ماه رمضان اشکال ندارد، و در صورت مسافرت، ولو اين‌که برای فرار از روزه باشد، افطار بر او واجب است.

س94. كسی كه در ماه رمضان مسافرت كرده، آیا علاوه بر قضا، باید كفّاره هم بدهد؟

ج) خير، تنها قضای روزه‌‏ها واجب است و كفّاره ندارد؛ ولی اگر قضای روزه‌‏ها را تا ماه رمضان سال بعد به تأخير اندازد، به جهت تأخير، بايد برای هر روز يك مدّ طعام كفّاره بدهد.

س95. من هر هفته برای زیارت حضرت معصومه (سلام‌الله‌علیها) و انجام اعمال مسجد جمکران به شهر قم مسافرت می‏‌کنم، آیا در این سفر نمازم را تمام بخوانم یا شکسته؟

ج) در اين سفر حکم ساير مسافرين را داريد و نماز شما قصر است.

س96. در صورت اختلاف افق‌، اگر شخصی در منطقه‌ای كه حلول ماه رمضان ثابت شده روزه گرفته و قبل از تمام شدن ماه به منطقه‌ای سفر كند كه بر اساس افقش ماه رمضان یك روز دیرتر حلول كرده و بقیه ماه را در منطقه جدید سپری كند، و در این سال ماه رمضان سی روزه باشد، در این صورت روز آخر ماه رمضان برای او روز سی‌ویكم می‌شود. آیا باید روزه بگیرد و یا افطار نماید؟

ج) اگر به منطقه‌ای برسد كه از ماه رمضان يك روز مانده باشد، واجب است كه آن را روزه بگيرد، هرچند ماه رمضان نسبت به تعداد روزهايی كه روزه گرفته سی‌ويك روز شود.

س97. شخصی که روزه‌ی معیّنی بر عهده‌ی او می‌باشد و یا اینکه چند روز قضا دارد و وقت آن ضیق شده است، می‌تواند به سفر برود؟ و اگر در سفر است، آیا لازم است قبل از ماه رمضان از سفر مراجعت کند و روزه‌هایش را بگیرد؟

ج) رفتن به سفر برای او اشکال ندارد و اگر در سفر است لازم نيست مراجعت کند که آن روز يا چند روز را روزه بگيرد؛ چون کسی که در سفر است، روزه از او برداشته شده است همانند ماه مبارک، و تفاوتی هم بين اقسام روزه نيست.

س98. حکم روزه مسافری که صبح از وطن خارج شده و از حدّ ترخص گذشته و قبل از ظهر به وطن برمی‌گردد چگونه است؟

ج) اگر مفطری را مرتکب نشده، بايد نيّت روزه کند و روزه‌اش صحيح است.

س99. روزه مسافری که صبح به مقدار بیشتر از مسافت شرعی (5 /22 کیلومتر) از وطن خود دور می‌شود، اگر قبل از ظهر برگشت ولی شک دارد که به اذان ظهر رسیده یا نه، حكمش چیست؟

ج) در صورت شك روزه صحيح است.

س100. اگر شخصی بخواهد قبل از زوال به محل اقامتش برسد، ولی در راه به‌خاطر پیشامد حادثه‌‌‏ای نتواند در زمان معیّن به مقصد برسد، آیا روزه او اشکال دارد و آیا کفّاره بر او واجب است یا فقط قضای روزه آن روز را باید به جا آورد؟

ج) روزه‌‏اش در سفر صحيح نيست و بر او فقط قضای روزه آن روزی که پيش از ظهر به محل اقامتش نرسيده، واجب است و کفّاره‌‌‏ای هم ندارد.

س101. اگر به جایی سفر کنم که قصد دارم ده روز در آن‌جا بمانم ولی بعد از اذان ظهر به آن‌جا برسم آیا روزه آن روز صحیح است؟

ج) روزه آن روز صحيح نيست و بايد قبل از اذان ظهر در محل اقامت ده روز باشيد.

س102. اگر روزه‏‌داری هنگام غروب در سرزمینی افطار کرده باشد و سپس به جایی مسافرت کند که خورشید در آن هنوز غروب نکرده است، روزه آن روز او چه حکمی دارد؟ آیا تناول مفطرات برای او در آن‌جا قبل از غروب خورشید جایز است؟

ج) روزه او صحيح است و تناول مفطرات در آن مکان قبل از غروب خورشيد با فرض اين‌که در وقت غروب در سرزمين خود افطار کرده، برای او جايز است.

س103. من در خارج از کشورم زندگی می‌کنم و در ماه رمضان روزه می‌گیرم ولی دو روز مانده به عید در حالی که 28 روز روزه گرفته‌ام، با پروازی که دو ساعت طول می‌کشد به کشورم برمی‌گردم و در آنجا هلال عید فطر را می‌بینم وظیفه‌ام چیست؟

ج) اگر در بدو ورود به وطن مشخص باشد که آن روز شرعاً روز عيد است بايد يک روز، روزه ماه مبارک رمضان را در فرض سؤال قضا کنيد.

س104. شخصی از اول ماه رمضان تا بیست و هفتم ماه را در وطن خود (بندر دیّر) روزه گرفته و در صبح روز بیست و هشتم به دبی مسافرت کرده و در روز بیست و نهم به آن‌جا رسیده و متوجه شده که در آن‌جا عید اعلام شده است، او اکنون به وطن خود برگشته، آیا قضای روزه‌‏هایی که از وی فوت شده، واجب است؟ اگر یک روز قضا نماید، ماه رمضان نسبت به او بیست و هشت روز می‏‌شود و اگر بخواهد دو روز قضا کند، روز بیست و نهم در جایی بوده که در آن‌جا عید اعلام شده بود، این شخص چه حکمی دارد؟

ج) در فرض سؤال قضای دو روز بر او واجب است.

س105. شخصی به مسافرت رفته و قصد داشته ده روز در جایی بماند، سپس از قصد اقامتش عدول کرده و تصمیم گرفته که قبل از حلول ماه رمضان به شهر خود برگردد، ولی به سبب تأخیر در حمل ونقل جاده‌ای ماه رمضان فرا رسیده و او هنوز در همان شهر باقی مانده است. اگر در روز ماه رمضان با همسرش مجامعت کند، چه حكمی دارد؟

ج) اگر بعد از اين‌كه حكم كامل‌خواندن نماز (با خواندن يک نماز چهار رکعتی) بر او مستقر شده، از قصد اقامتش عدول کرده باشد، روزه بر او واجب ‌شده و مجامعت در هنگام روزه جايز نيست، و اگر چنين كاری كرد، کفاره بر او واجب می‌شود و آن اطعام شصت مسکين يا شصت روز، روزه گرفتن است؛ ولی اگر قبل از اين‌كه حكم كامل‌خواندن نماز بر او مستقر شود از قصدش عدول کرده، چيزی به عهده‌اش نيست.

س106. آیا گرفتن روزه‌‏های قضا، در سفر صحیح است؟

ج) جايز نيست.

س108. كسی كه در ماه رمضان در سفر است، آیا می‏‌تواند نذر كند روزه بگیرد؟

ج) خير، جايز نيست.

س109. بنده نذر کردم که چهل روز پشت سر هم روزه بگیرم اما سفری برای من پیش آمده که ناچار از انجام آن هستم. تکلیف نماز و روزه بنده چه می‌شود؟

ج) اگر برای آن وقت تعيين كرده است و ناچار شد به سفر برود، بايد قضای آن مقداری را كه سفر كرده به‌جا آورد؛ ولی اگر وقت تعيين نكرده ‏است بايد در موقع ديگری چهل روز پی در پی روزه بگيرد.‏

س110. شخصی كه مفطری انجام نداده، در سفر مثلاً در ساعت ده نذر می‌كند كه امروز را روزه می‌گیرم، آیا نذر او صحیح است یا باید نذر قبل از سفر و قبل از طلوع فجر باشد؟

ج) روزه مستحبی در سفر كه با نذر صحيح است، بايد قبل از طلوع فجر باشد و بنابر احتياط مشروط است به اين كه نذر در حَضَر منعقد شده باشد.

نماز و روزه رانندگان و مانند آن

احکام سفر

س111. نماز و روزه خلبانان هواپیماهای جنگی که بیشتر روزها از پایگاه‌‏های هوایی‏‌شان اقدام به پرواز کرده و مسافتی بسیار بیشتر از مسافت شرعی را می‏‌پیمایند و مرتب این عمل را تکرار می‏‌کنند، چه حکمی دارد؟

ج) حکم آنان همان حکم ساير رانندگان و ملوانان و خلبانان هواپيماهاست، يعنی نماز آن‌ها در سفر تمام و روزه‏شان صحيح است.

س112. در رساله عملیه امام خمینی(ره) در بحث نماز مسافر، شرط هفتم، آمده است: «واجب است راننده در غیر از سفر اول نماز خود را تمام بخواند ولی در سفر اول نمازش شکسته است هرچند طولانی باشد، آیا مقصود از سفر اول همان شروع حرکت از وطن تا بازگشت به آن است یا با رسیدن به مقصد سفر اوّل تمام می‏‌شود؟

ج) اگر رفت و برگشت در نظر عرف، يک سفر محسوب شود مثل استادی که از وطن برای تدريس به شهری سفر کرده و هنگام عصر يا فردای آن روز به مبدأ بر می‏‌گردد، در اين صورت، رفت و برگشت سفر اوّل محسوب می‏‌شود. و در صورتی که عرفاً يک سفر نباشد مثل راننده‌‌‏ای که برای حمل کالا به مقصدی حرکت کرده و از آن‌جا به مکان ديگری برای حمل مسافر يا کالای جديد سفر نمايد و سپس به وطن مراجعت می‏‌کند که در اين فرض، سفر اوّل با رسيدن به مقصد، تمام می‏‌شود.

س113. کسی که رانندگی ماشین شغل ثابت و دائمی او نیست، ولی برای مدت کوتاهی وظیفه رانندگی به او محوّل می‏‌شود مثل سربازانی که وظیفه رانندگی را در پادگان‌ها و پاسگاه‌ها و غیر آن‌ها بر عهده می‏‌گیرند، آیا این افراد حکم مسافر را دارند یا آن‌که واجب است نماز خود را تمام خوانده و روزه بگیرند؟

ج) اگر رانندگی ماشين در آن مدت موقت [دو، سه ماه در سال] شغل آن‌ها محسوب شود، حکم ساير رانندگان را خواهند داشت.

س114. اگر ماشینِ راننده‌‌‏ای بر اثر حادثه‌‌‏ای برای مدتی متوقف شود و راننده برای تعمیر و خرید لوازم به شهر دیگری مسافرت نماید، با توجه به این‌که با ماشین خود سفر نکرده، آیا باید در مانند این سفر نمازش را تمام بخواند یا شکسته؟

ج) اگر در اين سفر شغل او رانندگی نباشد و عرف هم اين سفر را سفر شغلی نداند، حکم ديگر مسافران را خواهد داشت.

س115. شخصی كارش رانندگی است كه البته نمازش تمام و روزه‌اش صحیح است، حال اگر روزی به عنوان ملوان یا ناخدا برای یك سفر دریایی سفر كند، نماز و روزه‌اش در این سفر دریایی چه حكمی دارد و همچنین بالعكس اگر كسی كارش ملوانی و یا ناخدایی باشد اگر روزی به عنوان راننده ماشین سفر كند، نماز و روزه‌اش در این سفر چه حكمی دارد؟

ج) اگر سفر مذكور شغلی باشد، نماز تمام و روزه صحيح است و در غير اين صورت قصر است.

نماز و روزه در سفرهای شغلی

احکام سفر

س116. کسی که سفر مقدمه شغل اوست، آیا در سفر نمازش تمام و روزه‌‏اش صحیح است یا آن‌که این حکم اختصاص به کسی دارد که شغل او حتماً مسافرت باشد؟ این گفته مرجع تقلید حضرت امام خمینی (ره) که می‏‌فرماید: کسی که شغل او مسافرت است چه معنایی دارد؟ آیا کسی یافت می‏‌شود که خود سفر شغل او باشد؟ زیرا چوپان و راننده و ملوان و غیر آن‌ها هم کارشان چوپانی و رانندگی و کشتیرانی است و اصولاً کسی که سفر را به عنوان شغل خود برگزیده باشد، وجود ندارد.

ج) کسی که سفر مقدمه کار او است، اگر در خلال هر ده روز حداقل يک بار برای کار به محل کارش رفت و آمد نمايد، نمازش تمام و روزه‌‏اش صحيح است، و در کلمات فقها (رضوان‌الله‌عليهم) مراد از کسی که شغل او مسافرت است، کسی است که قوام کار او به سفر است مانند شغل‌هايی که در سؤال ذکر شده است.

س117. استفتایی شده که: «شخصی در جایی کار می‌کند که فاصله بین محل کار و وطنش به اندازه مسافت شرعی نیست اما در رابطه با کارش هفته‌ای یا دو هفته یک بار به محل دیگری به اندازه مسافت شرعی سفر می‌كند.» در جواب گفته شده: «در محل دوم نمازش تمام است.» در حالی که می‌دانیم معظم‌له حداقل یک سفر (شغلی) در طول ده روز را معتبر می‌دانند. لطفاً این مسأله را توضیح بفرمایید؟

ج) اگر به‌خاطر شغل به جايی سفر کند که به اندازه مسافت شرعی از محل سکونت يا محل کارش دور باشد، مادامی که در طی ده روز حداقل يک مرتبه به آن‌جا رفت و آمد کند، در راه رفت و برگشت و در خود محل، نمازش تمام است؛ ولی اگر سفرش به آن‌جا سفر شغلی نباشد يا در هر دو هفته يک بار (مثلاً) به آن‌جا می‌رود، نمازش شکسته است.

س118. خواهشمند است در مورد سفر برای شغل که فرموده‌اید «در سفر سوم نماز تمام است» بفرمایید: شخصی که مکرّر برای شغلش مسافرت می‌کند اگر ده روز در وطن و یا جای دیگر اقامت کند آیا در این مورد هم در سفر سوم نمازش تمام است و یا اینکه پس از اقامت ده روز فقط در سفر اول نمازش قصر می‌باشد؟

ج) در صورت اقامت ده روز در يک محل در بين سفرهای شغلی فقط در سفر اول بعد از اقامت ده روز نمازش قصر است.

س119. کسی که سفر شغلی حداقل هر ده روز یک بار انجام می‌دهد، تا چه مدّت آن را ادامه دهد حکم سفر شغلی بر آن مترتب می‌شود؟

ج) ميزان صدق تکرّر سفر برای شغل است، همين که کاری که برای آن سفر می‌کند شغل او محسوب باشد ولو شغل دو سه ماهه، و برای آن بدون تخلّل اقامت ده روز در يک جا مکرّراً مسافرت می‌کند، در سفر سوّم نمازش تمام است.

س120. مکلف بعد از این‌که ده روز بین سفرش فاصله افتاده، از وطنش به محل کار مسافرت می‌کند و چون سفر اولش هست نمازش را شکسته می‌خواند، ولی بعد از رسیدن به محل کار صاحب کار از او می‌خواهد به محل دیگری ـ كه به اندازه مسافت شرعی است ـ برود. آیا این سفر، سفر دوم محسوب می‌شود تا نمازش را تمام بخواند، یا ابتدای سفر دوم بعد از بازگشت به وطن و سفر از وطن به محل کار است؟

ج) سفر مذبور، سفر دومش محسوب می‌شود و نمازش تمام است.‏‏

س121. اینجانب با اجازه جنابعالی بر تقلید از حضرت امام (ره) باقی هستم. و در زمان آیت الله اراکی (ره) در حوزه مأموریت استانی نماز را کامل می‌خواندم و فعلاً هم نمازم را در حوزه مأموریت (تمام شهرهای استان) کامل می‌خوانم. از طرفی منزل پدر خانمم در استان همجوار است. تکلیفم در مأموریت اداری و مرخصی (کار غیراداری) در آن استان چیست؟

ج) اگر محل كار از محل سكونت حداقل به مقدار چهار فرسخ شرعی (۲۰.۵ كیلومتر) فاصله دارد و حداقل هر ده روز یك بار بین محل سكونت و محل كار رفت و آمد دارید، نماز شما تمام و روزه صحیح است و چنانچه فاصله كمتر از چهار فرسخ شرعی باشد، با قصد اقامت ده روز در محل سكونت یا محل كار و تحقق قصد اقامت ده روز، تردد شما بین محل كار و محل سكونت رافع حكم اقامت نیست بلكه نماز تمام و روزه صحیح است، ولی در سفر غیركاری برای خرید مایحتاج و یا رفتن به منزل پدر خانم حكم مسافر مترتب است.

س121. اینجانب با اجازه جنابعالی بر تقلید از حضرت امام (ره) باقی هستم. و در زمان آیت الله اراکی (ره) در حوزه مأموریت استانی نماز را کامل می‌خواندم و فعلاً هم نمازم را در حوزه مأموریت (تمام شهرهای استان) کامل می‌خوانم. از طرفی منزل پدر خانمم در استان همجوار است. تکلیفم در مأموریت اداری و مرخصی (کار غیراداری) در آن استان چیست؟

ج) اگر محل كار از محل سكونت حداقل به مقدار چهار فرسخ شرعی (۲۰.۵ كیلومتر) فاصله دارد و حداقل هر ده روز یك بار بین محل سكونت و محل كار رفت و آمد دارید، نماز شما تمام و روزه صحیح است و چنانچه فاصله كمتر از چهار فرسخ شرعی باشد، با قصد اقامت ده روز در محل سكونت یا محل كار و تحقق قصد اقامت ده روز، تردد شما بین محل كار و محل سكونت رافع حكم اقامت نیست بلكه نماز تمام و روزه صحیح است، ولی در سفر غیركاری برای خرید مایحتاج و یا رفتن به منزل پدر خانم حكم مسافر مترتب است.

س122. گاهی ما نظامیان برای مدت طولانی بنا به دستورات نظامی می‌بایست در محلی خارج از وطن خود اقامت كنیم كه این مدّت در برخی موارد به كل سی سال خدمت موظفی نیز منتهی می‌گردد و در ابتدای امر نیز تشخیص این‌كه چند سال در آن مكان به جهت شغل خود، حضور خواهیم داشت نامعین و نامشخص است. حال آیا این گروه نظامیان با شرح فوق در محل اشتغال‌شان نیازمند قصد اقامت هستند؟

ج) ماندن در محل كار ولو به مدت طولانی بدون قصد زندگی موجب ترتّب حكم وطن نيست بلكه در صورت سفر از محل كار، در برگشت نياز به قصد اقامت دارند، مگر اين‌كه آن‌قدر آن‌جا بمانند كه عرفاً وطن آنان محسوب شود.

س123. نماز و روزه نیروهای کادری که در استخدام ارتش یا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هستند و بیشتر از ده روز در پادگان و بیشتر از ده روز در مناطق مرزی می‏‌مانند، چه حکمی دارد؟ خواهشمندم فتوای حضرت امام (ره) را هم بیان فرمایید.

ج) اگر قصد اقامت ده روز يا بيشتر را در مکانی دارند و يا می‏‌دانند که ده روز يا بيشتر از آن مقدار در آن‌جا خواهند ماند، واجب است که نماز خود را تمام بخوانند و روزه هم بگيرند. فتوای امام (ره) هم همين است.

س124. اگر یکی از طلاب علوم دینی قصد داشته باشد تبلیغ را شغل خود قرار دهد، آیا با این فرض می‏‌تواند در سفر نماز خود را تمام بخواند و روزه هم بگیرد؟ اگر شخصی برای کاری غیر از تبلیغ و ارشاد یا امر به معروف و نهی از منکر مسافرت نماید، نماز و روزه‌‏اش چه حکمی دارد؟

ج) اگر عرفاً تبليغ و ارشاد يا امر به معروف و نهی از منکر شغل و کار او محسوب شود، در سفر برای انجام آن کارها حکم مسافری را دارد که به‌خاطر شغل و کارش سفر می‏‌کند، و اگر زمانی برای کاری غير از ارشاد و تبليغ مسافرت کرد، در آن سفر مانند ساير مسافران نمازش شکسته است و روزه او صحيح نيست.

س125. محل تولد من شهر کاشمر است و از سال 1345 هجری شمسی تا سال 1369 ساکن تهران بوده‌‏ام و آن‌جا را وطن برای خود انتخاب کردم، و مدت سه سال است که همراه با خانواده‌‏ام برای مأموریت اداری به بندرعباس آمده و کمتر از یک سال دیگر به شهر تهران ـ که وطن من است ـ بازخواهم گشت. با توجه به این‌که در مدتی که در بندرعباس هستم، هر لحظه امکان دارد برای مأموریت به شهرهای تابع بندرعباس بروم و مدتی در آن‌جا بمانم و زمان مأموریت‌‏های اداری هم که به من ارجاع می‏‌شود، قابل پیش‌بینی نیست، خواهشمندم اولاً: حکم نماز و روزه مرا بیان فرمایید. ثانیاً: با توجه به این‌که در اغلب اوقات یا در بعضی از ماه‌های سال برای چند روز در مأموریت اداری به سر می‏‌برم، آیا کثیرالسفر محسوب می‏‌شوم یا خیر؟

ج) نماز و روزه شما در محل کار فعلی‌تان که وطن شما نيست، حکم نماز و روزه مسافر را دارد، يعنی نماز شکسته است و روزه‏‌تان صحيح نيست، مگر آن‌که در آن‌جا قصد اقامت ده روز کنيد و يا در هر ده روز حداقل يک بار به‌خاطر کاری که مربوط به وظيفه شما است، مسافرت نماييد.

س126. من با شرکتی قرارداد بسته‌ام که آنها متکفّل مخارج درس و آموزش من می‌شوند تا درسم تمام شده و در آن شرکت کار کنم. محل درس از وطن اصلی‌ام به اندازه مسافت شرعی فاصله دارد و تا مقداری از حقوق کارمندان این شرکت به من هم پرداخت می‌شود. آیا آن‌جا محل درس و تحصیل من محسوب می‌شود یا محل کارم؟ اگر محل تحصیل باشد، حکم نماز و روزه ماه رمضان چه خواهد بود؟ با توجه به این‌که هفته‌ای یک بار به شهر اصلی‌ام برمی‌گردم؟

ج) بعد از آن‌که کارمند آن شرکت شده و به حساب و دستور شرکت مشغول به تحصيل گشتيد تا بعد از اتمام تحصيل در شرکت کار کنيد، سفر شما برای تحصيل ـ در فرض سؤال ـ حکم سفر شغلی را دارد، بنابراين نمازتان تمام است و در ماه رمضان بايد روزه بگيريد.

س127. آیا در سفر شغلی كه نماز تمام است لازم است در هر ده روز حداقل یك بار به محل كارش سفر كند یا همین كه در یك مكان ده روز نماند ـ ولو هر 15 روز یا 20 روز یا یك ماه به محل كارش سفر كند ـ كافی است؟

ج) ملاك اين است كه بين دو سفر شغلی ده روز در جايی اقامت نكند هر چند فاصله بين دو سفر شغلی بيش از ده روز باشد.

س128. بر اساس فتوای حضرتعالی نماز «من شغله فی السفر» در سفر اول بعد از تخلّل ده روز شكسته است، ملاك و معیار سفر اول و پایان آن و آغاز سفر دوم چیست؟

ج) اگر برای انجام كاری سفر كرده كه در مقصد كارش تمام شده است و در آنجا تصميم می‌گيرد که به وطن يا جای ديگر برود برگشت از آن سفر، سفر دوم محسوب می‌شود که اگر شغلی باشد نماز تمام است ولی اگر مثلاً كار او رفتن به مقصد و چيزی از آنجا برای مبدأ آوردن بوده، رفت و برگشت يك سفر محسوب می‌شود.

س129. مأمورین غیر محلی که هیچ‌گاه ده روز در شهر محل کار نمی‏‌مانند، ولی مسافرت آنان کمتر از مسافت شرعی است، از جهت تمام یا شکسته بودن نماز چه وظیفه‌‌‏ای دارند؟

ج) در فرض سؤال، هرگاه ده روز در جايی اقامت نكنند، در غير سفر اول (و دوم در ابتدای كار) سفرشان شغلی محسوب می‌شود و در محل سكونت، محل كار و بين آن دو نمازشان تمام است.

س130. در مورد شغل‌هایی همچون معلّمی، آیا در هر ده روز یک مرتبه سفر (شغلی) ولو به جاهای مختلف (به اعتبار این که تمام این مکان‌ها برای کار آموزشی است)، کفایت می‌کند یا باید محل سفر در هر مرتبه یکی باشد؟

ج) در سفر شغلی، وحدت مکان شرط نيست.

س131. شخصی هر روز از محل سکونتش به اندازه مسافت شرعی برای کار می‌رود، اگر کارش موجب شود که به جای دیگری برود ـ که گاهی به اندازه مسافت شرعی است و گاهی کمتر ـ حکم نماز و روزه اش چیست؟

ج) مادامی که بين دو سفرش در يک جا ده روز فاصله نيفتد، نمازش تمام و روزه‌اش صحيح است.

س132. نظر حضرت‌عالی درباره نماز و روزه کسانی که به مدت معیّنی بیش از یک سال در شهری برای کار اقامت می‏‌کنند و یا سربازانی که به مدت یک یا دو سال برای انجام خدمات سربازی در شهری می‏‌مانند، چیست؟ آیا بعد از هر سفری باید قصد اقامت ده روز کنند تا نمازشان تمام و روزه آن‌ها صحیح باشد؟ و اگر قصد ماندن کمتر از ده روز را داشته باشند، نماز و روزه آن‌ها چه حکمی دارد؟

ج) اگر حداقل هر ده روز يک‌بار به‌خاطر شغل‌شان به محل کار سفر می‏‌کنند، در غير سفر اول و دوم نمازشان تمام و روزه‏‌شان صحيح است، ولی در سفر اول و دوم، حکم ساير مسافرين را دارند، يعنی تا قصد اقامت ده روز را نکرده‌‏اند، نماز آنان شکسته است و روزه‏‌شان صحيح نيست.

س133. گروهی از همكاران، هر روز جهت كار بین دو شهر (كه هیچ‌كدام از آن دو شهر نیز وطن آنها نمی‌باشد) تردد می‌نمایند، حكم نماز و روزه این گروه در شهر محل كار، شهرستان محل سكونت، و بین آن دو شهر چیست؟

ج) با فرض اين‌كه بين محل كار و محل سكونت تردد مكرّر دارند و ده روز در يك جا نمی‌مانند، نماز و روزه‌شان در محل كار و بين راه و محل سكونت تمام است.

س134. وطن اینجانب در یکی از شهرستان‌های مازندران است که در حال حاضر در تهران مشغول به تحصیل و کار هستم. من در پایان هر هفته به هشتگرد به‌منظور صله ارحام می‌روم. از شنبه تا چهارشنبه در تهران در کنار تحصیل در دانشگاه مشغول به کار نیز هستم، تقریباً هر 40 روز یک‌بار به مازندان می‌روم. با توجه به اشتغال در تهران حکم نماز و روزه من چگونه است؟

ج) در سفر به هشتگرد به‌منظور صله ارحام، حکم مسافر داريد و در برگشت به تهران که اشتغال به کار نيز داريد، نماز تمام و روزه صحيح است و در محل کار نيز نماز تمام و روزه صحيح است و در سفر به وطن نيز در مسير رفتن نماز شکسته است ولی در برگشت به محل کار نماز تمام است.

س135. من کارمند یکی از ادارات دولتی شهر هستم. فاصله بین محل کار و محل سکونتم حدود سی‌وپنج کیلومتر است که هر روز این مسیر را برای رسیدن به محل کارم طی می‏‌کنم. اگر برای کار خاصی قصد کنم چند شب در شهر بمانم، نمازم چه حکمی دارد؟ آیا واجب است نماز را تمام بخوانم یا خیر؟ به عنوان مثال هنگامی که در روز جمعه برای زیارت اقوام به شهر سمنان مسافرت می‏‌کنم، آیا واجب است نمازم را تمام بخوانم یا خیر؟

ج) اگر مسافرت به‌خاطر کار نباشد، حکم سفر شغلی را ندارد، ولی اگر سفر به‌خاطر شغلی که در محل کار داريد، باشد و در ضمنِ آن، اعمال خاصی از قبيل ديدن اقوام و دوستان را هم انجام می‏‌دهيد و گاهی يک يا چند شب هم در آن‌جا می‏‌مانيد، باعث تغيير حکم سفر شغلی نمی‏‌شود و نماز تمام و روزه صحيح‏ است.

س136. اگر من در محل کارم پس از پایان وقت اداری و انجام کارهای اداری که به‌خاطر آن مسافرت کرده‌‏ام، به انجام کارهای شخصی بپردازم. مثلاً از ساعت هفت صبح تا دو بعد از ظهر کارهای اداری را انجام دهم و از آن به بعد مشغول انجام کارهای شخصی شوم، نماز و روزه‌‏ام چه حکمی دارد؟

ج) انجام ‏کارهای خصوصی در سفر شغلی اداری بعد از پايان کار اداری، حکم سفر شغلی را تغيير نمی‏‌دهد.

س137. کسانی که بین محل کارشان و محل سکونتشان کمتر از مسافت شرعی است، مثلاً کسی که اهل تهران است و برای مدّتی در ارتباط با شغلش، برای کار در بوشهر منزل گرفته است و در 15 کیلومتری آن، محل کارش است و هر روز این مسافت را تردّد دارد، حکم نماز آنان چگونه است؟

ج) در غير سفر اوّل (و دوّم در ابتدای کار) سفر شغلی محسوب می‌شود و در محل سکونت، محل کار و بين آن دو، نماز تمام است.

س138. اگر پس از بازگشت به وطن یا شهر دیگر (بدون ماندن ده روز) که به بوشهر برمی‌گردد، یکی دو روز زودتر می‌رود به محل سکونت خود، حکم چگونه است؟

ج) آن هم سفر شغلی محسوب می‌شود.

س139. شخصی که هر ده روز یك سفر شغلی دارد، به مدت 15 روز سفر شغلی انجام نداده است اما سفرهای زیارتی داشته و ده روز در یك محل نبوده است آیا وقتی سفرهای شغلی او شروع می‌شود، نماز او كامل است؟

ج) در فرض مرقوم نمازهای او در سفرهای شغلی بعد، تمام و روزه‌های او صحيح است.

س140. بنده در شهر جدید پرند (در 40 كیلومتری شهر تهران) ساكن هستم و هر روز برای كار به تهران می‌آیم و دارای شغل اداری هستم فلذا بر اساس فتوای حضرتعالی دائم‌السفر بوده و در تهران باید نمازم را كامل به‌جا آورم. حال از سوی اداره متبوع به مأموریتی اعزام شده‌ام كه دارای ماهیت غیراداری بوده (مثلاً امنیتی ـ حفاظتی) و مدت آن كمتر از ده روز می‌باشد. 1. در فرض ذكر شده نمازهای بنده كامل خواهد بود یا شكسته؟ 2. نمازهای قبلی كه با فتوای شما همخوانی نداشته باشد یعنی فردی برخلاف آن عمل كرده باشد، چگونه خواهد بود؟

ج) با فرض اين كه مأموريت مذكور در راستای شغل اداری شما بوده، نمازتان كامل بوده است و چنانچه شكسته خوانده‌ايد، نمازهای چهار ركعتی را قضا كنيد.

س141. شخصی ساکن منطقه معیّنی است. در منطقه دیگری به فاصله بیش از پنجاه کیلومتر به مدت دو ماه کاری برای او پیش آمده، به این‌صورت که یک هفته کار می‌کند و یک هفته تعطیل است. حکم نمازش چیست؟

ج) برای مدت کمتر از دو ماه کار در يک سال و يا در کل سال، صدق کار مشکل است. ملاک در ترتّب حکم سفر شغلی اين است که آن کار در نظر عرف برايش شغل محسوب شود. بنابراين اگر کارش عرفاً شغل او به‌حساب آيد، از سفر سومِ کاری، در هنگام رفت و برگشت و در محل کار، نمازش تمام است، به شرط آن‌که در مدت سفر شغلی، ده روز در يک‌جا مقيم نشود.

س142. کسی که شغل او در سفر است، اگر بین دو سفر شغلی بیش از ده روز فاصله بیفتد ولی تمام این مدت (فاصله افتاده) را در وطن یا محل اقامتش مستقرّ نبوده، بلکه در ضمن آن برای سفر غیر شغلی به اندازه مسافت شرعی یا کمتر از آن خارج شده، حکمش چیست؟

ج) در فرض مذکور، فاصله افتادن بين دو سفر شغلی محقّق نشده است.

س143. اگر در زمان مرخصی به مسافرت (مثلاً‌ قم یا مشهد) بروم هنگام برگشت به وطن در بین مسیر تكلیف نماز چیست؟

ج) در سفر برای مرخصی و بين راه نماز شكسته است لكن اگر از آنجا برای كار به وطن می‌آييد كه فردای آن روز سر كار برويد در بين راه (اگر در محل مرخصی ده روز در يك محل نمانده باشيد) نماز تمام است.

نماز و روزه در سفرهای تحصیلی

احکام سفر

س144. دانشجویانی که هر هفته حداقل دو روز برای تحصیل مسافرت می‏‌کنند و یا کارمندانی که هر هفته برای کارشان سفر می‏‌کنند، چه حکمی دارند؟ با توجه به این‌که آن‌ها هر هفته مسافرت می‏‌نمایند، ولی امکان دارد به‌خاطر تعطیلی دانشگاه یا کارشان به مدت یک ماه در وطن اصلی خود بمانند و در خلال آن مدت مسافرتی نمی‏‌کنند، آیا بعد از گذشت یک ماه که سفر خود را دوباره آغاز می‏‌کنند، نمازشان در سفر اول طبق قاعده شکسته و بعد از آن تمام است؟

ج) در سفر برای تحصيل می‌توانند با مراعات شرايط به فتوای مجتهد ديگر رجوع کنند و در صورت عدم رجوع، مقتضای احتياط، جمع است اعم از اين‌که سفرشان هفتگی باشد يا روزانه. ولی کسی که برای کار آزاد يا اداری، مسافرت می‏‌کند، اگر بين وطن يا محل سکونت و محل کارش هر ده روز حداقل يک مرتبه رفت و آمد نمايد، بايد از سفر سوم به بعد نماز خود را تمام بخواند و روزه او هم صحيح است، و اگر بين دو سفری که برای کار کردن می‏‌رود، ده روز در وطن يا جای ديگری بماند، در سفر اولی که بعد از اقامت ده روزه برای کار کردن می‏‌رود، نمازش شکسته است و نمی‏‌تواند روزه بگيرد.

س145. دبیر شاغل در شهرستان رفسنجان می‏‌باشم با توجه به پذیرفته شدن در مرکز عالی ضمن خدمت و مأموریت به تحصیلی آموزش و پرورش، سه روز ابتدای هفته را در شهرستان کرمان اشتغال به تحصیل دارم و بقیه ایّام هفته را در شهرستان خود به خدمت مشغولم، نظر حضرت‌عالی در مورد احکام نماز و روزه اینجانب چه می‏‌باشد، آیا حکم دانشجو بودن بر ما جاری است یا خیر؟

ج) اگر مأمور به تحصيل هستيد، نماز شما تمام و روزه صحيح است.

س146. دانشجویی خانه‌‌‌‏ای را در شهر تبریز برای تحصیل در دانشگاه آن به مدت چهار سال اجاره کرده است، همچنین وی در صورت امکان، قصد ماندن دائمی در تبریز را دارد، در حال حاضر در ایام ماه مبارک رمضان گاهی به وطن اصلی‌‏اش رفت و آمد می‏‌کند، آیا آن دو مکان، برای او دو وطن محسوب می‏‌شوند؟

ج) اگر در حال حاضر قصد قطعی بر توطّن در محل تحصيل نداشته باشد، آن‌جا حکم وطن را برای او نخواهد داشت. مگر آن که بخواهد هفت هشت سال به قصد زندگی در آنجا بماند ولی حکم وطن بودن وطن اصلی او تا زمانی که از آن اعراض نکرده، نسبت به وی باقی است.

س147. یكی از عزیزان و دوستان در مبحث روزه از یكی ازمراجع تقلید می‌كند و روزه خود را در محل تحصیلش می‌گیرد اما در امر نماز از شما تقلید می‌كند و نمازش را شكسته می‌خواند آیا این‌گونه درست است یا نه؟

ج) رجوع به مجتهد جامع‌الشرايطی كه نماز و روزه را در سفر تحصيلی تمام و صحيح میداند اشكال ندارد، ولی تبعيض در اين مسأله بين نماز و روزه درست نيست.

س148. من در شهری غیر از وطن خود به‌طور همزمان مشغول به تحصیل و تدریس هستم، ضمناً مسئول قسمتی از دانشگاه نیز می‌باشم و بابت هر دو كار، حقوق دریافت می‌كنم. آیا باید نمازم را كامل بخوانم یا شكسته؟

ج) اگر سفر برای تدريس يا شغل ديگری باشد، و در كمتر از ده روز حداقل يكبار انجام شود از سفر سوم به بعد نماز تمام است هرچند در اين سفر به تحصيل هم بپردازيد.

سفر معصیت‏

احکام سفر

س149. اگر انسان بداند در سفری که می‏‌خواهد برود، مرتکب معاصی و محرّمات خواهد شد، آیا نمازش شکسته است یا تمام؟

ج) مادامی که سفر او به‌خاطر ترک واجب يا فعل حرامی نباشد، نماز او مانند ساير مسافران شکسته است.

س150. کسی که بدون قصد معصیت مسافرت کند، ولی در بین راه برای ادامه و تکمیل سفر قصد ارتکاب معصیت نماید، آیا نمازش را باید تمام بخواند یا شکسته؟ آیا نمازهای شکسته‌‌‏ای که در طول راه خوانده، صحیح است یا خیر؟

ج) واجب است از زمانی که قصد استمرار سفر به‌خاطر معصيت کرده، نمازش را تمام بخواند و نمازهايی را که پس از تصميم به ادامه سفر به قصد ارتکاب گناه، شکسته خوانده، بايد اعاده کند و تمام بخواند.

س151. سفر برای تفریح یا خرید مایحتاج زندگی با فرض فراهم نبودن مکانی برای نماز و مقدمات آن در مسافرت، چه حکمی دارد؟

ج) اگر بداند که در مسافرت مبتلا به ترک بعضی از واجبات نماز می‏‌شود، احوط اين است که به آن سفر نرود، مگر آن‌که ترک آن برای او ضرر يا مشقّت داشته باشد. در هر صورت جايز نيست نماز را در هيچ حالی ترک نمايد.

س152. اگر كسی از خودرو بیت‌المال در سفر غیر اداری استفاده كند، با توجه به اینكه مَركب غصبی می‌باشد تكلیف نماز او در این سفر چگونه می‌باشد؟

ج) در فرض سؤال، وسيله نقليه تأثيری در نماز او ندارد.

س153. با توجه به وجوب ارتباط زناشویی مرد با زوجه‌‌‌اش در حداقل چهار ماه، در صورت عدم رضایت زوجه در سفر بیش از چهار ماهِ زوج، آیا زوج در انجام دادن این سفر دچار معصیت شده است یا خیر؟

ج) در صورت لزوم سفر اخذ رضايت از زوجه واجب نيست ولی اگر سفر ضرورت ندارد ولو عرفاً، احتياط اين است که حق زوجه مراعات شود.

نماز و روزه در اماکن تخییر

احکام سفر

س154. محدوده حریم اماكن تخییر (مكه، مدینه، كربلا، كوفه) كه مسافر می‌تواند در آنها نماز را كامل بخواند چه‌قدر است؟ مشخص بفرمایید.

ج) در تمام دو شهر مكّه معظمه و مدينه منوّره فعلی و همچنين در مسجد كوفه و حائر حسينی حكم تخيير بين قصر و اتمام برای مسافر جاری است.

س155. نماز مسافر در حرم امام حسین(ع) در چه محدوده مخیر بین قصر و اتمام است؟

ج) تمام روضه شريفه داخل حرم را كه از طرف بالای سر و پايين پا منتهی به پنجره‌ها و درها و رواق می‌شود از طرف پشت سر تا مسجد امتداد دارد، شامل می‌شود.

س156. حکم نماز در کربلا (داخل صحن شریف) از نظر شکسته یا کامل خواندن چیست؟

ج) نماز داخل صحن شريف برای مسافر شکسته است.

س157. در اماکنی که نمازگزار بین کامل و شکسته خواندن نماز مخیّر است همچون مسجدالحرام و مسجدالنبی(ص) وحائر حسینی(ع) و مسجد كوفه، اگر کسی کمتر از ده روز بماند، آیا بدون قصد ده روز جایز است روزه بگیرد؟

ج) حکم تخيير در اماکن چهارگانه اختصاص به نماز دارد؛ و روزه‌ی مسافری که قصد اقامت ده روز نکرده، صحيح نيست.

س158. آیا در مدت پنج یا شش روزی که در مکّه هستم می‌توانم روزه بگیرم؟ حکم آن در مدینه چیست؟

ج) اقوی عدم جواز روزه مستحبّی در سفر است، مگر در موارد معيّن، که از جمله آن سه روز روزه گرفتن برای برآورده‌شدن حاجت در مدينه است؛ و احتياط مستحب آن است که در روزهای چهارشنبه و پنجشنبه و جمعه روزه بگيرد؛ و مادامی که قصد اقامت ده روز نکرده باشد، روزه ماه رمضان صحيح نيست.

س159. در اماکنی که بین شکسته و کامل خواندن نماز مخیّرند، آیا بهتر است که مکلّف نمازش را شکسته بخواند یا کامل؟

ج) تمام خواندن، افضل است.

س160. آیا به نظر حضرتعالی تخییر در اماكن اربعه ابتدایی است یا استمراری؟

ج) استمراری است.

س161. کسی که در اماکن تخییر نماز چهار رکعتی از او فوت شده، بنابر قاعده «هرطور فوت شده قضا کن» آیا بین شکسته یا کامل قضا کردن مخیّر است؛ یا واجب است به‌صورت شکسته قضا کند؟

ج) اگر قضای آن را در اماکن تخيير به‌جا آورد، بين شکسته و کامل خواندن مخيّر است؛ ولی در غير اماکن تخيير، احتياط واجب آن است که شکسته قضا کند.

شرکت مسافر در نماز جمعه

احکام سفر

س162. آیا شرکت مسافر در نماز جمعه افضل است؟

ج) شرکت در نماز برای او افضل است.

س163. اگر مسافر باشم و نماز جمعه اقامه شود، حکم نمازم چیست، آیا نماز جمعه نیت کنم یا نماز ظهر؟

ج) بين نماز جمعه و نماز ظهر مخيّريد؛ و نماز جمعه کفايت (از نماز ظهر) می‌کند، هرچند مسافر باشيد.

اعتکاف در سفر

احکام سفر

س164. آیا می‌توان برای شرکت در مراسم اعتکاف به شهر دیگری که بیش از چهار فرسخ با ما فاصله دارد مسافرت کرد و اعتکاف در صورت سفر صحیح است؟

ج) اگر قصد اقامت ده روز و يا نذر روزه در سفر ـ که بنابر احتياط قبل از سفر بايد نذر شود ـ نباشد، روزه در سفر صحيح نيست و با عدم صحّت روزه، اعتکاف هم صحيح نيست.

س165. اگر کسی بخواهد در خارج از شهر خود اعتکاف کند به‌طور مثال در مکه مکرمه و از ساکنین مکه نباشد و قصد ده روز هم نکند، آیا نذر کافی است؟ و صیغه آن چیست؟

ج) نذر روزه در سفر مانعی ندارد و با اين نذر روزه و اعتکافش صحيح است، ولی احتياط آن است که نذر قبل از شروع مسافرت باشد و صيغه آن عبارت است از: «لله علیّ أن اصوم في سفري إلی کذا».

مسائل متفرقه

احکام سفر

س166. با توجه به موقعیت فعلی آیا سفر به كربلای معلّا جهت زیارت مرقد مطهّر سیّد الشهداء (علیه‌السلام) به صورت غیرقانونی توسط مرزنشینان با پرداخت مبلغی به آنان چه حكمی دارد؟

ج) خروج از كشور بدون اجازه دولت جمهوری اسلامی جايز نيست.

س167. نظر و حکم معظّم له در مورد زیارت عراق با وجود خطرهای جاری در این کشور چیست؟

ج) مقرّرات دولتِ مقصد و مبدأ در سفرها بايد رعايت شود.