treatise/content

نماز و روزه در سفرهای شغلی

احکام سفر

س116. کسی که سفر مقدمه شغل اوست، آیا در سفر نمازش تمام و روزه‌‏اش صحیح است یا آن‌که این حکم اختصاص به کسی دارد که شغل او حتماً مسافرت باشد؟ این گفته مرجع تقلید حضرت امام خمینی (ره) که می‏‌فرماید: کسی که شغل او مسافرت است چه معنایی دارد؟ آیا کسی یافت می‏‌شود که خود سفر شغل او باشد؟ زیرا چوپان و راننده و ملوان و غیر آن‌ها هم کارشان چوپانی و رانندگی و کشتیرانی است و اصولاً کسی که سفر را به عنوان شغل خود برگزیده باشد، وجود ندارد.

ج) کسی که سفر مقدمه کار او است، اگر در خلال هر ده روز حداقل يک بار برای کار به محل کارش رفت و آمد نمايد، نمازش تمام و روزه‌‏اش صحيح است، و در کلمات فقها (رضوان‌الله‌عليهم) مراد از کسی که شغل او مسافرت است، کسی است که قوام کار او به سفر است مانند شغل‌هايی که در سؤال ذکر شده است.

س117. استفتایی شده که: «شخصی در جایی کار می‌کند که فاصله بین محل کار و وطنش به اندازه مسافت شرعی نیست اما در رابطه با کارش هفته‌ای یا دو هفته یک بار به محل دیگری به اندازه مسافت شرعی سفر می‌كند.» در جواب گفته شده: «در محل دوم نمازش تمام است.» در حالی که می‌دانیم معظم‌له حداقل یک سفر (شغلی) در طول ده روز را معتبر می‌دانند. لطفاً این مسأله را توضیح بفرمایید؟

ج) اگر به‌خاطر شغل به جايی سفر کند که به اندازه مسافت شرعی از محل سکونت يا محل کارش دور باشد، مادامی که در طی ده روز حداقل يک مرتبه به آن‌جا رفت و آمد کند، در راه رفت و برگشت و در خود محل، نمازش تمام است؛ ولی اگر سفرش به آن‌جا سفر شغلی نباشد يا در هر دو هفته يک بار (مثلاً) به آن‌جا می‌رود، نمازش شکسته است.

س118. خواهشمند است در مورد سفر برای شغل که فرموده‌اید «در سفر سوم نماز تمام است» بفرمایید: شخصی که مکرّر برای شغلش مسافرت می‌کند اگر ده روز در وطن و یا جای دیگر اقامت کند آیا در این مورد هم در سفر سوم نمازش تمام است و یا اینکه پس از اقامت ده روز فقط در سفر اول نمازش قصر می‌باشد؟

ج) در صورت اقامت ده روز در يک محل در بين سفرهای شغلی فقط در سفر اول بعد از اقامت ده روز نمازش قصر است.

س119. کسی که سفر شغلی حداقل هر ده روز یک بار انجام می‌دهد، تا چه مدّت آن را ادامه دهد حکم سفر شغلی بر آن مترتب می‌شود؟

ج) ميزان صدق تکرّر سفر برای شغل است، همين که کاری که برای آن سفر می‌کند شغل او محسوب باشد ولو شغل دو سه ماهه، و برای آن بدون تخلّل اقامت ده روز در يک جا مکرّراً مسافرت می‌کند، در سفر سوّم نمازش تمام است.

س120. مکلف بعد از این‌که ده روز بین سفرش فاصله افتاده، از وطنش به محل کار مسافرت می‌کند و چون سفر اولش هست نمازش را شکسته می‌خواند، ولی بعد از رسیدن به محل کار صاحب کار از او می‌خواهد به محل دیگری ـ كه به اندازه مسافت شرعی است ـ برود. آیا این سفر، سفر دوم محسوب می‌شود تا نمازش را تمام بخواند، یا ابتدای سفر دوم بعد از بازگشت به وطن و سفر از وطن به محل کار است؟

ج) سفر مذبور، سفر دومش محسوب می‌شود و نمازش تمام است.‏‏

س121. اینجانب با اجازه جنابعالی بر تقلید از حضرت امام (ره) باقی هستم. و در زمان آیت الله اراکی (ره) در حوزه مأموریت استانی نماز را کامل می‌خواندم و فعلاً هم نمازم را در حوزه مأموریت (تمام شهرهای استان) کامل می‌خوانم. از طرفی منزل پدر خانمم در استان همجوار است. تکلیفم در مأموریت اداری و مرخصی (کار غیراداری) در آن استان چیست؟

ج) اگر محل كار از محل سكونت حداقل به مقدار چهار فرسخ شرعی (۲۰.۵ كیلومتر) فاصله دارد و حداقل هر ده روز یك بار بین محل سكونت و محل كار رفت و آمد دارید، نماز شما تمام و روزه صحیح است و چنانچه فاصله كمتر از چهار فرسخ شرعی باشد، با قصد اقامت ده روز در محل سكونت یا محل كار و تحقق قصد اقامت ده روز، تردد شما بین محل كار و محل سكونت رافع حكم اقامت نیست بلكه نماز تمام و روزه صحیح است، ولی در سفر غیركاری برای خرید مایحتاج و یا رفتن به منزل پدر خانم حكم مسافر مترتب است.

س121. اینجانب با اجازه جنابعالی بر تقلید از حضرت امام (ره) باقی هستم. و در زمان آیت الله اراکی (ره) در حوزه مأموریت استانی نماز را کامل می‌خواندم و فعلاً هم نمازم را در حوزه مأموریت (تمام شهرهای استان) کامل می‌خوانم. از طرفی منزل پدر خانمم در استان همجوار است. تکلیفم در مأموریت اداری و مرخصی (کار غیراداری) در آن استان چیست؟

ج) اگر محل كار از محل سكونت حداقل به مقدار چهار فرسخ شرعی (۲۰.۵ كیلومتر) فاصله دارد و حداقل هر ده روز یك بار بین محل سكونت و محل كار رفت و آمد دارید، نماز شما تمام و روزه صحیح است و چنانچه فاصله كمتر از چهار فرسخ شرعی باشد، با قصد اقامت ده روز در محل سكونت یا محل كار و تحقق قصد اقامت ده روز، تردد شما بین محل كار و محل سكونت رافع حكم اقامت نیست بلكه نماز تمام و روزه صحیح است، ولی در سفر غیركاری برای خرید مایحتاج و یا رفتن به منزل پدر خانم حكم مسافر مترتب است.

س122. گاهی ما نظامیان برای مدت طولانی بنا به دستورات نظامی می‌بایست در محلی خارج از وطن خود اقامت كنیم كه این مدّت در برخی موارد به كل سی سال خدمت موظفی نیز منتهی می‌گردد و در ابتدای امر نیز تشخیص این‌كه چند سال در آن مكان به جهت شغل خود، حضور خواهیم داشت نامعین و نامشخص است. حال آیا این گروه نظامیان با شرح فوق در محل اشتغال‌شان نیازمند قصد اقامت هستند؟

ج) ماندن در محل كار ولو به مدت طولانی بدون قصد زندگی موجب ترتّب حكم وطن نيست بلكه در صورت سفر از محل كار، در برگشت نياز به قصد اقامت دارند، مگر اين‌كه آن‌قدر آن‌جا بمانند كه عرفاً وطن آنان محسوب شود.

س123. نماز و روزه نیروهای کادری که در استخدام ارتش یا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هستند و بیشتر از ده روز در پادگان و بیشتر از ده روز در مناطق مرزی می‏‌مانند، چه حکمی دارد؟ خواهشمندم فتوای حضرت امام (ره) را هم بیان فرمایید.

ج) اگر قصد اقامت ده روز يا بيشتر را در مکانی دارند و يا می‏‌دانند که ده روز يا بيشتر از آن مقدار در آن‌جا خواهند ماند، واجب است که نماز خود را تمام بخوانند و روزه هم بگيرند. فتوای امام (ره) هم همين است.

س124. اگر یکی از طلاب علوم دینی قصد داشته باشد تبلیغ را شغل خود قرار دهد، آیا با این فرض می‏‌تواند در سفر نماز خود را تمام بخواند و روزه هم بگیرد؟ اگر شخصی برای کاری غیر از تبلیغ و ارشاد یا امر به معروف و نهی از منکر مسافرت نماید، نماز و روزه‌‏اش چه حکمی دارد؟

ج) اگر عرفاً تبليغ و ارشاد يا امر به معروف و نهی از منکر شغل و کار او محسوب شود، در سفر برای انجام آن کارها حکم مسافری را دارد که به‌خاطر شغل و کارش سفر می‏‌کند، و اگر زمانی برای کاری غير از ارشاد و تبليغ مسافرت کرد، در آن سفر مانند ساير مسافران نمازش شکسته است و روزه او صحيح نيست.

س125. محل تولد من شهر کاشمر است و از سال 1345 هجری شمسی تا سال 1369 ساکن تهران بوده‌‏ام و آن‌جا را وطن برای خود انتخاب کردم، و مدت سه سال است که همراه با خانواده‌‏ام برای مأموریت اداری به بندرعباس آمده و کمتر از یک سال دیگر به شهر تهران ـ که وطن من است ـ بازخواهم گشت. با توجه به این‌که در مدتی که در بندرعباس هستم، هر لحظه امکان دارد برای مأموریت به شهرهای تابع بندرعباس بروم و مدتی در آن‌جا بمانم و زمان مأموریت‌‏های اداری هم که به من ارجاع می‏‌شود، قابل پیش‌بینی نیست، خواهشمندم اولاً: حکم نماز و روزه مرا بیان فرمایید. ثانیاً: با توجه به این‌که در اغلب اوقات یا در بعضی از ماه‌های سال برای چند روز در مأموریت اداری به سر می‏‌برم، آیا کثیرالسفر محسوب می‏‌شوم یا خیر؟

ج) نماز و روزه شما در محل کار فعلی‌تان که وطن شما نيست، حکم نماز و روزه مسافر را دارد، يعنی نماز شکسته است و روزه‏‌تان صحيح نيست، مگر آن‌که در آن‌جا قصد اقامت ده روز کنيد و يا در هر ده روز حداقل يک بار به‌خاطر کاری که مربوط به وظيفه شما است، مسافرت نماييد.

س126. من با شرکتی قرارداد بسته‌ام که آنها متکفّل مخارج درس و آموزش من می‌شوند تا درسم تمام شده و در آن شرکت کار کنم. محل درس از وطن اصلی‌ام به اندازه مسافت شرعی فاصله دارد و تا مقداری از حقوق کارمندان این شرکت به من هم پرداخت می‌شود. آیا آن‌جا محل درس و تحصیل من محسوب می‌شود یا محل کارم؟ اگر محل تحصیل باشد، حکم نماز و روزه ماه رمضان چه خواهد بود؟ با توجه به این‌که هفته‌ای یک بار به شهر اصلی‌ام برمی‌گردم؟

ج) بعد از آن‌که کارمند آن شرکت شده و به حساب و دستور شرکت مشغول به تحصيل گشتيد تا بعد از اتمام تحصيل در شرکت کار کنيد، سفر شما برای تحصيل ـ در فرض سؤال ـ حکم سفر شغلی را دارد، بنابراين نمازتان تمام است و در ماه رمضان بايد روزه بگيريد.

س127. آیا در سفر شغلی كه نماز تمام است لازم است در هر ده روز حداقل یك بار به محل كارش سفر كند یا همین كه در یك مكان ده روز نماند ـ ولو هر 15 روز یا 20 روز یا یك ماه به محل كارش سفر كند ـ كافی است؟

ج) ملاك اين است كه بين دو سفر شغلی ده روز در جايی اقامت نكند هر چند فاصله بين دو سفر شغلی بيش از ده روز باشد.

س128. بر اساس فتوای حضرتعالی نماز «من شغله فی السفر» در سفر اول بعد از تخلّل ده روز شكسته است، ملاك و معیار سفر اول و پایان آن و آغاز سفر دوم چیست؟

ج) اگر برای انجام كاری سفر كرده كه در مقصد كارش تمام شده است و در آنجا تصميم می‌گيرد که به وطن يا جای ديگر برود برگشت از آن سفر، سفر دوم محسوب می‌شود که اگر شغلی باشد نماز تمام است ولی اگر مثلاً كار او رفتن به مقصد و چيزی از آنجا برای مبدأ آوردن بوده، رفت و برگشت يك سفر محسوب می‌شود.

س129. مأمورین غیر محلی که هیچ‌گاه ده روز در شهر محل کار نمی‏‌مانند، ولی مسافرت آنان کمتر از مسافت شرعی است، از جهت تمام یا شکسته بودن نماز چه وظیفه‌‌‏ای دارند؟

ج) در فرض سؤال، هرگاه ده روز در جايی اقامت نكنند، در غير سفر اول (و دوم در ابتدای كار) سفرشان شغلی محسوب می‌شود و در محل سكونت، محل كار و بين آن دو نمازشان تمام است.

س130. در مورد شغل‌هایی همچون معلّمی، آیا در هر ده روز یک مرتبه سفر (شغلی) ولو به جاهای مختلف (به اعتبار این که تمام این مکان‌ها برای کار آموزشی است)، کفایت می‌کند یا باید محل سفر در هر مرتبه یکی باشد؟

ج) در سفر شغلی، وحدت مکان شرط نيست.

س131. شخصی هر روز از محل سکونتش به اندازه مسافت شرعی برای کار می‌رود، اگر کارش موجب شود که به جای دیگری برود ـ که گاهی به اندازه مسافت شرعی است و گاهی کمتر ـ حکم نماز و روزه اش چیست؟

ج) مادامی که بين دو سفرش در يک جا ده روز فاصله نيفتد، نمازش تمام و روزه‌اش صحيح است.

س132. نظر حضرت‌عالی درباره نماز و روزه کسانی که به مدت معیّنی بیش از یک سال در شهری برای کار اقامت می‏‌کنند و یا سربازانی که به مدت یک یا دو سال برای انجام خدمات سربازی در شهری می‏‌مانند، چیست؟ آیا بعد از هر سفری باید قصد اقامت ده روز کنند تا نمازشان تمام و روزه آن‌ها صحیح باشد؟ و اگر قصد ماندن کمتر از ده روز را داشته باشند، نماز و روزه آن‌ها چه حکمی دارد؟

ج) اگر حداقل هر ده روز يک‌بار به‌خاطر شغل‌شان به محل کار سفر می‏‌کنند، در غير سفر اول و دوم نمازشان تمام و روزه‏‌شان صحيح است، ولی در سفر اول و دوم، حکم ساير مسافرين را دارند، يعنی تا قصد اقامت ده روز را نکرده‌‏اند، نماز آنان شکسته است و روزه‏‌شان صحيح نيست.

س133. گروهی از همكاران، هر روز جهت كار بین دو شهر (كه هیچ‌كدام از آن دو شهر نیز وطن آنها نمی‌باشد) تردد می‌نمایند، حكم نماز و روزه این گروه در شهر محل كار، شهرستان محل سكونت، و بین آن دو شهر چیست؟

ج) با فرض اين‌كه بين محل كار و محل سكونت تردد مكرّر دارند و ده روز در يك جا نمی‌مانند، نماز و روزه‌شان در محل كار و بين راه و محل سكونت تمام است.

س134. وطن اینجانب در یکی از شهرستان‌های مازندران است که در حال حاضر در تهران مشغول به تحصیل و کار هستم. من در پایان هر هفته به هشتگرد به‌منظور صله ارحام می‌روم. از شنبه تا چهارشنبه در تهران در کنار تحصیل در دانشگاه مشغول به کار نیز هستم، تقریباً هر 40 روز یک‌بار به مازندان می‌روم. با توجه به اشتغال در تهران حکم نماز و روزه من چگونه است؟

ج) در سفر به هشتگرد به‌منظور صله ارحام، حکم مسافر داريد و در برگشت به تهران که اشتغال به کار نيز داريد، نماز تمام و روزه صحيح است و در محل کار نيز نماز تمام و روزه صحيح است و در سفر به وطن نيز در مسير رفتن نماز شکسته است ولی در برگشت به محل کار نماز تمام است.

س135. من کارمند یکی از ادارات دولتی شهر هستم. فاصله بین محل کار و محل سکونتم حدود سی‌وپنج کیلومتر است که هر روز این مسیر را برای رسیدن به محل کارم طی می‏‌کنم. اگر برای کار خاصی قصد کنم چند شب در شهر بمانم، نمازم چه حکمی دارد؟ آیا واجب است نماز را تمام بخوانم یا خیر؟ به عنوان مثال هنگامی که در روز جمعه برای زیارت اقوام به شهر سمنان مسافرت می‏‌کنم، آیا واجب است نمازم را تمام بخوانم یا خیر؟

ج) اگر مسافرت به‌خاطر کار نباشد، حکم سفر شغلی را ندارد، ولی اگر سفر به‌خاطر شغلی که در محل کار داريد، باشد و در ضمنِ آن، اعمال خاصی از قبيل ديدن اقوام و دوستان را هم انجام می‏‌دهيد و گاهی يک يا چند شب هم در آن‌جا می‏‌مانيد، باعث تغيير حکم سفر شغلی نمی‏‌شود و نماز تمام و روزه صحيح‏ است.

س136. اگر من در محل کارم پس از پایان وقت اداری و انجام کارهای اداری که به‌خاطر آن مسافرت کرده‌‏ام، به انجام کارهای شخصی بپردازم. مثلاً از ساعت هفت صبح تا دو بعد از ظهر کارهای اداری را انجام دهم و از آن به بعد مشغول انجام کارهای شخصی شوم، نماز و روزه‌‏ام چه حکمی دارد؟

ج) انجام ‏کارهای خصوصی در سفر شغلی اداری بعد از پايان کار اداری، حکم سفر شغلی را تغيير نمی‏‌دهد.

س137. کسانی که بین محل کارشان و محل سکونتشان کمتر از مسافت شرعی است، مثلاً کسی که اهل تهران است و برای مدّتی در ارتباط با شغلش، برای کار در بوشهر منزل گرفته است و در 15 کیلومتری آن، محل کارش است و هر روز این مسافت را تردّد دارد، حکم نماز آنان چگونه است؟

ج) در غير سفر اوّل (و دوّم در ابتدای کار) سفر شغلی محسوب می‌شود و در محل سکونت، محل کار و بين آن دو، نماز تمام است.

س138. اگر پس از بازگشت به وطن یا شهر دیگر (بدون ماندن ده روز) که به بوشهر برمی‌گردد، یکی دو روز زودتر می‌رود به محل سکونت خود، حکم چگونه است؟

ج) آن هم سفر شغلی محسوب می‌شود.

س139. شخصی که هر ده روز یك سفر شغلی دارد، به مدت 15 روز سفر شغلی انجام نداده است اما سفرهای زیارتی داشته و ده روز در یك محل نبوده است آیا وقتی سفرهای شغلی او شروع می‌شود، نماز او كامل است؟

ج) در فرض مرقوم نمازهای او در سفرهای شغلی بعد، تمام و روزه‌های او صحيح است.

س140. بنده در شهر جدید پرند (در 40 كیلومتری شهر تهران) ساكن هستم و هر روز برای كار به تهران می‌آیم و دارای شغل اداری هستم فلذا بر اساس فتوای حضرتعالی دائم‌السفر بوده و در تهران باید نمازم را كامل به‌جا آورم. حال از سوی اداره متبوع به مأموریتی اعزام شده‌ام كه دارای ماهیت غیراداری بوده (مثلاً امنیتی ـ حفاظتی) و مدت آن كمتر از ده روز می‌باشد. 1. در فرض ذكر شده نمازهای بنده كامل خواهد بود یا شكسته؟ 2. نمازهای قبلی كه با فتوای شما همخوانی نداشته باشد یعنی فردی برخلاف آن عمل كرده باشد، چگونه خواهد بود؟

ج) با فرض اين كه مأموريت مذكور در راستای شغل اداری شما بوده، نمازتان كامل بوده است و چنانچه شكسته خوانده‌ايد، نمازهای چهار ركعتی را قضا كنيد.

س141. شخصی ساکن منطقه معیّنی است. در منطقه دیگری به فاصله بیش از پنجاه کیلومتر به مدت دو ماه کاری برای او پیش آمده، به این‌صورت که یک هفته کار می‌کند و یک هفته تعطیل است. حکم نمازش چیست؟

ج) برای مدت کمتر از دو ماه کار در يک سال و يا در کل سال، صدق کار مشکل است. ملاک در ترتّب حکم سفر شغلی اين است که آن کار در نظر عرف برايش شغل محسوب شود. بنابراين اگر کارش عرفاً شغل او به‌حساب آيد، از سفر سومِ کاری، در هنگام رفت و برگشت و در محل کار، نمازش تمام است، به شرط آن‌که در مدت سفر شغلی، ده روز در يک‌جا مقيم نشود.

س142. کسی که شغل او در سفر است، اگر بین دو سفر شغلی بیش از ده روز فاصله بیفتد ولی تمام این مدت (فاصله افتاده) را در وطن یا محل اقامتش مستقرّ نبوده، بلکه در ضمن آن برای سفر غیر شغلی به اندازه مسافت شرعی یا کمتر از آن خارج شده، حکمش چیست؟

ج) در فرض مذکور، فاصله افتادن بين دو سفر شغلی محقّق نشده است.

س143. اگر در زمان مرخصی به مسافرت (مثلاً‌ قم یا مشهد) بروم هنگام برگشت به وطن در بین مسیر تكلیف نماز چیست؟

ج) در سفر برای مرخصی و بين راه نماز شكسته است لكن اگر از آنجا برای كار به وطن می‌آييد كه فردای آن روز سر كار برويد در بين راه (اگر در محل مرخصی ده روز در يك محل نمانده باشيد) نماز تمام است.


استفتائات مناسبتی
پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) - مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی