بسم الله الرّحمن الرّحیم

الحمد لله ربّ العالمین و الصّلاة و السّلام على سیّدنا محمّد و آله الطّاهرین. قال الله الحکیم: وَ اِذ جَعَلنَا البَیتَ مَثابَةً لِلنّاسِ وَ اَمنًا وَ اتَّخِذوا مِن مَقامِ  اِبرهیمَ مُصَلًّی وَ عَهِدناِّ اِلی اِبرهیمَ وَ اِسمعیلَ اَن طَهِّرا بَیتِیَ لِلطّـائِفینَ وَ العکِفینَ وَ الرُّکَّـعِ ‌السُّجود.(۱)

این روزها بار دیگر خانه‌ى خدا میزبان خیل عظیم دلهاى پُرشوروشوقى است که از سراسر جهان در آن کعبه‌ى امید گرد آمده‌اند؛ میلیون‌هایى که در سایه‌ى عبودیّت خالص حضرت احدیّت، احساس وحدت و جمعیّت میکنند؛ چشمهایى که با گلاب اشک خود، قدمگاه پیامبر عظیم‌الشّأن (صلّى الله علیه و آله) و اولیای خدا (علیهم ­السّلام) و مجاهدان و بزرگان اسلام را شست‌وشو میدهند؛ جانهایى که در پرتو معنویّت بیت‌الله‌الحرام و حریم تربت مصطفوى (علیه و آله آلاف السّلام)، نورانیّت و صفا مى‌یابند؛ دستهاى به دعا برافراشته‌اى که قافله‌ى نیاز و حاجت را روانه‌ى درگاه بى‌نیاز میکنند؛ دردمندانى که بر در سراى طبیب، علاج دردهاى مزمن جهان اسلام را میجویند و در آن، همدردانى از هر نژاد و زبان و رنگ و از هر گوشه‌ى عالم مى‌یابند؛ ضعیفان تنهامانده‌اى که در آنجا احساس قدرت و عظمت میکنند.

این روزها بار دیگر پیکره‌ى عظیم امّت اسلام، نمایى از ابّهت و شکوه خود را در برابر چشم کسانى که دچار غفلت از آن هستند میگذارد، دوستان را امیدوار و دشمنان را بیمناک میسازد، ابر رحمت و حکمت بر تشنگان میبارد، دلهاى افسرده‌اى را طراوت میبخشد و مغزهاى راکدى را به شکفتن و اندیشیدن وامیدارد. آرى، این روزها براى جهان اسلام و امّت اسلامى روزهاى عید و روزهاى میعاد است و بجا است که مسلمین در همه‌جاى گیتى و بویژه حجّاج بیت‌الله‌الحرام، ساعتها و لحظه‌هاى آن را براى تعبّد و تعقّل، مغتنم بشمارند و آنان که به فرصت گران‌بهاى حج و زیارت دست یافته‌اند، با دستانى پُر از رحمت و حکمت الهى و با تصمیم و اراده‌اى تازه براى آینده‌ى خود و امّت اسلامى، به دیار خویش بازگردند.

در میان فرایض دینى، حج بزرگ‌ترین فریضه‌اى است که در آن، هر دو جنبه‌ى فردى و اجتماعى به شکلى نمایان گنجانیده شده است. در جنبه‌ى فردى، هدف، تزکیه و رسیدن به صفا و نورانیّت و پیراستگى از زخارف(۲) بى‌ارزش مادّى و فراغت با خویشتنِ معنوى و اُنس با خداى متعال و ذکر و تضرّع و توسّل به حضرت حق است، تا آدمى به عبودیّت که صراط مستقیم الهى به سوى کمال است، راه یابد و در آن گام بردارد. در این بخش، تنوّع فرصتها و آزمایشگاه‌ها به حدّى است که هر گاه کسى با توجّه و تدبّر از آن عبور کند، بى‌گمان، دستاوردى گران‌بها خواهد داشت: فرصت اِحرام و تلبیه، فرصت طواف و نماز، فرصت سعى و هروله، فرصت وقوف در عرفات و مشعر، فرصت رمى و قربانى و فرصت ذکرالله که همچون فضاى سرشار از روح و حیات، در همه‌ى این مراحل گسترده شده است؛ مجموعه‌ى این فرصتها میتواند براى هر فرد، دوره‌ى کوتاهى از ریاضت شرعى و تمرین زهد و سلم و حلم و برخى خُلقیّات پسندیده‌ى دیگر نیز باشد.

در جنبه‌ى اجتماعى، حج در میان همه‌ى فرایض اسلامى بى‌همتا است؛ زیرا مظهرى از قدرت و عزّت و اتّحاد امّت اسلامى است. هیچ فریضه‌ى دیگرى بدین‌سان به آحاد مسلمان، درباره‌ى مسائل امّت اسلامى و جهان اسلام، درس و عبرت نمى‌آموزد و آنان را در روحیه و واقعیّت، به قدرت و عزّت و وحدت نزدیک نمیکند. تعطیل این بخش از حج، بستن سرچشمه‌اى از خیرات به روى مسلمین است که از هیچ رهگذر دیگرى نمیتوانند بدان دست یابند.

قدرت ملّى براى جوامع بشرى کلید همه‌ى کامیابی‌ها و وسیله‌ى لازم براى رسیدن افراد جامعه به حیات طیّبه است. مقصود از «قدرت ملّى» آن است که جامعه و کشور از اخلاق، علم، ثروت، نظام سیاسى کارآمد و عزم و اراده‌ى عمومى برخوردار باشد. درست است که جوامع قدرتمند اگر فاقد هدایت و نظارت و اجراى عدالت باشند، همان ثروت و علم، آنان را به طغیان خواهد کشانید و اخلاق و اراده‌ى آنان را زایل کرده، مسیر آنان را به سمت انحطاط رقم خواهد زد ــ همان‌طور که امروز در کشورهایى همچون آمریکا و غیره، نشانه‌هاى آن دیده میشود ــ ولى فقدان آن توانایى‌ها و اقتدارها بلاى انحطاط اخلاقى و سیاسى را بسى سریع‌تر بر جان کشورها مى‌اندازد و دنیا و آخرت و علم و اخلاق و همه‌چیز را از ملّتها می‌ستاند. از آن رو است که تعالیم سیاسى و اجتماعى اسلام، همه در جهت آن است که ملل اسلامى به اقتدار و سیادت علمى و اخلاقى و سیاسى و روحى و مادّى دست یابند. و امروز همه‌ى رهبران هوشیار ملّتهاى جهان در صددند که از هر امکان و ذخیره‌اى که میتواند آنان را قدرتمند کند، بهره گیرند.

امّت بزرگ اسلامى با وجود عِدّه و عُدّه‌ى(۳) خود، فاقد عزّت و قدرت در سطح بین‌المللى است. چگونه باید عزّت و قدرت شایسته‌ى خود را به دست آورد؟ همه‌ى آحاد مسلمان، بخصوص زمامداران و مسئولان کشورهاى اسلامى و علما و روشنفکران و شخصیّت‌هاى مسلمان، باید همواره این سؤال را در ذهن و زبان خود داشته و به دنبال پاسخ آن باشند.

امروز بیشترین منابع نفت که بى‌اغراق به‌ منزله‌ى خون براى تمدّن کنونى جهان است، در کشورهاى اسلامى است؛ حسّاس‌ترین مناطق سوق‌الجیشى(۴) عالم در اختیار مسلمانان است؛ بخش عظیمى از منابع زیرزمینى که براى بناى امروز و فرداى جهان مورد نیاز ضرورى است، در این کشورها است؛ یک‌پنجمِ همه‌ى جمعیّت دنیا متعلّق به آنان است؛ بزرگ‌ترین بازار مصرف مصنوعات کشورهایى که خود را بر مسلمانان تحمیل کرده‌اند، در دست آنان است؛ فرهنگ غنى و ریشه‌دار و علوم و معارف آنان، اوّلین گامهاى عروج به اوج دانش کنونى جهان را به غربی‌ها آموخته و حقّ حیات به گردن دانش و تمدّن غرب دارند. با این‌همه، مسلمانان، امروز در سطح جهان، در روند عمومى سیاست جهانى، در تصمیم‌گیری‌هاى بزرگ عالم و در تعیین نظام همبستگى جهانى هیچ نقشى ندارند! و از این بالاتر، بسیارى از کشورهاى اسلامى، در سیاست ملّى خود، دنباله‌رو و محکوم یکى از چند دولت مستکبر و زورگوى جهانند؛ دولتهایشان دست‌نشانده و ضعیف‌النّفْس، ملّتهایشان دچار اختناق یا بى‌خبرى، و علما و روشنفکرانشان دستخوش ترس و تغافل و عشق به راحت ...؛ و نتیجه آن شده است که سرمایه‌هاى آنان بر باد میرود، جایگاه سیاسى آنان به اشاره‌ى دولتهاى مستکبر تعیین میشود، و عِدّه و عُدّه‌ى آنان به حساب نمى‌آید. و امّت بزرگ اسلامى که امروز باید از همه‌ى موجودىِ خود براى کسب عزّت و اقتدارى که مستحقّ آن است برخوردار شود، بدین‌گونه، از بخش عظیمى از عِدّه و عُدّه‌ى خود محروم میماند و دشمن اسلام و مسلمین از آن به زیان اسلام و مسلمین استفاده میکند.

وضع کنونى جهان اسلام و حوادث محنت‌بارى که در هر گوشه‌ى آن، زندگى را بر میلیون‌هاى اسلامى تلخ و دشوار کرده است، فاجعه‌ى بى‌نظیر فلسطین مغصوب، محنت تاریخى مسلمانان بالکان،(۵) اوضاع کشمیر(۶) و افغانستان،(۷) اوضاع انفجارآمیز خلیج ­فارس،(۸) وضع اقلّیّتهاى مسلمان در برخى از کشورهاى اروپایى، همه‌ و همه شواهد گویاى این حقیقت تلخند. جهان اسلام در همین هفته‌هاى اخیر شاهد آن بود که دولت ایالات متّحده دو بار پیاپى، رأى شوراى امنیّت سازمان ملل را بر محکومیّت رژیم صهیونیستى براى ویران‌سازى خانه‌هاى مسلمانان بخش شرقى بیت‌المقدّس وتو کرد؛ و این همان آمریکا است که بخش عظیمى از ثروت و قدرت خود را از موجودىِ کشورهاى عربىِ مسلمان کسب میکند و دولتهاى بسیارى از این کشورها صریحاً دوستى و احترام و ثروت خود را بلکه بخشهایى از خاک خود را تقدیم آن کرده‌اند. چرا آمریکا در مقابل این دوستی‌هاى قولى و عملى حتّى یک بار هم حاضر نیست در مسئله‌ى فلسطین، میل و خواست آنان را رعایت کند؟ بى‌شک، هیچ د­ولتمرد عرب و مسلمان نمیتواند در برابر تجاوزهاى اخیر رژیم صهیونیست که یادآور و دنباله‌ى جنایات پنجاه‌ساله‌ى آن رژیم است و حتّى مخالف قرارهایى است که به نام صلح در سالهاى اخیر بسته شده است، بى‌تفاوت باشد و از آن خشمگین نشود؛ ولى چرا دوستى و وفادارى دیرین دولتمردان عرب با آمریکا کمترین تأثیرى در روند روزافزون حمایت آمریکا از رژیم غاصب نمیگذارد؟ درست است که دولت کنونى آمریکا بیش از اسلاف(۹) خود به صهیونیست‌ها سرسپردگى نشان میدهد، ولى کِى و کجا اتّفاق افتاده است که دولتهاى متعاقب(۱۰) آمریکا، دوستان عرب خود را با برادرانِ صهیونیستِ خود برابر بشمارند و یک بار هم که شده، غاصبان صهیونیست را از خود ناراضى کنند؟

در این باب، سخنان گریه‌آور بسیار است و حدیث غفلت و احیاناً خیانت خودی‌ها و استکبار و خباثت بیگانگان و دشمنان، چیزى نیست که در این گفتارِ مختصر بگنجد. آنچه اینجانب میگویم، آن است که جفاى دشمن به ‌خاطر آن است که جبهه‌ى خودى نخواسته است از همه‌ى نیرو و امکان خود استفاده کند و عِدّه و عُدّه‌ى خود را به مصاف دشمن بیاورد.

بزرگ‌ترین پشتوانه‌ى جهان اسلام، امّت بزرگ اسلامى است، یعنى ملّتهاى مسلمان؛ که وحدت و اتّفاق و تفاهم آنها و غریو(۱۱) رعدآساى اعتراض آنها و قدرت اندیشه و بازوى کار و ثروت طبیعى و خداداده‌ى آنها میتواند دل هر دولت مستکبر را آب، و گوش او را کر، و پشت او را خم کند. حج، مظهرى و نمونه‌اى از این پشتوانه‌ى عظیم و تمام‌ناشدنى و غیر قابل شکست را در برابر چشم ما میگذارد. اینجا است که معناى حقیقى فریاد برائت در حج آشکار میگردد؛ و چنین است که غریو دسته‌جمعى مسلمانان در برائت از مشرکین، در حج روح میدمد و مضمون مىبخشد. آیا اکنون هیچ مسلمانى میتواند در این سخن حکیمانه شک کند که «حجّ بى‌برائت حج نیست»؟(۱۲)

ملّتهاى مسلمان بدانند که اگر با هم باشند، دست خدا با آنها است و دست خدا مقتدرتر از هر پدیده‌ى قدرتمند در عالم وجود است. و دولتهاى مسلمان بدانند که ملّتهاى آنان قوی‌ترین پشتیبان در مقابله با بیگانگان پُرتوقّع و متجاوز و غارتگر و بی‌رحمند. اگر ملّتها به صحنه راه داده شوند، اگر به ملّتها اعتماد شود، اگر با ملّتها صادقانه عمل شود، دولتها آن‌ چنان اقتدارى خواهند یافت که نه در میدان نبرد لازم است از دشمنى بترسند و نه در عرصه‌ى بناى کشور و زندگى عمومى لازم است به بیگانه‌اى احساس نیاز کنند.

امروز دولت و ملّت ایران به برکت همین یگانگى است که با توکّل به خدا در برابر زورگویى‌هاى آمریکا ایستاده‌اند و تهدیدهاى مکرّر او آنان را تکان نمیدهد و چنان احساس قدرت میکنند که با تکیه بر حقّانیّت خود و با وجود فشارهایى که به ‌وسیله‌ى ایادى(۱۳) استکبار، از همه‌طرف بر آنان وارد مى‌آید، آینده را درخشان و راه خود را روشن و دلهاى خود را سرشار از امید و اطمینان مى‌یابند.

برادران و خواهران عزیز در همه‌‌جاى جهان! میعاد بزرگ حج را مغتنم بشمارید؛ آشنایى و اُلفت میان خود را در آن تحکیم بخشید؛ از سرنوشت یکدیگر باخبر شوید؛ از تجربه‌هاى یکدیگر درس بگیرید؛ راز ایستادگى و ثبات جمهورى اسلامى و ملّت بزرگ ایران را از آنان بشنوید؛ در حج، به صداى بلند، اعلام اتّحاد کنید؛ به صداى بلند، بیزارى خود را از جبهه‌ى استکبار و ظلم و نفاق فریاد کنید؛ علما و روشنفکران و شخصیّت‌هاى سیاسى و علمى خود را به تبادل­ نظر با یکدیگر فراخوانید؛ حمایت عمومى خود را از ملّت مظلوم فلسطین و طلبکارى خود را نسبت به مسئله‌ى فلسطین به گوش دشمن برسانید.

برخلاف تبلیغات مغرضانه‌ى دشمنان، ملّت ایران حج را جایگاه رفیعى براى رشد آگاهى امّت اسلام میشمارد و از حضور خود به نفع همه‌ى جهان اسلام و نه‌فقط منافع خود، بهره میطلبد. ملّت ایران حامل تجربه‌ى گران‌قیمتى براى همه‌ى کشورهاى اسلامى است. این ملّت عظیم‌الشّأن توانسته است به برکت حاکمیّت اسلام، در همه‌ى عرصه‌ها به موفّقیّتهاى بزرگ دست یابد؛ استقلال سیاسى و اقتصادى و فرهنگى خود را که در دوران طاغوت یکسره از دست رفته بود، به دست آورَد و حفظ کند؛ عظمت و شوکت اسلام را در مواجهه با قضایاى جهانى نشان دهد؛ از مرزهاى خود در برابر تهاجم چندین‌ساله‌اى که با فکر و سلاح و پول دشمنان اسلام به راه افتاده بود، به‌ طور کامل دفاع کند؛ پس از جنگ هشت‌ساله، کشور را بازسازى کند و معجزه‌ى انقلاب را در نوسازى زیربنائى کشور نشان دهد؛ در مجموعه‌ى جهانى، جایگاهى عزیز و رفیع به دست آوَرد؛ دولتهاى مردمى و منتخب خود را یکى پس از دیگرى در کشور بر سر کار آورَد؛ کاروان علم و تحقیق و پیشرفت صنعتى و کشاورزى را به راه اندازد و گامهاى بلندى در راه توسعه‌ى کشور بردارد؛ در سیاست جهانى، صریحاً از مواضع حقّى که بدان مؤمن است دفاع کند؛ مسئله‌ى فلسطین را در صدر مسائل جهان اسلام دانسته و على‌رغم آمریکا و صهیونیسم که خواسته‌اند این مسئله به فراموشى سپرده شود، به‌ طور مداوم آن را در همه‌‌جا و همه‌­وقت مطرح سازد؛ به مردم مظلوم بوسنى کمکهاى مؤثّر برساند؛ در همه‌ى قضایاى محنت‌بار ملل اسلامى، دست یارى به سوى آنان دراز کند و با وجود فشارهاى روزافزون استکبار و تهدیدهاى مداوم آمریکا، با صلابت و قدرت، در این راه‌ها به جلو رود. این تجربه‌ى ذی‌قیمتى براى همه‌ى دولتها و ملتهاى مسلمان است.

اینجانب، با صدق و خلوص، دست دوستى به طرف همه‌ى دولتهاى مسلمان دراز میکنم و به آنان براى همکارى و همفکرى در راه رفع هموم(۱۴) دنیاى اسلام خوشامد میگویم و به همه‌ى ملّتهاى مسلمان متواضعانه عرض میکنم که قدر خود و قدر اسلام و احکام نورانى قرآن را بدانند. درس بزرگ امام راحل عظیم‌الشّأن ما (رضوان الله‌ علیه) بازگشت به خود، بازگشت به اسلام و شناختن قدر خود و قدر ذخایر معنوى بى‌شمار خود بود. ملّت ایران با عمل به این درس، در راه سعادت قدم نهاد و در آن، مراحل متعدّدى را طى کرد و همچنان در آن راه، پویا است.

راه ملّتهاى دیگر نیز به سعادت، چیزى جز این نیست. اگر چنین شود، دولت غاصب صهیونیست، توان مقاومت در برابر قدرت امّت اسلامى را نخواهد داشت و ایالات متّحده بیش از این جرئت بازى با سرنوشت ملّت فلسطین و استهزاى دولتهاى عرب را نخواهد یافت. اگر چنین شود، دولتهاى عرب، خود را مجبور نخواهند پنداشت که برخلاف حق و برخلاف واقع، ملّت فلسطین را نادیده بگیرند و مسئله‌ى فلسطین را به دست فراموشى بسپرند و با ایجاد رابطه‌ى سیاسى و اقتصادى با رژیم غاصب و متجاوز، صهیونیست‌ها را به میان جوامع عربى راه دهند و بدین آسانى حصارى را که میتواند رژیم صهیونیست را بمرور خفه کند، از گرد او برچینند.

ما شک نداریم که در آینده‌ى نه‌‌چندان‌ دور، عاقبت، ملّت فلسطین در سایه‌ى فداکارى خود و آگاهى دنیاى اسلام، به حقّ مغصوبِ خود دست خواهد یافت و بیگانه‌ى متجاوز و ستمگر را از خانه‌ى خود بیرون خواهد افکند، ولى تصمیم و اراده‌ى دولتها و ملّتهاى مسلمان به فضل الهى خواهد توانست این آینده را تسریع کند و از محنتهاى آن بکاهد.

در خاتمه، همه‌ى حجّاج عزیز را به اغتنام فرصت گران‌بهاى حج براى خودسازى شخصى و آینده‌سازى اجتماعى دعوت میکنم و امیدوارم همه‌ى مسلمانان جهان، بخصوص ملّتهایى را که گرفتار حوادث تلخ و شدّتهاى زندگی‌اند، به دعاى خیر یاد کنند و این حقیر را هم از دعاى خیر فراموش نکنند. و سلام الله على بقیّة الله فى ارضه و عجّل الله تعالى فرجه.

والسّلام علیکم و رحمة‌الله و‌ برکاته
 

 

علىّ‌الحسینىّ‌الخامنه‌اى                 

دوّم ذی‌حجّةالحرام ۱۴۱۷ برابر با بیست‌ویکم فروردین‌ماه ۱۳۷۶