امروز جمعه، ۴ بهمن ۱۴۰۴
مروری بر روایتگری زنان از دفاع مقدس به مناسبت رونمایی از سه تقریظ رهبر انقلاب اسلامی بر سه کتاب "تب ناتمام"،خانوم ماه"،"همسفر آتش و برف"
«روایت قهرمان بانوان ایرانی»
بسمه تعالی
«روایت قهرمان بانوان ایرانی»
مروری بر روایتگری زنان از دفاع مقدس
به مناسبت رونمایی از سه تقریظ رهبر انقلاب اسلامی
بر سه کتاب
"تب ناتمام"،خانوم ماه"،"همسفر آتش و برف"
«روایت قهرمان بانوان ایرانی»
مروری بر روایتگری زنان از دفاع مقدس
به مناسبت رونمایی از سه تقریظ رهبر انقلاب اسلامی
بر سه کتاب
"تب ناتمام"،خانوم ماه"،"همسفر آتش و برف"
مقدمه
تب ناتمام ماجرای مادری است که در ۳۷ سالگی شاهد مجروحیت و قطعنخاع شدن پسر دلبندش میشود و هفده سال مادرانه و عاشقانه از او پرستاری میکند. این روایت، سوی دیگری نیز دارد و آن شرح جانبازی و تحمل دردها و رنجهای فراوان و پایداری بر اصول از سوی جوانی است که در ۱۹ سالگی قطعنخاع شده و تا ۳۶ سالگی که به درجهی رفیع شهادت نایل میشود حتی یک لحظه از راه نورانیاش پشیمان نبوده است.
خانوم ماه روایت بانویی است که در عنفوان جوانی با طلبهای مؤمن و مخلص ازدواج میکند و در تمامی مراحل سخت زندگی مجاهدانه و مؤمنانهی همسرش با او همقدم است و به همراه او خانهای را از خشت و گِل عشق و ایمان بنا میکند.
همسفر آتش و برف، روایتی است مستند و داستانی از روایت همسر شهیدی قهرمان و زندگی سراسر جهاد و مقاومت در سنگرهای مختلف دفاع از دین و سرزمین و آیین.
در هر سه کتاب تصویر تازهای از نقش زن در انقلاب اسلامی ترسیم شده، قهرمان اصلی هر سه کتاب از بانوان این سرزمیناند: یک مادر شهید و دو بانوی دیگر همسر شهید که البته آنان نیز مادر فرزندانی هستند. راوی هر سه کتاب نیز همین سه مهربانو میباشند و نویسندگان دو کتاب از این سه اثر نیز از بانوان نسلهای جدید این سرزمیناند.
پیش از این در مقالات سهگانهای که هریک به مناسبت رونمایی از تقریظ رهبر معظم انقلاب اسلامی بر کتابهای حوزهی دفاع مقدس منتشر شد به ابعاد و آثار مختلف نقش زنان در انقلاب اسلامی، دفاع مقدس، و دفاع از حرم پرداخته شد:
یکم. در مقالهی «حدیث زینبی مادران ایرانی» بهمناسبت انتشار تقریظ کتاب «تنها گریهکن»، نقش زنان در دوران قبل، حین، و بعد از مشروطه، دوران حکومت پهلوی اول و دوم، دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی تا دفاع مقدس شرح داده شد.
همچنین با مروری بر دیدگاه حضرت امام خمینی(ره) و حضرت آیتالله خامنهای(مدظلهالعالی)، مهمترین محورهای بیانات رهبر انقلاب اسلامی دربارهی مادران و پدران و هسمران شهدا نیز ارائه گردید.
دوم. در مقالهی «به احترام حماسهی مهربانوان سرزمین و دین و آیین» به مناسبت انتشار تقریظ کتاب «حوض خون» به ابعاد مختلف فعالیت زنان در کمکرسانی به جبههها و مخصوصاً فعالیت تعدادی از بانوان اندیمشک در شستوشوی لباس و ملحفه و پتوی رزمندگان جبههها پرداخته شد.
سوم. در مقالهی «حق کرامت الهی زن از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی» به مناسبت انتشار تقریظ کتاب «مهاجر سرزمین آفتاب» به بیان ویژگیها و نقش ماندگار و مؤثر زن در جامعه و تاریخ از دیدگاه رهبر انقلاب اسلامی پرداخته شد و این ویژگیها از ابعاد معرفتی، سیاسی ـ اجتماعی، اقتصادی، خانوادگی تشریح و براساس آن، به وظایف و تکالیف زنان برای ایفای نقش خطیرشان در جامعه از نظر حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای اشاره شد همچنین شش الگوی برگزیده ازنظر اسلام در بیان معظمله مورد اشاره قرار گرفت.
در مقاله «حدیث زینبی مادران ایرانی» با ذکر منابع و مستندات نشان داده شد که از نظر حضرت امام خمینی(ره) زنان عامل تقویت ملتها بوده و در مقاطع مختلف بیداری ملت ایران ازجمله نهضت تنباکو، نهضت مشروطه، قیام پانزدهم خرداد نقشی برابر و گاه بالاتر از مردان ایفا کردند و آنقدر حضور و فعالیت بانوان در مقاطع مختلف برای ایشان چشمگیر و مهم بوده که تصریح میکنند که ما نهضت خودمان را مرهون زنها میدانیم.
حضرت امام(ره) درخصوص ایستادگی و پایداری زنان قهرمان ایران در دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی و خصوصاً در مقطع دفاع هشت ساله، آنان را احیاگران رشادت و جانبازی زنان قهرمان صدر اسلام مینامند وبه بیان احساس غرور از شجاعتها، ایثارها و جانبازیهای زینبگونهی بانوان ایران میپردازند.
عصاره و خلاصهی نظر ایشان دربارهی بانوان را در این عبارت میتوان دید:
«بانوان رهبر نهضت ما هستند، ما دنبالهی آنها هستیم. من شما را به رهبری قبول دارم و خدمتگزار شمایم.» (۱۳۵۸/۲/۵)
حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز در بیانات متعدد به تفصیل به نقش و تأثیر حضور و فعالیتهای بانوان در عرصههای مختلف پرداخته و آنان را دارای نقشی برابر و در بسیاری از عرصهها مهمتر از نقش مردان دانستهاند و مخصوصاً مادران و همسران شهدا و جانبازان دفاع از انقلاب، دفاع مقدس، و دفاع از حرم را آیات و اسوههای صبر و مقاومت معرفی کرده و همواره دربرابر آنان ابراز خضوع نمودهاند. دوعبارت از صدها بیان ایشان در این موضوع:
«انقلاب ما انقلاب زینبی است. از اول انقلاب، زنان یکی از برجستهترین نقشها را در این انقلاب ایفا کردند. هم در خود حادثهی بزرگ انقلاب، هم در حادثهی بسیار بزرگ هشت سال دفاع مقدس، نقش مادران، نقش همسران، از نقش مجاهدان اگر سنگینتر و دردناکتر و تحملطلبتر نبود، یقیناً کمتر نبود.» (بیانات در دیدار جمعی از پرستاران نمونه کشور، ۱۳۸۹/۰۲/۰۱)
«این همسران مجاهدان راه حق و مبارزان و سرداران و مادران آنها حقیقتاً آیتی هستند از صبر و مقاومت. شرح حال اینها را که انسان نگاه میکند و میخواند، رنجهای اینها را که ملاحظه میکند ـ البته بانوانی که قبل از انقلاب همسر مبارزینی بودند که سختیهائی را تحمل میکردند، نمونههائی هم در آنجا دیده میشد؛ لیکن نمونههای کامل در دورهی دفاع مقدس بود ـ میبیند این همسران چه کشیدند، این مادران چه کشیدند. اینها فرزندان را فرستادند جبههها؛ بسیاری از آنها شهید شدند، جانباز شدند و این اسوههای صبر و مقاومت مثل کوه، استوار ایستادند. » (بیانات در دیدار جمعی از بانوان نخبه، ۱۳۹۰/۰۳/۰۱)
اهمیت و لزوم جمع آوری،ثبت و انتشار خاطرات و تاریخ دفاع مقدس
دفاع مقدس ملت ایران جلوهی هزاران هزار ایثار، از خودگذشتگی، اتحاد، مقاومت،و جانبازی در جبههها و پشت جبههها بود. تنوع، کثرت و زیباییها و شگفتیهای هریک از این صحنهها و خاطرات و روایت مربوط به آن منبعی سرشار و تمام نشدنی برای افتخار و اتکای ملت ایران در آیندهی روشن خود است و به دلیل همین ظرفیت است که دشمنان این سرزمین و دین و آیین به تعبیر رهبر انقلاب اسلامی:
«از اول دفاع مقدس... همهی دستهای شیطانی درصدد بودند که نگذارند زیباییها و شکوه این حادثه منعکس بشود. همهی سعیشان این بود که نگذارند آن عظمتی که در این کار بود منعکس بشود... همینطور در طول سالهای بعد از جنگ... خیلیها تلاش کردند که نگذارند این حماسهها زنده بشود.» (۱۳۹۲/۷/۱۵)
اما چرا دشمن هنوز که هنوز است همچنان در پی فراموش ساختن یا تحریف خاطرات و روایتهای مربوط به شهدا، رزمندگان، ابتکارات و پیشرفتهای نظامی و مهمتر از همه ماجرای تحول شگرف روحی و وجودی مردم این سرزمین خصوصاً جوانان در طول دفاع مقدس است؟
حضرت آیتالله خامنهای در زمانهای متعدد و مختلف به این پرسش نیز چنین پاسخ دادهاند:
«اینگونه خاطرات درس است و الهام و تربیت» (۱۳۶۴/۱۰/۱۶)
«گنجینهی یادها و خاطرههای مجاهدان و آزادگان، ذخیرهی عظیم و ارزشمندی است که تاریخ را پربار و درسها و آموختنیها را پُرشمار میکند.» (۱۳۹۲/۷/۵)
«هیچ صحنهای مثل صحنهی جنگ، برای گزارش خصوصیات یک ملت بهتر نیست.» (۱۳۷۲/۶/۲۹)
بنابراین نگرانی دشمن از تأثیرات حفظ و نشر گنجینهی دفاع مقدس در تربیت نسل جوان و آیندهساز کشور است لذا توصیهها و دستورات رهبری در این خصوص بهوضوح بیان شده. ازجمله:
«کار ثبت و ضبط و حفظ و نشر و پخش اینها یک کار بسیار لازمی است، فریضه است.» (۱۳۹۴/۷/۱۳)
«نگذارید این خاطرات [دفاع مقدس] به دست فراموشی سپرده شود... خیلیها تلاش کردند که نگذارند این حماسهها زنده بشود. شماها عکس این عمل کنید، نقطهی مقابل این عمل کنید... باید هرچه بیشتر گفته شود، هر چه بیشتر نوشته شود، هرچه صادقانهتر منعکس بشود آن جزئیات بدون کم و زیاد، بدون مبالغه، آن حوادث به مبالغه نیاز ندارد. این قدر عظمت دارد که خود حادثه را که نقل کنند شکوه خودش را و عظمتی را که در دل خودش هست نشان میدهد.» (۱۳۹۲/۷/۱۵)
«آن هشت سال بایستی تاریخ ما را تغذیه کند... از آن هشت سال جنگ باید استفاده کرد... هر تجربهی مخلصانهای که این ]برادران جانباز و آزاده[ یا خودشان دیدهاند یا در دیگری دیدهاند، بهنظر من کافی است تا انسانهایی را هدایت کند، این حادثهها و تجربهها، ماها را واقعاً هدایت میکند.» (۱۳۷۰/۴/۲۵)
از همان سالهای اولیه دفاع مقدس، برخی جوانان متعهد و انقلابی با همان بضاعت اندکی که در اختیار داشتند به ضبط و ثبت برخی وقایع و رویدادهای این دفاع شرافتمندانه همت گماشتند و جمعی دیگر نیز براساس مشاهدات خود یا استفاده از خاطرات ضبط و ثبت شده به نگارش گزارشها، خاطرات، و روایتهای داستانی پرداختند. با پایان یافتن پیروزمندانهی جمهوری اسلامی ایران در جنگ هشتساله، انتشار آثار در حوزهی خاطرهنگاری و داستان کوتاه ازنظر تنوع و تعداد، مسیر صعودی خود را آغاز کرد. اما حیات و رشد این نهال نوپا نیاز به حمایتها، هدایتها و تشویقهای صاحبنظرانی داشت تا هم از گزند آفات و دشمنیها مصون بماند و هم بتدریج رشد کند و مسیر بالندگی درخور عظمت دفاع مقدس را طی کند.
و چه کسی شایستهتر و دلسوزتر و صاحبنظرتر از شخصیتی که از جوانی و توأم با تحصیلات حوزوی و مهمتر از آن در کوران زندانها و تبعیدها و مرارتهای دوران مبارزه علیه رژیم طاغوت پیوندی مستحکم و مستمر با آثار شاخص ادبی ایران و جهان اعم از نثر و نظم داشته و هزاران اثر ادبی را مطالعه کرده، و حتی سرگذشت و تاریخ کشورها، ملتها، و انقلابها را در کتب ادبی و تاریخی بهدقت مورد توجه قرار داده است.
نقش هدایتها و حمایتهای رهبر انقلاب اسلامی در رشد کمی و کیفی آثار مربوط به دفاع مقدس
بنابر آنچه تا کنون از یادداشتها و تقریظهای حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای منتشر شده ـ که بخش اندکی از تقریظات ایشان را تشکیل میدهد،ـ علیرغم وجود چند نمونه از نظرات ایشان در سالهای ۱۳۶۳ تا ۱۳۶۹، از آنجا که نخستین دورهی رشد قابل توجه انتشار کتب این حوزه از سال ۱۳۶۹ شروع شده لذا بیشترین یادداشتها و تقریظهای ایشان نیز به همان سالها اختصاص دارد چنانکه تنها در سال ۱۳۷۰ برای حدود ۲۲ کتاب حوزهی دفاع مقدس یادداشتهای تشویقکننده و گاه با ذکر نکاتی اصلاحی نوشتهاند.
خوشبختانه به همت بلند جوانان متعهد به ادای تکلیف مهم حفظ و انتشار میراث عظیم دفاع مقدس بهتدریج آثار مربوط به این حوزه هم ازنظر کیفی و هم از نظر کمی رشد قابل توجهی یافت اما دشمنان آگاه و برخی افراد ناآگاه نیز همچنان به تخریب و تحقیر دفاع مقدس و نیز آثار مربوط به آن ادامه دادهاند.
جامعهی ایران اسلامی نیز پس از پایان دفاع مقدس مورد شدیدترین تهاجمهای فرهنگی بیگانگان قرار گرفت و لزوم بصیرت نسبت به اهداف دشمن و مقابله با آن به یکی از مهمترین و پربسامدترین تذکرات و توصیههای رهبر معظم انقلاب تبدیل شده اما ایشان تنها به تذکر و توصیه در این خصوص اکتفا نکردند بلکه خود با نگارش تقریظها و موافقت با انتشار برخی از یادداشتهای قبلی ایشان بر آثار ادبی دفاع مقدس دورهی جدیدی از توجه به رشد ادبیات این حوزهی مهم و ضرورت حیاتی برای نسلهای آینده را آغاز کردند، دورهی جدیدی که از بهمن سال ۱۳۹۰ با انتشار تقریظ رهبر انقلاب اسلامی بر کتاب «نورالدین پسر ایران» آغاز شد و اینک با انتشار سه تقریظ اخیر ایشان، تعداد تقریظهای منتشر شده در این دوره به عدد سی میرسد و البته در طول سالهای ۱۳۹۰ تا کنون، هفت اثر مربوط به حوزههای غیردفاع مقدس نیز مورد تشویق کتبی ایشان قرار گرفتهاند. اینها همه غیر از دهها تشویقی است که بصورت ارسال پیام شفاهی صورت گرفته است.
هدایتها، حمایتها و تأکیدات حضرت آیتالله خامنهای در جلسات مختلف با نویسندگان، خاطرهنگاران، مستندسازان، و برگزارکنندگان کنگرههای بزرگداشت شهدا، و نیز در دیدارهای عمومی موجب احساس مسئولیت اهالی قلم و ناشران در ارتقای کمی و کیفی آثار گردید.
اما همچنان نگرانیهایی هم باقی مانده بود ازجمله درگذشت برخی مادران و پدران شهدا و شهادت برخی جانبازان بدون اینکه خاطرات گرانبهای آنان ثبت و ضبط شود. این موضوع نیز از دیرباز مورد تذکر و هشدار رهبر انقلاب بود و بارها نسبت به جمعآوری و اخذ خاطرات و حتی مدارک مرتبط با دفاع مقدس تأکید کردهاند. ازجمله در همان بحبوحهی دفاع مقدس در حاشیهی یکی از کتابها چنین نوشتهاند:
«بیشک اگر لحظات پُرمعنا و پُرماجرای هریک از این شهادتها ثبت میشد و چنانکه در این یادداشتها آمده، به چشم میآمد غنیترین میراث معنوی برای تاریخ بهجا میماند.»
همچنین در رابطه با لزوم توجه به همهی ابعاد و آثار و حضور و نقش همهی عناصر موثر در دفاع مقدس معتقدند:
«بسیار لازم بوده و هست که جبههگیان رستههای غیر رزمی مانند جهادگران، امدادگران، رانندگان، آشپزها و تدارکاتیها که هرکدام عالم مخصوص به خود داشتهاند و بعضاً فداکاریشان از رزمندگان خطوط مقدم کمخطرتر نبوده بلکه حتی پرخطرتر هم بوده ـ مثل سنگرسازان و خاکریززنان ـ نیز شرح خود را بنویسند یا بگویند و کسی بنویسد.» (۱۳۷۱/۱/۶)
البته تأکیدات ایشان تنها محدود به خاطرات و شرح حالنویسی و روایت نبوده بلکه تأکید کردهاند:
«بایستی در کنار این کارها، کارهای دیگری هم انجام بگیرد ازجملهی کارها تحلیلها و استنتاجهای جامعهشناسی و روانشناختی روی این خاطرهنویسیها براساس عنصر پُرقدرت دین است... حضور این عنصر پُرقدرت، از لحاظ جامعهشناختی کشور و از لحاظ روانشناختی مردم کشور بایست تحلیل بشود، بررسی بشود... یا برخی از چیزهایی که در حاشیهی این جانفداییها و فداکاریها وجود داشته ]مثلاً [شرح حال پدرها و مادرها، این خیلی چیز مهمی است...این پدرها، احساساتشان، انگیزههایشان چگونه بوده است؟ یا همسرها؛ یعنی همسری که در کنار این جوان محبوب خودش دارد زندگی راحت میکند چطور چشم میپوشد از او و موافقت میکند با رفتن او، و صبر میکند بر نبودن او و بعد بر شهادت او؟ اینها، این احساسات آنها، حالات آنها، همهی اینها درخور تحلیل است. یا این خدماتی که در خانهها و در مراکز زنان و مردمی و مانند اینها انجام گرفته، فرض کنید در خانههایی غذا درست کردند، کمپوت درست کردند، آذوقههای جنگی فراهم کردند، نان پختند و فرستادند، اینها چیزهایی عجیب و غریبی است، این مردها و این زنها با چه انگیزه هایی، با چه همت هایی این کار را کردند؟...
یا تشییعجنازهها؛ یکی از چیزهای مغفولی که تا حالا به آن توجه نشده و باید حتماً توجه بشود، تشییع جنازهی شهدا است در دوران جنگ و الان هم همینجور است... تشییع جنازههای عظیمی راه میافتاد، مردم می آمدند، شعرا شعر میگفتند، نوحه درست میکردند، سینه میزدند، به نام شهدا، به یاد شهدا، اینها در هیچ جای دنیا نیست، اینها چیزهایی عجیب و غریبی است، اینها به یادماندنی است، اینها را باید ثبت کرد و نگه داشت» (۱۴۰۰/۷/۲۴)
و در دیداری با خانوادهی معظم شهدا چنین فرمودهاند:
«رنجی که پدر، مادر، و همسر میکشند باید مورد توجه قرار بگیرد، از این زاویه نگاه کنیم. یکی از ناحیهی گنجینهی باارزش خاطرات و یادهایی است که در سینهی پدران و مادران و همسران وجود دارد،... پدر و مادر و همسر شهید گنجینهی یادهای شهیدند، شهدا قهرمان کشورند، قهرمانهای کشور ما شهدا هستند، بالاتر از شهدا ما هیچ قهرمانی نداریم. اینها هستند که در دشوارترین میدانها مبارزه کردند و توانستند به عالیترین درجات برسند و توانستند دشمنی را شکست بدهند. اینها قهرمانند... یاد اینها اهمیت دارد، رفتار شهیدان چگونه بوده، این را پدرها و مادرها و همسرها میتوانند بگویند، اینها الگو میشوند. برجستگیهای اخلاقی شهدا چگونه بوده؟ ... سبک زندگی این شهدا چگونه بوده؟ این کتابهای شرح حال شهدا را که انسان میخواند مثل اینکه وارد یک باغی شده با زیباترین و معطرترین گلها متنوع، انواع و اقسام خُلقیات نیکو، برجسته و زیبا را انسان در این کتابها می بیند... همهی اینها درس است... جوان احتیاج به الگو دارد و اینها الگوهای زندهی کشورها و جوانان ما محسوب میشوند. یاد اینها باید زنده بماند. چه کسی یاد اینها را میتواند زنده نگه دارد؟ پدران، مادران، آنهایی که اینها را بزرگ کردند، آن همسری که مدتی با اینها زندگی کرده... اینها همه درس است. همهی آنچه در خاطرهی شماها از شهیدانتان وجود دارد، درس است، اینها باید گفته بشود، اینها باید منتشر بشود، اینها باید مورد استفادهی نسل جوان کشور قرار بگیرد» (۱۴۰۲/۴/۴)
و البته رعایت همهی جنبههای حرفه ای، بیان متقن و دور از مبالغه، روایت هنرمندانه و... از جمله اصول و قواعد مهمی بوده که بارها مورد تأکید رهبر انقلاب اسلامی قرار گرفته که تنها به یک عبارت از دهها بیان مربوط در این موضوع اکتفا میشود:
«این که ما روی مسائل مربوط به این سررشتههای هنر و فرهنگ و ادبیات و این چیزها تکیه میکنیم، بهخاطر این است ...بروید بالا سرِ کار، آدم وارد، آدم بصیر و بینا را بگمارید بر کارها، کتاب را ارزیابی کنند، کتاب خوب از آب دربیاورند... کار را صحیح و درست باید انجام داد...» (۱۳۷۹/۱۱/۳)
«هیچ تبیینی، هیچ تبلیغی، بیان هیچ حقیقتی، اگر چنانچه با هنر همراه نباشد، با نوعی هنرمندی همراه نباشد، کار خودش را نخواهد کرد، نه اثر خواهد کرد، نه خواهد ماند، یعنی احیاناً اثر آنی هم نخواهد کرد، باید با هنر همراه باشد» (۱۳۷۷/۶/۱۶)
حضور چشمگیر و موثر زنان در عرصههای گوناگون انقلاب اسلامی و دفاع مقدس
بررسی ابعاد، گسترده، و عرصههای متعدد متنوع نقش بانوان در بهثمر رسیدن و مخصوصاً دوران نظام جمهوری اسلامی ایران نیازمند پژوهشهای علمی و مستند (در حوزههای جامعهشناسی، روانشناسی اجتماعی، تعلیم و تربیت و...) میباشد که علیرغم انجام برخی پژوهش ها و انتشار نتایج آنان، همچنان این موضوع مهم قابل تحقیق و مطالعه بیشتری است. نگاهی به برخی آمارها ضرورت این پژوهشها را بیش از پیش نشان میدهد:
۱. تعداد شهدای زن در دفاع مقدس ۶۸۴۲
۲. تعداد جانبازان زن در دفاع مقدس ۵۷۳۵
۳. تعداد زنان اسیر در دفاع مقدس ۱۷۱
۴. تعداد بانوان مادر شهید در دفاع مقدس ۱۲۳/۵۵۳
۵. تعداد بانوان همسر شهید در دفاع مقدس ۶۱/۰۵۲
۶. تعداد بانوان همسر جانباز در دفاع مقدس ۳۱۷/۱۹۳
۷. تعداد بانوان همسر آزاده در دفاع مقدس ۴۱/۰۷۶
۸. تعداد بانوان رزمنده شهید در دفاع مقدس ۵۰۰
براساس برخی پژوهشهای صورت گرفته (پیوست)، نقش زنان در عرصهی دفاع مقدس که شامل بیش از سی نوع میباشد، از یک منظر سه حوزهی مختلف را دربرمیگیرد:
الف. پشت جبهه (ازجمله تهیه و آمادهسازی مواد غذایی نظیر پخت نان و مربا، شستشوی البسه و ملحفه رزمندگان، دوخت و دوز و بافندگی لباس و کلاه و جوراب و دستکش، اهدای خون، اهدای زیورآلات و انواع هدایا از وسایل و داراییهای شخصی، جمع آوری کمکهای مردمی، خدمت در بیمارستانها و...)
ب. جبهه از جمله: (نگهبانی و محافظت از مهمات، ساخت سنگر، ساخت تجهیزات دفاعی برای زمینگیر کردن دشمن در ماههای اولیهی جنگ، دفاع مسلحانه و...)
ج. فعالیتهای فرهنگی تبلیغی (حضور در مراسم تشییع پیکر مطهر شهدا، دیدار با خانوادهی شهدا و اسرا، تبلیغ ارزشهای پایداری و عزت دینی و غرور ملی در محافل، مدارس و اجتماعات و...)
و از منظری دیگر در دو حوزهی مهم قابل شناسایی است:
الف. حوزهی تربیتی و آمادهسازی روحی همسران و فرزندان برای حضور در جبههها
ب. حوزهی تداوم راه رزمندگان، شهدا، و ایثارگران و جلوگیری از تضعیف روحیهی حماسی مردم در جنگ روانی دشمن.
روایت لطیف مادران و همسران شهدا، و قلم دلنشین بانوان نویسنده
هدایتها، حمایتها و تشویقهای رهبر انقلاب اسلامی مورد توجه و استقبال نویسندگان، خاطرهنگاران، و روایتگران متعدد از مناطق مختلف کشور قرار گرفته و در این میان حضور بانوان قابل توجه و چشمگیر بوده است و با همت و تلاش این گروه از اهالی قلم، کتابهای متعددی حاوی خاطرات مادران، پدران و همسران شهدا، جانبازان و آزادگان دفاع مقدس و دفاع از حرم به نگارش درآمد و منتشر شد و طبیعی است مجاهدتی چنین خالصانه مورد عنایت حضرت آیتالله خامنهای نیز قرار گیرد. کافی است اشاره شود که از سی کتاب ارزشمندی که از بهمن سال ۱۳۹۰ تا آبان ۱۴۰۴ مفتخر به دریافت تقریظ ایشان قرار گرفته است بیست اثر به بانوان تعلق دارد.
رهبر انقلاب اسلامی خود در چند دیدار به این موضوع یعنی حضور فعال بانوان در این عرصه تأکید کردهاند ازجمله:
«واقعا کتابهایی که این خانمها نوشتهاند ـ آنهایی که من خواندهام و دیدهام ـ از لحاظ تصویر و مانند اینها، حقاً جزو برترین نوشتههای خوب داستانی است، رمان نیست، خاطره است، اما واقعاً زیباست.» (۱۳۹۷/۷/۸)
«در میدان ادب، ادبیات، شعر، رمان، شرححالنویسی، زنها جزو برجستههایند» (۱۴۰۴/۵/۵)
«این کتابهای خاطرات مربوط به دفاع مقدس و دفاع از حرم که چاپ میشود خیلی باارزش است. این یک گونهی جدید از کتابسازی است که بحمدالله خوب راه افتاده و خانمها هم در این زمینه خیلی فعالند. نویسندههای خانم نوشتههای بسیار خوبی دارند. از آنها من زیاد میخوانم» (۱۴۰۲/۲/۲۴)
نمونه عباراتی از تقریظهای رهبر انقلاب اسلامی بر آثار زنان نویسنده حوزه دفاع مقدس
بهترین راه برای درک صحیح نگاه هدایتگر و حمایتکنندهی حضرت آیتالله خامنهای به آثار ادبی دفاع مقدس مرور اجمالی گزیدهای از عبارات ایشان در تقریظهای منتشر شده از آثار بانوان نویسنده است:
«این خانم (سیده اعظم حسینی) با مهارت و استادی، کتاب دا را تنظیم کرده، حقاً در یک حد نصاب است، کتاب قابل طرح جهانی است.» (تقریظ بر کتاب دا، زندگی سید زهرا حسینی، نویسنده: سیده اعظم حسینی، ۱۳۹۰/۱۰/۱۴)
«هم راوی هم نویسنده حقاً در هنرمندی سنگتمام گذاشتهاند... آمیختگی این خاطرات به طنز و شیرینزبانی که از قریحهی ذاتی راوی برخاسته و با هنرمندی و نازکاندیشیِ نویسنده، به خوبی و پختگی در متن جا گرفته است، و نیز صراحت و جرأت راوی در بیان گوشههائی که عادتاً در بیان خاطرهها نگفته میماند، از ویژگیهای برجستهی این کتاب است.» (تقریظ بر کتاب نورالدین پسر ایران، راوی:نورالدین عافی،نویسنده: معصومه سپهری، ۱۳۹۰/۱۰/۲۰)
«این نیز بخشی از آن تصویر عظیم و باشکوهی است که ما همواره آن را از دور دیده و تحسین کرده و بزرگ شمردهایم، بیآنکه از ریزهکاریها و نقشهای معجزآسای تشکیلدهندهی آن و رنگآمیزیهای بینظیر جزءجزء آن به درستی خبر داشته باشیم. این کتاب شرح این ریزهکاریهای حیرتانگیز در بخشی از این تابلوی ماندگار و تاریخی است... درخور آن است که در شکل فیلم و رمان عرضه شود.» (تقریظ بر کتاب لشکر خوبان، راوی: مهدیقلی رضایی،نویسنده: معصومه سپهری، فروردین ۱۳۹۲)
«...بر این هنرمندی در مجسمکردن زیباییها و زشتیها و رنجها و شادیها آفرین گفتم... خدمت بزرگی است آنها را از ذهنها و خاطرهها بیرون کشیدن و به قلم و هنر و نمایش سپردن... به چهار بانوی قهرمان این کتاب بویژه نویسنده و راوی هنرمند آن سلام میفرستم.» (تقریظ بر کتاب من زندهام، نویسنده: معصومه آباد، ۱۳۹۲/۷/۵)
«هم روایت، روایت بسیار خوبی است، هم نگارش، نگارش بسیار ممتازی است. این خانم قبلا هم کتاب نورالدین را نوشته بودند، خیلی واقعاً ارزش دارد این قلمها... بنده خدا را شکر میکنم وقتی که برخورد میکنم به این پدیدههای بسیار برجسته و شیوای انقلاب اسلامی... ماجرای غواصها... در این کتاب خوب تشریح شده... یکی از بزرگترین هنرهای نویسندهها _ یعنی کسانی که روایت مینویسند چه رماننویس، چه داستان کوتاه، چه خاطره _ و یکی از مهمترین بخشهای کارشان این است که بتوانند لحظات حسّاس را ترسیم کنند...» (بیانات درباره کتاب لشکر خوبان، ۱۳۹۲/۷/۱۵)
«کتاب را خواندم ... آفرین... خیلی خوب نوشتهاید، خیلی خوب، خیلی خوب، کتاب، کتاب جالبی است، جذابی است، هم از لحاظ داستانی خیلی خوب تنظیم کردهاند.» (تقریظ بر کتاب دختر شینا، راوی: قدمخیر محمدی کنعان (همسر شهید ستار ابراهیمی هژیر)، نویسنده: بهناز ضرابیزاده، ۱۳۹۲/۹/۱۳)
«روایتی شورانگیز از زندگی سراسر جهاد و اخلاصِ مردی که در عنفوان جوانی به مقام مردان الهی بزرگ نائل آمد، و هم در زمین و هم در ملأ اعلی به عزّت رسید .. هنیئاً له. راوی ... نیز صدق و صفا و اخلاص را در روایت معصومانهی خود بروشنی نشان داده است. در این میان، قلم هنرمند و نگارش آکنده از ذوق و لطف نویسنده است که به این همه، جان داده است. آفرین بر هر دو بانو؛ راوی و نویسندهی کتاب. این خانم ضرابیزاده انصافاً خیلی قشنگ مینویسند...» (تقریظ بر کتاب گلستان یازدهم، راوی: زهرا پناهیروا (همسر شهید چیتسازیان)، نویسنده: بهناز ضرابیزاده، ۱۳۹۵/۱۱/۱۴)
«سرگذشت این نوجوان شجاع و باهوش و صبور در اردوگاههای اسارت، یکی از شگفتیهای دفاع مقدّس است... این یک سند باارزش از دفاع مقدّس و انقلاب است؛ باید قدر دانسته شود. خوب است سستپیمانهای مغلوبدنیاشده، نگاهی به امثال این نوشتهی صادقانه و معصومانه بیندازند، شاید رحمت خدا شامل آنان شود.» (تقریظ بر کتاب سرباز کوچک امام، فاطمه دوستکامی، ۱۳۹۶/۴/۱۲)
«بانو فرنگیس دلاور با همان روحیهی استوار و پُرقدرت و با زبان صادق و صمیمی یک روستایی و با عواطف و احساسات رقیق و لطیف یک زن با ما سخن گفته ... ما از روستاهای مرزی در دوران جنگ ... هرگز به این وضوح و تفصیلی که در این روایت صادقانه آمده خبر نداشتیم... از نویسنده کتاب خانم فتاحی بهخاطر قلم روان و شیوا و هنر مصاحبهگیری و خاطرهنویسی باید بسیار تشکر کرد.» (تقریظ بر کتاب فرنگیس، راوی: فرنگیس حیدرپور، نویسنده: مهناز فتاحی، ۱۳۹۶/۱۱/۲۱)
«بسیار شیرین و جذاب نوشته شده ... ظرافتهای برخاسته از ذوق و قریحهی لطیف که در سراسر کتاب گسترده است میتواند از نویسندهی خوشقلم و چیرهدست کتاب باشد و میتواند هم دُرافشانیهای راوی باشد.» (تقریظ بر کتاب مربعهای قرمز، راوی:حسین یکتا،نویسنده:زینب عرفانیان، ۱۳۹۷/۴/۲۶)
«صفا، اخلاص، صِدق، ایثار، ترجیح رضای حضرت حق بر همه چیز، بر همهی عشقها و همهی محبوبها.. اراده و عزم راسخ در راه خدا و عشق به اهل بیت علیهم السلام، نمایشگر بخشی از شخصیت ممتاز شهید عزیز مصطفی صدرزاده است. سلام خدا بر او، و بر همسر صبور و دیگر وابستگانش، نوشتهی خانم تجار، شیرین و پخته و مبتکرانه است.» (تقریظ بر کتاب اسم تو مصطفاست، نویسنده: راضیه تجار، ۱۳۹۷/۹/۱۸)
«با شوق و عطش این کتاب شگفتیساز را خواندم و چشم و دل را شستشو دادم . همه چیز در این کتاب عالی است، روایت، عالی، راوی، عالی، نگارش، عالی، سلیقهی تدوین و گردآوری، عالی، و... هیچ سرمایهی معنوی برای کشور و ملت بالاتر از اینها نیست. سرمایهی باارزش دیگر، قدرت نگارش لطیف و گویایی است که این ماجرای عاشقانهی مادرانه به آن نیاز داشت. از نویسنده جداً باید تشکر شود.» (تقریظ بر کتاب تنها گریه کن، زندگی اشرفالسادات منتظری، نویسنده: اکرم اسلامی، ۱۰ اسفند ۱۳۹۹)
«بسیار کاردرست و بجایی کردهاند. این کاش برای دیگر مادران شهیدان در قم ـ مانند مادر شهیدان زینالدین ـ و در سراسر کشور نیز زلال قریحهی شاعران، آثاری بیافریند.» (تقریظ بر ترکیببند نغمه مستشار نظامی دربارهی کتاب تنها گریهکن)
«آنچه در این کتاب آمده بخش ناشناخته و ناگفتهای از ماجرای عظیم دفاع مقدس است. باید از بانوی پرکار و صبور و خوش سلیقهای که این کار پرزحمت را بهعهده گرفته و بخوبی از عهده برآمده است ... عمیقاً تشکر شود.» (تقریظ بر کتاب حوض خون، فاطمه سادات میرعالی، مهرماه ۱۴۰۰)
«عشقی آتشین، عزمی پولادین و ایمانی راستین چهرهنگار زندگی این دو جوان که با نگارشی زیبا و رسا در این کتاب تصویر شده است. این نیز از همان روایات صادقانه است که شنیدن و خواندن آن امثال این حقیر را خجالتزده میکند و فاصلهی نجومیشان با این مجاهدان واقعی را آشکار میسازد.» (تقریظ بر کتاب پاییز آمد، راوی:فخرالسادات موسوی (همسر شهید احمد یوسفی)، نویسنده گلستان جعفریان، آذر ۱۴۰۱)
«سلام خدا بر شهید عزیز... و بر همسر پرگذشت و صبور و فرزانه او خانم امالبنین ... نوشتهی صفحهی مقابل بسیار زیبا و اثرگذار است.» (تقریظ بر کتاب خاتون و قوماندان، راوی: امالبنین حسینی همسر شهید علیرضا توسلی، نویسنده: مریم قربانزاده، دی ۱۴۰۱)
«اینجا فطرتی پاک را، دلی روشن را، دستی خدمتگزار به ضعیفان را میبینیم که رشتهای از انوار خورشید حسینی آنها را در خط نورانی جهاد و شهادت بهکار میاندازد و دارندهی آنها را به اوج میرساند... او لایق این عروج بوده و دل باصفا و روح بامرام او ظرفیت آن را داشته است.» (تقریظ بر کتاب مجید بربری، نویسنده: کبری خدابخش دهقی، تیرماه ۱۴۰۲)
«این شهید عزیز از سرآمدان شهدا است. زندگی پرهیزکارانه، رفتار فداکارانه و سرانجام غبطهانگیز شهادت دلاورانه و آگاهانه ... نگارش خوب نویسنده و اظهارات صریح و سادهی راوی رنجکشیده، از امتیازات کتاب است.» (تقریظ بر کتاب آخرین فرصت، راوی: رفعت قافلان کوهی، همسر شهید علی کسایی، نویسنده: سمیرا اکبری، تیر ۱۴۰۲)
«موضوع این رمان تازه و مبتکرانه است، نگارش آن هم شیرین و جذاب است. پرداختن به بخشهای حاشیهای ولی مهم و تأثیرگذار دفاع مقدس کار لازمی است که نویسنده این رمان شیوا از عهدهی آن برآمده است...» (تقریظ بر کتاب معبد زیرزمینی، نویسنده: معصومه میرابوطالبی، شهریور ۱۴۰۲)
«این شرح حال نیز برای امثال من غبطهانگیز و حسرتزا است. نور این جوان و امثال او چشم امثال مرا خیره میکند و ما را متوجه تاریکیهایی که در آن گرفتاریم میسازد. آفرین به آن انگیزهی نجاتبخش که سید مصطفیها را به چنین اوجی میرساند...» (تقریظ بر کتاب بیست سال و سه روز، نویسنده: سمانه خاکبازان، خرداد ۱۴۰۳)
[بزودی منتشر میشود] تقریظ کتاب تب ناتمام، (راوی: شهلا منزوی،مادر جانباز شهید حسین دخانچی،نویسنده:زهرا حسینی مهرآبادی)
[بزودی منتشر میشود] تقریظ کتاب خانومماه،راوی: خانمناز علینژاد، همسر شهید شیرعلی سلطانی، نویسنده: ساجده تقیزاده)
***
دست دل را گرفتهاند به مهر
زینبی سیرت و خدیجه صفت
اسوهی صبر و عشق و ایثارند
قهرمان بانوان ایرانی
خانوم ماه روایت بانویی است که در عنفوان جوانی با طلبهای مؤمن و مخلص ازدواج میکند و در تمامی مراحل سخت زندگی مجاهدانه و مؤمنانهی همسرش با او همقدم است و به همراه او خانهای را از خشت و گِل عشق و ایمان بنا میکند.
همسفر آتش و برف، روایتی است مستند و داستانی از روایت همسر شهیدی قهرمان و زندگی سراسر جهاد و مقاومت در سنگرهای مختلف دفاع از دین و سرزمین و آیین.
در هر سه کتاب تصویر تازهای از نقش زن در انقلاب اسلامی ترسیم شده، قهرمان اصلی هر سه کتاب از بانوان این سرزمیناند: یک مادر شهید و دو بانوی دیگر همسر شهید که البته آنان نیز مادر فرزندانی هستند. راوی هر سه کتاب نیز همین سه مهربانو میباشند و نویسندگان دو کتاب از این سه اثر نیز از بانوان نسلهای جدید این سرزمیناند.
پیش از این در مقالات سهگانهای که هریک به مناسبت رونمایی از تقریظ رهبر معظم انقلاب اسلامی بر کتابهای حوزهی دفاع مقدس منتشر شد به ابعاد و آثار مختلف نقش زنان در انقلاب اسلامی، دفاع مقدس، و دفاع از حرم پرداخته شد:
یکم. در مقالهی «حدیث زینبی مادران ایرانی» بهمناسبت انتشار تقریظ کتاب «تنها گریهکن»، نقش زنان در دوران قبل، حین، و بعد از مشروطه، دوران حکومت پهلوی اول و دوم، دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی تا دفاع مقدس شرح داده شد.
همچنین با مروری بر دیدگاه حضرت امام خمینی(ره) و حضرت آیتالله خامنهای(مدظلهالعالی)، مهمترین محورهای بیانات رهبر انقلاب اسلامی دربارهی مادران و پدران و هسمران شهدا نیز ارائه گردید.
دوم. در مقالهی «به احترام حماسهی مهربانوان سرزمین و دین و آیین» به مناسبت انتشار تقریظ کتاب «حوض خون» به ابعاد مختلف فعالیت زنان در کمکرسانی به جبههها و مخصوصاً فعالیت تعدادی از بانوان اندیمشک در شستوشوی لباس و ملحفه و پتوی رزمندگان جبههها پرداخته شد.
سوم. در مقالهی «حق کرامت الهی زن از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی» به مناسبت انتشار تقریظ کتاب «مهاجر سرزمین آفتاب» به بیان ویژگیها و نقش ماندگار و مؤثر زن در جامعه و تاریخ از دیدگاه رهبر انقلاب اسلامی پرداخته شد و این ویژگیها از ابعاد معرفتی، سیاسی ـ اجتماعی، اقتصادی، خانوادگی تشریح و براساس آن، به وظایف و تکالیف زنان برای ایفای نقش خطیرشان در جامعه از نظر حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای اشاره شد همچنین شش الگوی برگزیده ازنظر اسلام در بیان معظمله مورد اشاره قرار گرفت.
در مقاله «حدیث زینبی مادران ایرانی» با ذکر منابع و مستندات نشان داده شد که از نظر حضرت امام خمینی(ره) زنان عامل تقویت ملتها بوده و در مقاطع مختلف بیداری ملت ایران ازجمله نهضت تنباکو، نهضت مشروطه، قیام پانزدهم خرداد نقشی برابر و گاه بالاتر از مردان ایفا کردند و آنقدر حضور و فعالیت بانوان در مقاطع مختلف برای ایشان چشمگیر و مهم بوده که تصریح میکنند که ما نهضت خودمان را مرهون زنها میدانیم.
حضرت امام(ره) درخصوص ایستادگی و پایداری زنان قهرمان ایران در دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی و خصوصاً در مقطع دفاع هشت ساله، آنان را احیاگران رشادت و جانبازی زنان قهرمان صدر اسلام مینامند وبه بیان احساس غرور از شجاعتها، ایثارها و جانبازیهای زینبگونهی بانوان ایران میپردازند.
عصاره و خلاصهی نظر ایشان دربارهی بانوان را در این عبارت میتوان دید:
«بانوان رهبر نهضت ما هستند، ما دنبالهی آنها هستیم. من شما را به رهبری قبول دارم و خدمتگزار شمایم.» (۱۳۵۸/۲/۵)
حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز در بیانات متعدد به تفصیل به نقش و تأثیر حضور و فعالیتهای بانوان در عرصههای مختلف پرداخته و آنان را دارای نقشی برابر و در بسیاری از عرصهها مهمتر از نقش مردان دانستهاند و مخصوصاً مادران و همسران شهدا و جانبازان دفاع از انقلاب، دفاع مقدس، و دفاع از حرم را آیات و اسوههای صبر و مقاومت معرفی کرده و همواره دربرابر آنان ابراز خضوع نمودهاند. دوعبارت از صدها بیان ایشان در این موضوع:
«انقلاب ما انقلاب زینبی است. از اول انقلاب، زنان یکی از برجستهترین نقشها را در این انقلاب ایفا کردند. هم در خود حادثهی بزرگ انقلاب، هم در حادثهی بسیار بزرگ هشت سال دفاع مقدس، نقش مادران، نقش همسران، از نقش مجاهدان اگر سنگینتر و دردناکتر و تحملطلبتر نبود، یقیناً کمتر نبود.» (بیانات در دیدار جمعی از پرستاران نمونه کشور، ۱۳۸۹/۰۲/۰۱)
«این همسران مجاهدان راه حق و مبارزان و سرداران و مادران آنها حقیقتاً آیتی هستند از صبر و مقاومت. شرح حال اینها را که انسان نگاه میکند و میخواند، رنجهای اینها را که ملاحظه میکند ـ البته بانوانی که قبل از انقلاب همسر مبارزینی بودند که سختیهائی را تحمل میکردند، نمونههائی هم در آنجا دیده میشد؛ لیکن نمونههای کامل در دورهی دفاع مقدس بود ـ میبیند این همسران چه کشیدند، این مادران چه کشیدند. اینها فرزندان را فرستادند جبههها؛ بسیاری از آنها شهید شدند، جانباز شدند و این اسوههای صبر و مقاومت مثل کوه، استوار ایستادند. » (بیانات در دیدار جمعی از بانوان نخبه، ۱۳۹۰/۰۳/۰۱)
اهمیت و لزوم جمع آوری،ثبت و انتشار خاطرات و تاریخ دفاع مقدسدفاع مقدس ملت ایران جلوهی هزاران هزار ایثار، از خودگذشتگی، اتحاد، مقاومت،و جانبازی در جبههها و پشت جبههها بود. تنوع، کثرت و زیباییها و شگفتیهای هریک از این صحنهها و خاطرات و روایت مربوط به آن منبعی سرشار و تمام نشدنی برای افتخار و اتکای ملت ایران در آیندهی روشن خود است و به دلیل همین ظرفیت است که دشمنان این سرزمین و دین و آیین به تعبیر رهبر انقلاب اسلامی:
«از اول دفاع مقدس... همهی دستهای شیطانی درصدد بودند که نگذارند زیباییها و شکوه این حادثه منعکس بشود. همهی سعیشان این بود که نگذارند آن عظمتی که در این کار بود منعکس بشود... همینطور در طول سالهای بعد از جنگ... خیلیها تلاش کردند که نگذارند این حماسهها زنده بشود.» (۱۳۹۲/۷/۱۵)
اما چرا دشمن هنوز که هنوز است همچنان در پی فراموش ساختن یا تحریف خاطرات و روایتهای مربوط به شهدا، رزمندگان، ابتکارات و پیشرفتهای نظامی و مهمتر از همه ماجرای تحول شگرف روحی و وجودی مردم این سرزمین خصوصاً جوانان در طول دفاع مقدس است؟
حضرت آیتالله خامنهای در زمانهای متعدد و مختلف به این پرسش نیز چنین پاسخ دادهاند:
«اینگونه خاطرات درس است و الهام و تربیت» (۱۳۶۴/۱۰/۱۶)
«گنجینهی یادها و خاطرههای مجاهدان و آزادگان، ذخیرهی عظیم و ارزشمندی است که تاریخ را پربار و درسها و آموختنیها را پُرشمار میکند.» (۱۳۹۲/۷/۵)
«هیچ صحنهای مثل صحنهی جنگ، برای گزارش خصوصیات یک ملت بهتر نیست.» (۱۳۷۲/۶/۲۹)
بنابراین نگرانی دشمن از تأثیرات حفظ و نشر گنجینهی دفاع مقدس در تربیت نسل جوان و آیندهساز کشور است لذا توصیهها و دستورات رهبری در این خصوص بهوضوح بیان شده. ازجمله:
«کار ثبت و ضبط و حفظ و نشر و پخش اینها یک کار بسیار لازمی است، فریضه است.» (۱۳۹۴/۷/۱۳)
«نگذارید این خاطرات [دفاع مقدس] به دست فراموشی سپرده شود... خیلیها تلاش کردند که نگذارند این حماسهها زنده بشود. شماها عکس این عمل کنید، نقطهی مقابل این عمل کنید... باید هرچه بیشتر گفته شود، هر چه بیشتر نوشته شود، هرچه صادقانهتر منعکس بشود آن جزئیات بدون کم و زیاد، بدون مبالغه، آن حوادث به مبالغه نیاز ندارد. این قدر عظمت دارد که خود حادثه را که نقل کنند شکوه خودش را و عظمتی را که در دل خودش هست نشان میدهد.» (۱۳۹۲/۷/۱۵)
«آن هشت سال بایستی تاریخ ما را تغذیه کند... از آن هشت سال جنگ باید استفاده کرد... هر تجربهی مخلصانهای که این ]برادران جانباز و آزاده[ یا خودشان دیدهاند یا در دیگری دیدهاند، بهنظر من کافی است تا انسانهایی را هدایت کند، این حادثهها و تجربهها، ماها را واقعاً هدایت میکند.» (۱۳۷۰/۴/۲۵)
از همان سالهای اولیه دفاع مقدس، برخی جوانان متعهد و انقلابی با همان بضاعت اندکی که در اختیار داشتند به ضبط و ثبت برخی وقایع و رویدادهای این دفاع شرافتمندانه همت گماشتند و جمعی دیگر نیز براساس مشاهدات خود یا استفاده از خاطرات ضبط و ثبت شده به نگارش گزارشها، خاطرات، و روایتهای داستانی پرداختند. با پایان یافتن پیروزمندانهی جمهوری اسلامی ایران در جنگ هشتساله، انتشار آثار در حوزهی خاطرهنگاری و داستان کوتاه ازنظر تنوع و تعداد، مسیر صعودی خود را آغاز کرد. اما حیات و رشد این نهال نوپا نیاز به حمایتها، هدایتها و تشویقهای صاحبنظرانی داشت تا هم از گزند آفات و دشمنیها مصون بماند و هم بتدریج رشد کند و مسیر بالندگی درخور عظمت دفاع مقدس را طی کند.
و چه کسی شایستهتر و دلسوزتر و صاحبنظرتر از شخصیتی که از جوانی و توأم با تحصیلات حوزوی و مهمتر از آن در کوران زندانها و تبعیدها و مرارتهای دوران مبارزه علیه رژیم طاغوت پیوندی مستحکم و مستمر با آثار شاخص ادبی ایران و جهان اعم از نثر و نظم داشته و هزاران اثر ادبی را مطالعه کرده، و حتی سرگذشت و تاریخ کشورها، ملتها، و انقلابها را در کتب ادبی و تاریخی بهدقت مورد توجه قرار داده است.
نقش هدایتها و حمایتهای رهبر انقلاب اسلامی در رشد کمی و کیفی آثار مربوط به دفاع مقدسبنابر آنچه تا کنون از یادداشتها و تقریظهای حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای منتشر شده ـ که بخش اندکی از تقریظات ایشان را تشکیل میدهد،ـ علیرغم وجود چند نمونه از نظرات ایشان در سالهای ۱۳۶۳ تا ۱۳۶۹، از آنجا که نخستین دورهی رشد قابل توجه انتشار کتب این حوزه از سال ۱۳۶۹ شروع شده لذا بیشترین یادداشتها و تقریظهای ایشان نیز به همان سالها اختصاص دارد چنانکه تنها در سال ۱۳۷۰ برای حدود ۲۲ کتاب حوزهی دفاع مقدس یادداشتهای تشویقکننده و گاه با ذکر نکاتی اصلاحی نوشتهاند.
خوشبختانه به همت بلند جوانان متعهد به ادای تکلیف مهم حفظ و انتشار میراث عظیم دفاع مقدس بهتدریج آثار مربوط به این حوزه هم ازنظر کیفی و هم از نظر کمی رشد قابل توجهی یافت اما دشمنان آگاه و برخی افراد ناآگاه نیز همچنان به تخریب و تحقیر دفاع مقدس و نیز آثار مربوط به آن ادامه دادهاند.
جامعهی ایران اسلامی نیز پس از پایان دفاع مقدس مورد شدیدترین تهاجمهای فرهنگی بیگانگان قرار گرفت و لزوم بصیرت نسبت به اهداف دشمن و مقابله با آن به یکی از مهمترین و پربسامدترین تذکرات و توصیههای رهبر معظم انقلاب تبدیل شده اما ایشان تنها به تذکر و توصیه در این خصوص اکتفا نکردند بلکه خود با نگارش تقریظها و موافقت با انتشار برخی از یادداشتهای قبلی ایشان بر آثار ادبی دفاع مقدس دورهی جدیدی از توجه به رشد ادبیات این حوزهی مهم و ضرورت حیاتی برای نسلهای آینده را آغاز کردند، دورهی جدیدی که از بهمن سال ۱۳۹۰ با انتشار تقریظ رهبر انقلاب اسلامی بر کتاب «نورالدین پسر ایران» آغاز شد و اینک با انتشار سه تقریظ اخیر ایشان، تعداد تقریظهای منتشر شده در این دوره به عدد سی میرسد و البته در طول سالهای ۱۳۹۰ تا کنون، هفت اثر مربوط به حوزههای غیردفاع مقدس نیز مورد تشویق کتبی ایشان قرار گرفتهاند. اینها همه غیر از دهها تشویقی است که بصورت ارسال پیام شفاهی صورت گرفته است.
هدایتها، حمایتها و تأکیدات حضرت آیتالله خامنهای در جلسات مختلف با نویسندگان، خاطرهنگاران، مستندسازان، و برگزارکنندگان کنگرههای بزرگداشت شهدا، و نیز در دیدارهای عمومی موجب احساس مسئولیت اهالی قلم و ناشران در ارتقای کمی و کیفی آثار گردید.
اما همچنان نگرانیهایی هم باقی مانده بود ازجمله درگذشت برخی مادران و پدران شهدا و شهادت برخی جانبازان بدون اینکه خاطرات گرانبهای آنان ثبت و ضبط شود. این موضوع نیز از دیرباز مورد تذکر و هشدار رهبر انقلاب بود و بارها نسبت به جمعآوری و اخذ خاطرات و حتی مدارک مرتبط با دفاع مقدس تأکید کردهاند. ازجمله در همان بحبوحهی دفاع مقدس در حاشیهی یکی از کتابها چنین نوشتهاند:
«بیشک اگر لحظات پُرمعنا و پُرماجرای هریک از این شهادتها ثبت میشد و چنانکه در این یادداشتها آمده، به چشم میآمد غنیترین میراث معنوی برای تاریخ بهجا میماند.»
همچنین در رابطه با لزوم توجه به همهی ابعاد و آثار و حضور و نقش همهی عناصر موثر در دفاع مقدس معتقدند:
«بسیار لازم بوده و هست که جبههگیان رستههای غیر رزمی مانند جهادگران، امدادگران، رانندگان، آشپزها و تدارکاتیها که هرکدام عالم مخصوص به خود داشتهاند و بعضاً فداکاریشان از رزمندگان خطوط مقدم کمخطرتر نبوده بلکه حتی پرخطرتر هم بوده ـ مثل سنگرسازان و خاکریززنان ـ نیز شرح خود را بنویسند یا بگویند و کسی بنویسد.» (۱۳۷۱/۱/۶)
البته تأکیدات ایشان تنها محدود به خاطرات و شرح حالنویسی و روایت نبوده بلکه تأکید کردهاند:
«بایستی در کنار این کارها، کارهای دیگری هم انجام بگیرد ازجملهی کارها تحلیلها و استنتاجهای جامعهشناسی و روانشناختی روی این خاطرهنویسیها براساس عنصر پُرقدرت دین است... حضور این عنصر پُرقدرت، از لحاظ جامعهشناختی کشور و از لحاظ روانشناختی مردم کشور بایست تحلیل بشود، بررسی بشود... یا برخی از چیزهایی که در حاشیهی این جانفداییها و فداکاریها وجود داشته ]مثلاً [شرح حال پدرها و مادرها، این خیلی چیز مهمی است...این پدرها، احساساتشان، انگیزههایشان چگونه بوده است؟ یا همسرها؛ یعنی همسری که در کنار این جوان محبوب خودش دارد زندگی راحت میکند چطور چشم میپوشد از او و موافقت میکند با رفتن او، و صبر میکند بر نبودن او و بعد بر شهادت او؟ اینها، این احساسات آنها، حالات آنها، همهی اینها درخور تحلیل است. یا این خدماتی که در خانهها و در مراکز زنان و مردمی و مانند اینها انجام گرفته، فرض کنید در خانههایی غذا درست کردند، کمپوت درست کردند، آذوقههای جنگی فراهم کردند، نان پختند و فرستادند، اینها چیزهایی عجیب و غریبی است، این مردها و این زنها با چه انگیزه هایی، با چه همت هایی این کار را کردند؟...
یا تشییعجنازهها؛ یکی از چیزهای مغفولی که تا حالا به آن توجه نشده و باید حتماً توجه بشود، تشییع جنازهی شهدا است در دوران جنگ و الان هم همینجور است... تشییع جنازههای عظیمی راه میافتاد، مردم می آمدند، شعرا شعر میگفتند، نوحه درست میکردند، سینه میزدند، به نام شهدا، به یاد شهدا، اینها در هیچ جای دنیا نیست، اینها چیزهایی عجیب و غریبی است، اینها به یادماندنی است، اینها را باید ثبت کرد و نگه داشت» (۱۴۰۰/۷/۲۴)
و در دیداری با خانوادهی معظم شهدا چنین فرمودهاند:
«رنجی که پدر، مادر، و همسر میکشند باید مورد توجه قرار بگیرد، از این زاویه نگاه کنیم. یکی از ناحیهی گنجینهی باارزش خاطرات و یادهایی است که در سینهی پدران و مادران و همسران وجود دارد،... پدر و مادر و همسر شهید گنجینهی یادهای شهیدند، شهدا قهرمان کشورند، قهرمانهای کشور ما شهدا هستند، بالاتر از شهدا ما هیچ قهرمانی نداریم. اینها هستند که در دشوارترین میدانها مبارزه کردند و توانستند به عالیترین درجات برسند و توانستند دشمنی را شکست بدهند. اینها قهرمانند... یاد اینها اهمیت دارد، رفتار شهیدان چگونه بوده، این را پدرها و مادرها و همسرها میتوانند بگویند، اینها الگو میشوند. برجستگیهای اخلاقی شهدا چگونه بوده؟ ... سبک زندگی این شهدا چگونه بوده؟ این کتابهای شرح حال شهدا را که انسان میخواند مثل اینکه وارد یک باغی شده با زیباترین و معطرترین گلها متنوع، انواع و اقسام خُلقیات نیکو، برجسته و زیبا را انسان در این کتابها می بیند... همهی اینها درس است... جوان احتیاج به الگو دارد و اینها الگوهای زندهی کشورها و جوانان ما محسوب میشوند. یاد اینها باید زنده بماند. چه کسی یاد اینها را میتواند زنده نگه دارد؟ پدران، مادران، آنهایی که اینها را بزرگ کردند، آن همسری که مدتی با اینها زندگی کرده... اینها همه درس است. همهی آنچه در خاطرهی شماها از شهیدانتان وجود دارد، درس است، اینها باید گفته بشود، اینها باید منتشر بشود، اینها باید مورد استفادهی نسل جوان کشور قرار بگیرد» (۱۴۰۲/۴/۴)
و البته رعایت همهی جنبههای حرفه ای، بیان متقن و دور از مبالغه، روایت هنرمندانه و... از جمله اصول و قواعد مهمی بوده که بارها مورد تأکید رهبر انقلاب اسلامی قرار گرفته که تنها به یک عبارت از دهها بیان مربوط در این موضوع اکتفا میشود:
«این که ما روی مسائل مربوط به این سررشتههای هنر و فرهنگ و ادبیات و این چیزها تکیه میکنیم، بهخاطر این است ...بروید بالا سرِ کار، آدم وارد، آدم بصیر و بینا را بگمارید بر کارها، کتاب را ارزیابی کنند، کتاب خوب از آب دربیاورند... کار را صحیح و درست باید انجام داد...» (۱۳۷۹/۱۱/۳)
«هیچ تبیینی، هیچ تبلیغی، بیان هیچ حقیقتی، اگر چنانچه با هنر همراه نباشد، با نوعی هنرمندی همراه نباشد، کار خودش را نخواهد کرد، نه اثر خواهد کرد، نه خواهد ماند، یعنی احیاناً اثر آنی هم نخواهد کرد، باید با هنر همراه باشد» (۱۳۷۷/۶/۱۶)
حضور چشمگیر و موثر زنان در عرصههای گوناگون انقلاب اسلامی و دفاع مقدسبررسی ابعاد، گسترده، و عرصههای متعدد متنوع نقش بانوان در بهثمر رسیدن و مخصوصاً دوران نظام جمهوری اسلامی ایران نیازمند پژوهشهای علمی و مستند (در حوزههای جامعهشناسی، روانشناسی اجتماعی، تعلیم و تربیت و...) میباشد که علیرغم انجام برخی پژوهش ها و انتشار نتایج آنان، همچنان این موضوع مهم قابل تحقیق و مطالعه بیشتری است. نگاهی به برخی آمارها ضرورت این پژوهشها را بیش از پیش نشان میدهد:
۱. تعداد شهدای زن در دفاع مقدس ۶۸۴۲
۲. تعداد جانبازان زن در دفاع مقدس ۵۷۳۵
۳. تعداد زنان اسیر در دفاع مقدس ۱۷۱
۴. تعداد بانوان مادر شهید در دفاع مقدس ۱۲۳/۵۵۳
۵. تعداد بانوان همسر شهید در دفاع مقدس ۶۱/۰۵۲
۶. تعداد بانوان همسر جانباز در دفاع مقدس ۳۱۷/۱۹۳
۷. تعداد بانوان همسر آزاده در دفاع مقدس ۴۱/۰۷۶
۸. تعداد بانوان رزمنده شهید در دفاع مقدس ۵۰۰
براساس برخی پژوهشهای صورت گرفته (پیوست)، نقش زنان در عرصهی دفاع مقدس که شامل بیش از سی نوع میباشد، از یک منظر سه حوزهی مختلف را دربرمیگیرد:
الف. پشت جبهه (ازجمله تهیه و آمادهسازی مواد غذایی نظیر پخت نان و مربا، شستشوی البسه و ملحفه رزمندگان، دوخت و دوز و بافندگی لباس و کلاه و جوراب و دستکش، اهدای خون، اهدای زیورآلات و انواع هدایا از وسایل و داراییهای شخصی، جمع آوری کمکهای مردمی، خدمت در بیمارستانها و...)
ب. جبهه از جمله: (نگهبانی و محافظت از مهمات، ساخت سنگر، ساخت تجهیزات دفاعی برای زمینگیر کردن دشمن در ماههای اولیهی جنگ، دفاع مسلحانه و...)
ج. فعالیتهای فرهنگی تبلیغی (حضور در مراسم تشییع پیکر مطهر شهدا، دیدار با خانوادهی شهدا و اسرا، تبلیغ ارزشهای پایداری و عزت دینی و غرور ملی در محافل، مدارس و اجتماعات و...)
و از منظری دیگر در دو حوزهی مهم قابل شناسایی است:
الف. حوزهی تربیتی و آمادهسازی روحی همسران و فرزندان برای حضور در جبههها
ب. حوزهی تداوم راه رزمندگان، شهدا، و ایثارگران و جلوگیری از تضعیف روحیهی حماسی مردم در جنگ روانی دشمن.
روایت لطیف مادران و همسران شهدا، و قلم دلنشین بانوان نویسندههدایتها، حمایتها و تشویقهای رهبر انقلاب اسلامی مورد توجه و استقبال نویسندگان، خاطرهنگاران، و روایتگران متعدد از مناطق مختلف کشور قرار گرفته و در این میان حضور بانوان قابل توجه و چشمگیر بوده است و با همت و تلاش این گروه از اهالی قلم، کتابهای متعددی حاوی خاطرات مادران، پدران و همسران شهدا، جانبازان و آزادگان دفاع مقدس و دفاع از حرم به نگارش درآمد و منتشر شد و طبیعی است مجاهدتی چنین خالصانه مورد عنایت حضرت آیتالله خامنهای نیز قرار گیرد. کافی است اشاره شود که از سی کتاب ارزشمندی که از بهمن سال ۱۳۹۰ تا آبان ۱۴۰۴ مفتخر به دریافت تقریظ ایشان قرار گرفته است بیست اثر به بانوان تعلق دارد.
رهبر انقلاب اسلامی خود در چند دیدار به این موضوع یعنی حضور فعال بانوان در این عرصه تأکید کردهاند ازجمله:
«واقعا کتابهایی که این خانمها نوشتهاند ـ آنهایی که من خواندهام و دیدهام ـ از لحاظ تصویر و مانند اینها، حقاً جزو برترین نوشتههای خوب داستانی است، رمان نیست، خاطره است، اما واقعاً زیباست.» (۱۳۹۷/۷/۸)
«در میدان ادب، ادبیات، شعر، رمان، شرححالنویسی، زنها جزو برجستههایند» (۱۴۰۴/۵/۵)
«این کتابهای خاطرات مربوط به دفاع مقدس و دفاع از حرم که چاپ میشود خیلی باارزش است. این یک گونهی جدید از کتابسازی است که بحمدالله خوب راه افتاده و خانمها هم در این زمینه خیلی فعالند. نویسندههای خانم نوشتههای بسیار خوبی دارند. از آنها من زیاد میخوانم» (۱۴۰۲/۲/۲۴)
نمونه عباراتی از تقریظهای رهبر انقلاب اسلامی بر آثار زنان نویسنده حوزه دفاع مقدسبهترین راه برای درک صحیح نگاه هدایتگر و حمایتکنندهی حضرت آیتالله خامنهای به آثار ادبی دفاع مقدس مرور اجمالی گزیدهای از عبارات ایشان در تقریظهای منتشر شده از آثار بانوان نویسنده است:
«این خانم (سیده اعظم حسینی) با مهارت و استادی، کتاب دا را تنظیم کرده، حقاً در یک حد نصاب است، کتاب قابل طرح جهانی است.» (تقریظ بر کتاب دا، زندگی سید زهرا حسینی، نویسنده: سیده اعظم حسینی، ۱۳۹۰/۱۰/۱۴)
«هم راوی هم نویسنده حقاً در هنرمندی سنگتمام گذاشتهاند... آمیختگی این خاطرات به طنز و شیرینزبانی که از قریحهی ذاتی راوی برخاسته و با هنرمندی و نازکاندیشیِ نویسنده، به خوبی و پختگی در متن جا گرفته است، و نیز صراحت و جرأت راوی در بیان گوشههائی که عادتاً در بیان خاطرهها نگفته میماند، از ویژگیهای برجستهی این کتاب است.» (تقریظ بر کتاب نورالدین پسر ایران، راوی:نورالدین عافی،نویسنده: معصومه سپهری، ۱۳۹۰/۱۰/۲۰)
«این نیز بخشی از آن تصویر عظیم و باشکوهی است که ما همواره آن را از دور دیده و تحسین کرده و بزرگ شمردهایم، بیآنکه از ریزهکاریها و نقشهای معجزآسای تشکیلدهندهی آن و رنگآمیزیهای بینظیر جزءجزء آن به درستی خبر داشته باشیم. این کتاب شرح این ریزهکاریهای حیرتانگیز در بخشی از این تابلوی ماندگار و تاریخی است... درخور آن است که در شکل فیلم و رمان عرضه شود.» (تقریظ بر کتاب لشکر خوبان، راوی: مهدیقلی رضایی،نویسنده: معصومه سپهری، فروردین ۱۳۹۲)
«...بر این هنرمندی در مجسمکردن زیباییها و زشتیها و رنجها و شادیها آفرین گفتم... خدمت بزرگی است آنها را از ذهنها و خاطرهها بیرون کشیدن و به قلم و هنر و نمایش سپردن... به چهار بانوی قهرمان این کتاب بویژه نویسنده و راوی هنرمند آن سلام میفرستم.» (تقریظ بر کتاب من زندهام، نویسنده: معصومه آباد، ۱۳۹۲/۷/۵)
«هم روایت، روایت بسیار خوبی است، هم نگارش، نگارش بسیار ممتازی است. این خانم قبلا هم کتاب نورالدین را نوشته بودند، خیلی واقعاً ارزش دارد این قلمها... بنده خدا را شکر میکنم وقتی که برخورد میکنم به این پدیدههای بسیار برجسته و شیوای انقلاب اسلامی... ماجرای غواصها... در این کتاب خوب تشریح شده... یکی از بزرگترین هنرهای نویسندهها _ یعنی کسانی که روایت مینویسند چه رماننویس، چه داستان کوتاه، چه خاطره _ و یکی از مهمترین بخشهای کارشان این است که بتوانند لحظات حسّاس را ترسیم کنند...» (بیانات درباره کتاب لشکر خوبان، ۱۳۹۲/۷/۱۵)
«کتاب را خواندم ... آفرین... خیلی خوب نوشتهاید، خیلی خوب، خیلی خوب، کتاب، کتاب جالبی است، جذابی است، هم از لحاظ داستانی خیلی خوب تنظیم کردهاند.» (تقریظ بر کتاب دختر شینا، راوی: قدمخیر محمدی کنعان (همسر شهید ستار ابراهیمی هژیر)، نویسنده: بهناز ضرابیزاده، ۱۳۹۲/۹/۱۳)
«روایتی شورانگیز از زندگی سراسر جهاد و اخلاصِ مردی که در عنفوان جوانی به مقام مردان الهی بزرگ نائل آمد، و هم در زمین و هم در ملأ اعلی به عزّت رسید .. هنیئاً له. راوی ... نیز صدق و صفا و اخلاص را در روایت معصومانهی خود بروشنی نشان داده است. در این میان، قلم هنرمند و نگارش آکنده از ذوق و لطف نویسنده است که به این همه، جان داده است. آفرین بر هر دو بانو؛ راوی و نویسندهی کتاب. این خانم ضرابیزاده انصافاً خیلی قشنگ مینویسند...» (تقریظ بر کتاب گلستان یازدهم، راوی: زهرا پناهیروا (همسر شهید چیتسازیان)، نویسنده: بهناز ضرابیزاده، ۱۳۹۵/۱۱/۱۴)
«سرگذشت این نوجوان شجاع و باهوش و صبور در اردوگاههای اسارت، یکی از شگفتیهای دفاع مقدّس است... این یک سند باارزش از دفاع مقدّس و انقلاب است؛ باید قدر دانسته شود. خوب است سستپیمانهای مغلوبدنیاشده، نگاهی به امثال این نوشتهی صادقانه و معصومانه بیندازند، شاید رحمت خدا شامل آنان شود.» (تقریظ بر کتاب سرباز کوچک امام، فاطمه دوستکامی، ۱۳۹۶/۴/۱۲)
«بانو فرنگیس دلاور با همان روحیهی استوار و پُرقدرت و با زبان صادق و صمیمی یک روستایی و با عواطف و احساسات رقیق و لطیف یک زن با ما سخن گفته ... ما از روستاهای مرزی در دوران جنگ ... هرگز به این وضوح و تفصیلی که در این روایت صادقانه آمده خبر نداشتیم... از نویسنده کتاب خانم فتاحی بهخاطر قلم روان و شیوا و هنر مصاحبهگیری و خاطرهنویسی باید بسیار تشکر کرد.» (تقریظ بر کتاب فرنگیس، راوی: فرنگیس حیدرپور، نویسنده: مهناز فتاحی، ۱۳۹۶/۱۱/۲۱)
«بسیار شیرین و جذاب نوشته شده ... ظرافتهای برخاسته از ذوق و قریحهی لطیف که در سراسر کتاب گسترده است میتواند از نویسندهی خوشقلم و چیرهدست کتاب باشد و میتواند هم دُرافشانیهای راوی باشد.» (تقریظ بر کتاب مربعهای قرمز، راوی:حسین یکتا،نویسنده:زینب عرفانیان، ۱۳۹۷/۴/۲۶)
«صفا، اخلاص، صِدق، ایثار، ترجیح رضای حضرت حق بر همه چیز، بر همهی عشقها و همهی محبوبها.. اراده و عزم راسخ در راه خدا و عشق به اهل بیت علیهم السلام، نمایشگر بخشی از شخصیت ممتاز شهید عزیز مصطفی صدرزاده است. سلام خدا بر او، و بر همسر صبور و دیگر وابستگانش، نوشتهی خانم تجار، شیرین و پخته و مبتکرانه است.» (تقریظ بر کتاب اسم تو مصطفاست، نویسنده: راضیه تجار، ۱۳۹۷/۹/۱۸)
«با شوق و عطش این کتاب شگفتیساز را خواندم و چشم و دل را شستشو دادم . همه چیز در این کتاب عالی است، روایت، عالی، راوی، عالی، نگارش، عالی، سلیقهی تدوین و گردآوری، عالی، و... هیچ سرمایهی معنوی برای کشور و ملت بالاتر از اینها نیست. سرمایهی باارزش دیگر، قدرت نگارش لطیف و گویایی است که این ماجرای عاشقانهی مادرانه به آن نیاز داشت. از نویسنده جداً باید تشکر شود.» (تقریظ بر کتاب تنها گریه کن، زندگی اشرفالسادات منتظری، نویسنده: اکرم اسلامی، ۱۰ اسفند ۱۳۹۹)
«بسیار کاردرست و بجایی کردهاند. این کاش برای دیگر مادران شهیدان در قم ـ مانند مادر شهیدان زینالدین ـ و در سراسر کشور نیز زلال قریحهی شاعران، آثاری بیافریند.» (تقریظ بر ترکیببند نغمه مستشار نظامی دربارهی کتاب تنها گریهکن)
«آنچه در این کتاب آمده بخش ناشناخته و ناگفتهای از ماجرای عظیم دفاع مقدس است. باید از بانوی پرکار و صبور و خوش سلیقهای که این کار پرزحمت را بهعهده گرفته و بخوبی از عهده برآمده است ... عمیقاً تشکر شود.» (تقریظ بر کتاب حوض خون، فاطمه سادات میرعالی، مهرماه ۱۴۰۰)
«عشقی آتشین، عزمی پولادین و ایمانی راستین چهرهنگار زندگی این دو جوان که با نگارشی زیبا و رسا در این کتاب تصویر شده است. این نیز از همان روایات صادقانه است که شنیدن و خواندن آن امثال این حقیر را خجالتزده میکند و فاصلهی نجومیشان با این مجاهدان واقعی را آشکار میسازد.» (تقریظ بر کتاب پاییز آمد، راوی:فخرالسادات موسوی (همسر شهید احمد یوسفی)، نویسنده گلستان جعفریان، آذر ۱۴۰۱)
«سلام خدا بر شهید عزیز... و بر همسر پرگذشت و صبور و فرزانه او خانم امالبنین ... نوشتهی صفحهی مقابل بسیار زیبا و اثرگذار است.» (تقریظ بر کتاب خاتون و قوماندان، راوی: امالبنین حسینی همسر شهید علیرضا توسلی، نویسنده: مریم قربانزاده، دی ۱۴۰۱)
«اینجا فطرتی پاک را، دلی روشن را، دستی خدمتگزار به ضعیفان را میبینیم که رشتهای از انوار خورشید حسینی آنها را در خط نورانی جهاد و شهادت بهکار میاندازد و دارندهی آنها را به اوج میرساند... او لایق این عروج بوده و دل باصفا و روح بامرام او ظرفیت آن را داشته است.» (تقریظ بر کتاب مجید بربری، نویسنده: کبری خدابخش دهقی، تیرماه ۱۴۰۲)
«این شهید عزیز از سرآمدان شهدا است. زندگی پرهیزکارانه، رفتار فداکارانه و سرانجام غبطهانگیز شهادت دلاورانه و آگاهانه ... نگارش خوب نویسنده و اظهارات صریح و سادهی راوی رنجکشیده، از امتیازات کتاب است.» (تقریظ بر کتاب آخرین فرصت، راوی: رفعت قافلان کوهی، همسر شهید علی کسایی، نویسنده: سمیرا اکبری، تیر ۱۴۰۲)
«موضوع این رمان تازه و مبتکرانه است، نگارش آن هم شیرین و جذاب است. پرداختن به بخشهای حاشیهای ولی مهم و تأثیرگذار دفاع مقدس کار لازمی است که نویسنده این رمان شیوا از عهدهی آن برآمده است...» (تقریظ بر کتاب معبد زیرزمینی، نویسنده: معصومه میرابوطالبی، شهریور ۱۴۰۲)
«این شرح حال نیز برای امثال من غبطهانگیز و حسرتزا است. نور این جوان و امثال او چشم امثال مرا خیره میکند و ما را متوجه تاریکیهایی که در آن گرفتاریم میسازد. آفرین به آن انگیزهی نجاتبخش که سید مصطفیها را به چنین اوجی میرساند...» (تقریظ بر کتاب بیست سال و سه روز، نویسنده: سمانه خاکبازان، خرداد ۱۴۰۳)
[بزودی منتشر میشود] تقریظ کتاب تب ناتمام، (راوی: شهلا منزوی،مادر جانباز شهید حسین دخانچی،نویسنده:زهرا حسینی مهرآبادی)
[بزودی منتشر میشود] تقریظ کتاب خانومماه،راوی: خانمناز علینژاد، همسر شهید شیرعلی سلطانی، نویسنده: ساجده تقیزاده)
***
دست دل را گرفتهاند به مهر
زینبی سیرت و خدیجه صفت
اسوهی صبر و عشق و ایثارند
قهرمان بانوان ایرانی
ومن الله التوفیق
علیرضا مختارپور قهرودی
پیوست:فهرست بخشی از پژوهشهای انجام شده دربارهی نقش و تنوع فعالیت زنان در دفاع مقدس
_ بیستون عشق (مشارکت اجتماعی زنان در کمکرسانی به جبههها در جنگ عراق ـ ایران، دکتر سمیهسادات شفیعی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۹۹
_مجموعه مقالات اولین سمینار زن و دفاع مقدس، ۱۳۷۴
_ مجموعه مقالات کنگرهی نقش زنان در دفاع و امنیت، پنج جلد، معاونت تبلیغات و انتشارات فرهنگی ولیفقیه در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ۱۳۷۹
_ زنان جنگ، به کوشش سید امیر معصومی، سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران
_ نقش پشتیبانی رزمی زنان در دفاع، زهرا رحمانیان، سازمان تحقیقات و مطالعات بسیج
_ نقش زنان در دفاع مقدس، محمدعلی جودکی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی
_ بررسی نقش زنان در دفاع مقدس براساس خاطرهنوشت یکشنبهی آخر، (مقاله)، ثمر میری، ۱۳۹۹
_ مطالعه مردمشناسی روایتهای زنانه از دوران جنگ تحمیلی، (مقاله)، مینو سلیمی، فصلنامهی علمی پژوهشی زن و فرهنگ،۱۳۹۷
_ طراحی الگوی سبک دینی زنان، پژوهشی مبتنی بر وصیتنامه شهدای زن در دفاع مقدس، فاطمه فلاح تفتی، فصلنامهی فرهنگی ـ تربیتی زنان و خانواده، ۱۴۰۰
_ سنخشناسی یاریگریها در جنگ براساس روایتهای زنان جنگزده، محمدتقی کرمی قهی، فصلنامه علوم اجتماعی، ۱۳۹۲
_ نقش زنان در ۸ سال دفاع مقدس، لیلا شهبازی، دانشگاه پیام نور واحد تهران مرکز، ۱۳۹۱
....
لطفاً نظر خود را بنویسید:
ضمن تشکر ، نظر شما با موفقیت ثبت شد.
