others/content
RSS دیگران
صفحه اصلیRSS سایت رهبریدرباره سایت رهبریتماس با مازبانهای دیگر
امروز جمعه، ۳ خرداد ۱۳۹۸
  • يادداشت
  • گفتگو
  • خاطره
  • گزارش
  • پرونده
  • صفحات ویژه‌
  • مقالات جستار
1387/07/04نسخه قابل چاپ
گفت‌وگو با محمدحسین محمدزاده مدیر رادیو قرآن

به دنبال مخاطب کیفی هستیم

گفت‌وگو با محمدحسین محمدزاده مدیر رادیو قرآن

مصطفی غفاری

چکیده گفت‌وگو را این‌جا ببینید

- سال شصت و هشت رهبری فرموده بودند راه‌اندازی رادیو قرآن، اولین قدم است برای ترویج قرآن. در قدم­های بعدی باید به دانشگاه بزرگ قرآن برسیم. رادیو قرآن از بدو تأسیس تا الان در زمینه‌ی ترویج قرآن به کدام‌یک از اهدافش رسیده؟ چه تلاش­هایی کرده و چقدر مؤثر بوده در این زمینه؟

- یکی از نشانه‌های مهم اهتمام نظام به قرآن، تأسیس رادیو قرآن است. این که یک رسانه­ای با این طول و عرض به صورت تخصصی و اساسی به قرآن بپردازد، نتیجه‌ی دید عمیق رهبر انقلاب است به این مسئله. مؤسس رادیو قرآن شخص آقا بودند و با راهنمایی­ها و ارشادات ایشان، رادیو قرآن به‌وجود آمد که هدف اصلیش ترویج قرائت و فرهنگ قرآنی است و توانسته تا حد قابل توجهی این نیاز مهم را پوشش بدهد.

خیلی از طرح­هایی که این رادیو ارائه کرده و برنامه‌هایی که برگزار کرده، در راه شناخت مردم نسبت به قرآن بوده؛ اعم از روخوانی، روان­خوانی، تجوید، حفظ. مسائل مختلفی را در برنامه­های تعلیمی و آموزشی‌مان پوشش داده‌ایم و در بحث مفاهیم هم، تفاسیر و رده­بندی­های مختلف از حیث مخاطب و از حیث ترتیبی و هم‌چنین مسائل علوم قرآنی را توانسته‌ایم پوشش بدهیم.

به اذعان خیلی از کارشناسان از گنجینه­های بسیار فاخر تلاوت در جهان اسلام و در سطح بین­المللی، آرشیو تلاوت رادیو قرآن است. اگر رادیو قرآن­های کشورهای دیگر را بررسی کنید، منحصر به فرد بودن این آرشیو مشخص می‌شود. من سال هفتاد و دو به مصر رفتم و دیدم آرشیو آن‌چنانی ندارند و بیشتر تلاوت­ها به صورت زنده یا با آرشیو به‌طور کوتاه‌مدت نگهداری می­شود. با آن‌همه مفاخری که دارند، به ماندگاری آثار توجه نمی‌شود.

البته کارهایی که رادیو قرآن در راه عمل به مأموریتش انجام داده، در حد و توان خودش بوده است. همان‌گونه که ائمه علیهم‌السلام قرآن را به اقیانوس تشبیه کرده‌اند، رسانه و رادیویی هم که با موضوع قرآن جلو می­رود، ویژگی­های یک اقیانوس را دارد. حالا ما چقدر وارد این اقیانوس شده‌ایم و چقدر ساحل­های آن را درنوردیده‌ایم، جزو ویژگی­های این رسانه است. رادیو قرآن است با یک موضوع ناب و جاودانه و مورد علاقه مردم و اقیانوسی وسیع و عمیق روبروست که خیلی جا برای کار دارد. ما افق را روشن می­بینیم و بسنده هم نمی­کنیم به نقطه‌ای که الآن در آن هستیم.

- درباره نقش آیت‌الله خامنه‌ای در تأسیس این رسانه، چه نشانه­ها یا مستنداتی هست؟

- تأسیس رادیو قرآن بر اساس دستور ایشان در زمان ریاست جمهوری بود. این را می‌توان پی­گیری کرد در آرشیو رادیو قرآن. خوب است یادی از آقای صدرزاده هم داشته باشیم که اولین مدیر رادیو قرآن بودند و رهنمودهای رهبری را پیگیری می‌کردند.

- مأموریت­هایی که برای رادیو قرآن تعریف شده، چه بوده؛ قرار بوده به کجا برسد؟ این رسانه­ای شنیداری پرمخاطب و اختصاصی در این دو دهه که در زمینه‌ی قرآن فعالیت می­کند، چه راهبردی را مدّ نظر خودش قرار داده؟ چه مأموریت­هایی را دنبال کرده است؟

- رادیو قرآن ویژگی­های شبکه را از سال 77 پیدا کرد؛ هم شبکه‌ی مستقل بودن را و هم سراسری و بیست و چهار ساعته بودنش را. تا هفت هشت سال به صورت برنامه‌ی یک ساعته‌ای، صبح­ها هفت تا هشت و شب­ها هم تکرار همان در یک فرکانس رادیویی بود. در همان فرکانس رادیو تهران و رادیوهای دیگر هم برنامه داشتند. رادیو قرآن خیلی دامنه‌ی فعالیت نداشت. در آن زمان استراتژی شبکه­ای هم طبعاً برایش متصور نبود؛ نه توقع بود و نه توانایی کار به این گستردگی.

حالا مأموریت اصلی این رادیو، ترویج قرآن و فرهنگ قرآنی است در همه‌ی سطوح و همه‌ی رشته­ها. این تقریباً روح جاری و ساری در همه‌ی برنامه­های رادیو قرآن است؛ خصوصاً از وقتی برنامه‌هایش سراسری و بیست و چهار ساعته شده. رادیو قرآن در سال‌های اخیر شکل یک شبکه را به خودش گرفته و بر اساس اهداف، گروه‌های برنامه‌ساز را درباره‌ی تلاوت، آموزش، معارف و علوم قرآنی و تفسیر و... تشکیل داده است. گروه‌های مدیحه‌خوانی، مدیحه‌سرایی و... هم، همگی در جهت ایفای همین مأموریت با سرعت مطلوب، سامان داده شده‌اند. البته شاید در یک دوره­ای برنامه‌سازی و پیشرفت در کارها خیلی سریع نبوده باشد، اما تقریباً توانسه برنامه­های شبکه را پوشش بدهد.

- مأموریت قرآنی را این‌جا چگونه تعریف می­کنید؟ تنها آشنایی با مجموعه‌ی مفاهیم و معارف قرآن مطرح است یا ما یک مدل فرهنگی در نظرمان هست که از قرآن می‌خواهیم استخراجش ­کنیم و برنامه­سازی قرآنی بر اساس آن انجام می‌شود؟

- ببینید، فرهنگ شامل همین معارف و علوم قرآنی و تفسیر است. در ساختار جدید رادیو قرآن که داریم تدوینش می‌کنیم و یک دوره‌‌ی پنج‌ساله  برایش در نظر گرفته‌ایم، فرهنگ قرآن، شامل قرآن و علوم روز هم هست. در گذشته چندان این مسائل باب نبوده است. حوزه‌ی علوم قرآنی و تفسیر- جدای از قرائت که خودش یک شاخه‌ی بسیار مهم است- همواره در رادیو قرآن، پی­گیری شده است.

علوم قرآنی به مسائل برون‌قرآنی گفته می­شود؛ مثل ناسخ و منسوخ. معارف قرآنی به مسائل اعتقادی، اخلاقی و احکامی که از قرآن و سنت استخراج می­شود، اطلاق می­شود. تفسیر هم به همه‌ی انواع و اقسام تفسیر ترتیبی و موضوعی و... گفته می‌شود. برنامه‌های تفسیری ما هم با توجه به مخاطبان‌مان- مثلاً جوانان، طلاب، اساتید و...- در سطوح مختلف پخش می‌شود. این‌ برنامه‌ها در ارتقاء فرهنگ جامعه‌ی قرآنی مؤثر است.

- برای برنامه‌سازی ویژه‌ی قرآنی، کار خاصی در رادیو انجام می‌شود یا همان سبک برنامه‌های معمولی است؟

- در رسانه، ما گروه‌های برنامه‌سازی داریم که بر اساس مأموریت شبکه شکل می‌گیرند. هر گروه بر اساس مأموریت مشخصی که می­گیرد، برنامه­هایی را تدارک می­بیند و با همان جهت‌دهی که از شبکه می‌گیرد، کار می‌کند. علاوه بر این، فوق برنامه­هایی را هم تدارک دیده‌ایم که به همین مسئله می‌پردازند و باز همان هدف‌ها را پی­گیری می­کنند. مثلاً طرح آیه­های زندگی با این هدف طراحی شد که ما به نقطه­ای برسیم که مردم برای لحظه لحظه‌ی زندگی‌شان از صبح تا شب در ذهنشان یک آیه­ای از قرآن را مسجم بکنند تا یک سبک زندگی بهشان بدهد. این طرح­های فوق برنامه­ای را با توجه به این ویژگی­ها چندرسانه­ای کردیم. شبکه­های مختلف رادیو و تلویزیون و فضای وب را درگیر کردیم و سطح تعامل خودمان را با مخاطب افزایش دادیم. استقبال مردم هم خیلی خوب بود.

هدف اصلی ما همان زندگی با قرآن است. این برنامه‌ها ابزار و راهی است تا ما به همان زندگی با قرآن برسیم. یعنی تلاوت، قرائت، مرور، تکرار، حفظ و بحث­های مفهومی، آن‌قدر با پوست و گوشت مردم عجین بشود که اثر بگذارد در زندگی‌شان و زندگی‌ها را قرآنی کند.

- منظور از تفکیک مخاطب چیست؟

- از سال هفتاد و هشت به بعد رویکرد ما، مخاطب عام شد. قبل از آن بیشتر به جامعه‌ی قرآنی توجه داشتیم؛ قاریان قرآن یا کسانی که کار قرآنی داشتند. اما از سال هفتاد و هشت این رویکرد تغییر کرد. مثلاً در برنامه­های نه تا ده صبح کاملاً رویکرد عام و مشاوره­ای در جریان است. فوق برنامه­ها و طرح­های مختلفی هم که اجرا کردیم، با رویکرد عام است. البته غافل از مخاطب خاص هم نیستیم و برنامه­های تخصصی در این رابطه داریم.

- جایگاه فعلی ما در برنامه‌ی فراگیر شدن فرهنگ قرآنی کجاست؟

- جایگاه مضامین قرآن جایگاه مناسبی است در جامعه‌ی ما. خیلی از مسائل قرآن و مفاهیم قرآن در جامعه بروز و ظهور دارد. اما این که مردم متوجه باشند کاری که دارند انجام می­دهند، واقعاً قرآنی و  طبق دستور قرآن باشد و متمرکز روی این مسئله باشند یا از طریق رسانه‌ها و نظام آموزشی این دغدغه پیگیری بشود، نه؛ چندان موفق نبوده‌ایم و هنوز فاصله داریم تا نقطه‌ی ایده‌آل.

- برنامه‌های مبتنی بر قرآن در رادیو چگونه است و تا چه اندازه‌ای مخاطب دارد؟

- چند سالی است که مباحث خودسازی را در رادیو قرآن جا انداخته‌ایم. مباحثی که آیت‌الله شجاعی داشتند، جزو پرطرف­دارترین برنامه­ها بود. این نشان می­دهد که لزومی ندارد ما راهبردهای طولی داشته باشیم. چند سالی برویم دنبال قرائت و بعدش چند سال دنبال مفهوم باشیم. این‌ها را می­توانیم در عرض هم فعال کنیم. خود قرآن هم به همین شکل است­. بیشتر سوره‌ها چندین و چند موضوع را از چند زاویه بیان می‌کنند. یک محصول و یک بسته‌ی کامل از مواد مورد علاقه‌ی بشر است. داستان‌های قرآن هم همین‌گونه هستند. سعی ما این است که این الگو را رعایت کنیم. همه چیز مروبط به قرآن در میان برنامه‌هایمان داشته باشیم. خیلی از برنامه­های رادیو قرآن خصوصاً برنامه­های ترکیبی هم تلاوت دارند، هم یک چاشنی علوم قرآنی، هم مثلاً ترجمه و تفسیر و...

- این برنامه­‌ها در چه ساعاتی پخش می‌­شود و مخاطب آن چطور است؟  

- یک برنامه‌ی صبح­گاهی داریم به نام "بشارت" که سعی می­کند به این فضا نزدیک­تر بشود؛ علاوه بر این که یک برنامه‌ی صبح­گاهی است، ایجاد امید و برکت و نشاط می­کند در مخاطبین خودش با آیتم­های مختلفی که دارد. در عین حال سعی می­کند که آن ترکیب لازم را حفظ کند. در این برنامه شما هم تلاوت می­شنوید و هم دعایی که مربوط به حرکت روزانه و آغاز کارتان است. ذکر ایام هفته، از همین رادیو قرآن باب شد؛ تولید شد و به شبکه­های دیگر هم فرستاده شد و الان شما می‌بینید که خیلی جا افتاده.

از طرف دیگر سعی می­کنیم ریتم برنامه بر اساس دور ذهنی مخاطب باشد. این دور ذهنی در ساعت­های مختلف شبانه روز متفاوت است. ما سعی می­کنیم مطابق با آن برنامه پخش کنیم. در برنامه‌های ساعت هفت و هشت صبح، آیتم­ها خیلی سریع عوض می­شود. آهنگ برنامه هم مناسب همان ساعت‌هاست. البته من استفاده از ساز را خیلی موفقیت برای شبکه­های دیگر نمی­دانم؛ عدم استفاده­اش را هم محدودیت برای خودمان نمی­دانم. این یک ویژگی برای ما و یک نوع احترام به نوع شنونده­مان است. شنونده‌ی ما به هر علتی نمی­خواهد ساز در برنامه‌های این شبکه‌ی تخصصی بشنود. باید این حق را به مخاطبمان بدهیم که در رسانه، شبکه‌ی مناسب و دلخواهش را انتخاب کند.

- یکی از آفت‌های برنامه‌های مذهبی صدا و سیما این است که معرفی‌شان از دین و مذهب، فردی است. کار کردن در زمینه‌ی صوت، روخوانی و روان‌خوانی، تدبر، ظاهراً فردی هستند. برخی از این نگرانند که این چیزها زمینه‌ی برداشت‌های کاملاً فردی و غیر اجتماعی و غیر سیاسی از قرآن را فراهم کند. ضمن این‌که می‌دانیم در زمینه‌ی متون دینی خیلی تولید و محتوا نشده و با این که سی سال از انقلاب اسلامی می­گذرد هنوز چنان که باید کار نشده است در این زمینه‌ها. در برنامه‌سازی‌های شما توجه به این موضوع چقدر است؟

- قطعاً توجه هست. البته توجه قرآن هم خیلی از اوقات به فرد است. یعنی نباید غافل بشویم از این که بالاخره هر فرد، عضوی از خانواده و خانواده واحدی از جامعه است. خطاب­‌های دینی و قرآنی در بسیاری از موارد فردی است اما پیام اجتماعی و سیاسی دارد. در برنامه‌ای مثل آیه­‌های زندگی­، رویکرد ما اساساً مسائل اجتماعی است. بعضی از دوره‌ها کلّاً با همین جهت­گیری­ برگزار شده است.

- ممنون از وقتی که در اختیار ما گذاشتید.

- خواهش می‌کنم؛ من هم سپاس‌گزارم.

پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) - مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی