امروز سهشنبه، ۲۹ بهمن ۱۴۰۴
|گزارش بازتابها|
معادله جدید ایران؛ بازدارندگی در اوج دیپلماسی
بیانات امروز رهبر معظم انقلاب در دیدار مردم آذربایجان شرقی بازتاب گستردهای در رسانههای جهان داشت. بخش بینالملل رسانه KHAMENEI.IR در این گزارش تحلیلی، بازتاب این سخنان را در سه دسته رسانههای غربی، رسانههای منطقهای و رسانههای اسرائیلی بررسی کرده است.
رسانههای غربی؛ تأکید بر تهدید نظامی و تنش همزمان با مذاکراترسانههای غربی تلاش کردهاند تصویری از تقابل همزمان دیپلماسی و تهدید نظامی ارائه دهند. این رسانهها با برجستهسازی بخشهایی از سخنان رهبر انقلاب، فضای مذاکرات را پرتنش توصیف کردهاند.
خبرگزاری رویترز در گزارش خود نوشت که رهبر ایران با اشاره به ۴۷ سال تلاش آمریکا برای براندازی نظام جمهوری اسلامی به ترامپ هشدار داده سرنوشتی مشابه دولتهای پیشین خواهد داشت. رویترز اما با نگاه تحلیلی خود نوشته که این تبادل سخنان، عملاً تناقضی با ادامه کانالهای دیپلماتیک ندارد و آن را بخشی از بازی سنتی «چماق و هویج» در روابط ایران و آمریکا توصیف کرده است.
پایگاه میدل ایست مانیتور تمرکز خود را بر هشدار نظامی رهبر ایران گذاشته و نوشته که رهبر ایران تأکید کرده ناو جنگی هرچند خطرناک است اما خطرناکتر از آن سلاحی است که میتواند آن را به قعر دریا بفرستد. این رسانه همچنین به اظهارات روز یکشنبه سرلشکر موسوی اشاره کرده که هرگونه جنگ علیه ایران را «درسی برای ترامپ» توصیف کرده بود.
روزنامه ینی شفق ترکیه هم نوشته که این اظهارات پس از آن مطرح شد که ترامپ روز جمعه اعلام کرده بود، ناو هواپیمابر جرالد فورد در صورت شکست مذاکرات به منطقه اعزام خواهد شد. ینی شفق همچنین به نقل از رهبر ایران تأکید کرده که تعیین نتیجه مذاکرات از پیش، اشتباه و احمقانه است.
پایگاه هابرلر ترکیه هم به نقل از رهبر ایران نوشته که ایشان با اشاره به توانایی ایران برای غرق کردن یک ناو جنگی آمریکایی به ترامپ هشدار داده است. این رسانه ترکی همچنین به ترکیب هیئتهای مذاکرهکننده اشاره کرده و نوشته که هیئت ایرانی بر لغو تحریمها متمرکز شده است. پایگاه سون داکیکا ترکیه نیز گزارش فوری خود را با تیتر «تهدید موشکی همزمان با مذاکرات ژنو» منتشر کرد و به نقل از رهبر ایران نوشت: «ما قادر به غرق کردن ناوهای جنگی آمریکا هستیم».
رسانههای منطقهای؛ پیوند مذاکرات و توان موشکیرسانههای عربی زبان با دقت بالایی سخنان رهبر ایران را پوشش دادهاند. این رسانهها عمدتاً به دنبال نشان دادن همزمانی دو راهبرد دیپلماسی و بازدارندگی نظامی در سیاست خارجی ایران بودهاند.
شبکه اسکاینیوز عربی که از امارات متحده عربی پخش میشود در گزارشی به نقل از رهبر ایران نوشت که ایشان هشدار داده «قویترین ارتش جهان ممکن است سیلیای بخورد که دیگر نتواند بلند شود». این رسانه عربی بخش نظامی تهدید را بسیار برجسته نشان داده و به نقل از رهبر ایران آورده: «آنها مدام میگویند ناو هواپیمابر به سمت ایران فرستادیم. بله، ناو هواپیمابر یک ابزار خطرناک است، اما خطرناکتر از آن، سلاحی است که میتواند آن را به قعر دریا بفرستد».
شبکه الحدث عربستان که نزدیک به دولت سعودی است، نوشته که رهبر ایران با اشاره به استقرار نظامی بیسابقه آمریکا در آبهای نزدیک ایران، هشدار داده قویترین ارتش جهان ممکن است سیلیای بخورد که نتواند بلند شود. این رسانه سعودی بخشی از سخنان رهبر ایران درباره «سلاح غرقکننده ناوها» را تهدیدی آشکار علیه ناوگان آمریکایی در تنگه هرمز و خلیج فارس ارزیابی کرده است. روزنامه الشرقالاوسط هم در گزارشی نوشته که ترامپ با اعلام مشارکت غیرمستقیم خود به ایران درباره عواقب عدم توافق هشدار داده و در مقابل، رهبر ایران تأکید کرده که ارسال ناوهای هواپیمابر به منطقه ایران را نمیترساند. این روزنامه عربی فضای مذاکرات را «بدون نشانههای روشن از مصالحه» توصیف کرده است. پایگاه العهد لبنان هم بخش قابل توجهی از گزارش خود را به دستهبندی شهدای فتنههای اخیر از سوی رهبر ایران اختصاص داده و نوشته که ایشان تأکید کردند جز سران فتنه و کسانی که از دشمن پول و سلاح گرفتند، بقیه مشمول رحمت الهی هستند. العهد بخش نظامی سخنان را «صریحترین هشدار به ناوگان آمریکایی» توصیف کرده است. پایگاه مصراوی نیز نوشته که رهبر ایران تأکید کرده آمریکا طی ۴۷ سال گذشته نتوانسته جمهوری اسلامی را نابود کند و در آینده نیز نخواهد توانست. این رسانه مصری بخش دیگری از سخنان رهبر ایران درباره مذاکرات را برجسته کرده که ایشان فرمودند: «اگر قرار است مذاکرهای انجام شود، تعیین نتیجه آن از پیش، رفتاری احمقانه و اشتباه است.»
پایگاه المعلومه عراق به نقل از رهبر انقلاب نوشته که هدف تهدیدات ترامپ، تلاش برای تسلط بر ملّت ایران است. این رسانه عراقی همچنین به توصیف رهبر ایران از جمهوری اسلامی پرداخته که ایشان فرمودند: «جمهوری اسلامی یعنی ملّتی زنده و حکومتی جداییناپذیر از مردم خود. اراده ملّی این نظام را به درختی تنومند و پربار تبدیل کرده است.»
شبکه الغد نوشته که رهبر ایران با اشاره به اعتراف ترامپ درباره ناکامی ۴۷ ساله آمریکا در براندازی نظام جمهوری اسلامی، خطاب به رئیسجمهور آمریکا گفت: «تو هم نمیتوانی این کار را انجام دهید».
خبرگزاری معا فلسطین در گزارشی فوری به نقل از رهبر ایران نوشت که قویترین ارتش جهان ممکن است ضربهای بخورد که هرگز از آن بهبود نیابد. این رسانه فلسطینی به اظهارات ترامپ درباره مشارکت غیرمستقیم در مذاکرات نیز اشاره کرده است. خبرگزاری شفق نیوز عراق هم گزارش داد که رهبر ایران تأکید کرده آمریکا در طول ۴۷ سال گذشته نتوانسته ایران را نابود کند.
رسانههای اسرائیلی؛ تمرکز بر تهدید نظامی و پیامدهای امنیتی برای منطقهرسانههای اسرائیلی با حساسیت ویژهای سخنان رهبر ایران را پوشش دادهاند. این رسانهها بیشتر به دنبال نشان دادن «تهدید وجودی» برای اسرائیل و متحدانش هستند و تلاش کردهاند ابعاد نظامی و امنیتی این سخنان را برجسته کنند.
کانال ۱۳ تلویزیون اسرائیل در گزارشی به نقل از رهبر انقلاب نوشت که ایشان با اشاره به ادعای ترامپ درباره برتری ارتش آمریکا هشدار داده است. این رسانه اسرائیلی با جزئیات کامل به تحولات میدانی همزمان با مذاکرات پرداخته و نوشته که نیروی دریایی سپاه رزمایش «کنترل هوشمند» را در تنگه هرمز آغاز کرده و آمریکا نیز در حال تکمیل استقرار بیسابقه نیروهای خود شامل ناوهای هواپیمابر «لینکلن» و «جرالد فورد» به همراه جنگندهها و سامانههای پدافندی در پایگاههای قطر، اردن، سوریه و قبرس است. کانال ۱۳ همچنین به نقل از یک مقام ارشد ایرانی در گفتوگو با رویترز اشاره کرده که کلید ادامه مذاکرات مؤثر در ژنو، جدیت آمریکا در رفع تحریمها و اجتناب از درخواستهای غیرواقعبینانه است. این شبکه اسرائیلی در پایان به نقل از ترامپ نوشته که ایران مذاکرهکننده بسیار سرسختی است، اما فکر میکند آنها میخواهند به توافق برسند. شبکه آی ۲۴ نیوز اسرائیل در گزارشی به نقل از رهبر ایران نوشت که ارتش آمریکا ممکن است ضربه سختی بخورد. این رسانه اسرائیلی بخش مهمی از گزارش خود را به اظهارات سخنگوی وزارت خارجه ایران اختصاص داده که اعلام کرده تهران آماده است مذاکرات ژنو را «روزها یا حتی هفتهها» برای دستیابی به توافق تمدید کند، چرا که «زمان برای ما بسیار مهم است». سه روایت از بیانات رهبر انقلاببررسی پوشش رسانهای سخنان رهبر انقلاب نشان میدهد که هر گروه از رسانهها با توجه به منافع و رویکردهای سیاسی خود، بخش خاصی از این بیانات را برجسته کردهاند: رسانههای غربی عمدتاً تلاش کردهاند تناقضی بین دیپلماسی و تهدید نشان دهند. آنها سعی کردهاند تصویری از ایران ارائه دهند که همزمان با مذاکره، تهدیدات نظامی را نیز مطرح میکند. رویترز با نگاه تحلیلی خود این رفتار را بخشی از بازی دیپلماتیک سنتی ایران و آمریکا توصیف کرده است.
رسانههای منطقهای عربی با دقت بالایی هر دو جنبه سخنان رهبر ایران یعنی پیام به آمریکا و پیام به ملّت ایران را پوشش دادهاند. این رسانهها به دنبال نشان دادن قدرت بازدارندگی ایران همزمان با مذاکرات بودهاند. رسانههای عراقی و لبنانی بیشتر بر جنبههای حمایتی و همبستگی با ملّت ایران تأکید داشتهاند، در حالی که رسانههای سعودی و اماراتی بیشتر بر ابعاد تنش و تقابل متمرکز بودهاند.
رسانههای اسرائیلی با حساسیت بالا و با جزئیات کامل به پوشش تهدیدات نظامی پرداختهاند. این رسانهها به دنبال نشان دادن خطر فوری برای منافع آمریکا و متحدانش در منطقه هستند و تلاش میکنند افکار عمومی را برای احتمال درگیری نظامی آماده کنند.
سخنان امروز رهبر انقلاب همزمان با دور دوم مذاکرات ژنو، پیامهای متعددی برای مخاطبان مختلف داشت. ایشان از یک سو با تأکید بر ناکامی ۴۷ ساله آمریکا در براندازی نظام جمهوری اسلامی به ترامپ هشدار دادند که سرنوشتی مشابه دولتهای پیشین خواهد داشت و از سوی دیگر با اشاره به توان نظامی ایران، پیام بازدارندگی را به واشنگتن مخابره کردند.
طبق گزارش رسانههای عربی نکته مهم دیگر، دستهبندی شهدای فتنههای اخیر از سوی رهبر ایران بود که پیام آشتیجویانهای به بخشهایی از معترضان داشت. ایشان با جدا دانستن سران فتنه از مردم عادی و حتی فریبخوردگان، در واقع راه بازگشت به جامعه را برای آنان هموار کردند.
همزمانی مذاکرات دیپلماتیک در ژنو با این سخنان، نشاندهنده راهبرد مشخص ایران در استفاده همزمان از دو ابزار دیپلماسی و بازدارندگی نظامی است. واکنش رسانههای مختلف به این سخنان نیز نشان میدهد که پیام رهبر ایران به مخاطبان خود رسیده است؛ هرچند هر رسانه بسته به جهتگیری خود، بخشی از این پیام را برجستهتر نشان داده است.
جمعبندیبررسی بازتاب سخنان رهبر انقلاب در رسانههای مختلف نشان میدهد که این اظهارات بخشی از یک چارچوب راهبردی تثبیتشده در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است؛ چارچوبی که بر «ترکیب دیپلماسی فعال و بازدارندگی سخت» استوار است. تفاوت روایتها در رسانههای غربی، منطقهای و اسرائیلی، ریشه در تفاوت زاویه دید سیاسی، امنیتی و ژئوپلیتیکی هر رسانه دارد.
در میان رسانههای غربی از جمله رویترز و میدل ایست مانیتور، تمرکز اصلی بر دوگانه «مذاکره در ژنو-تهدید نظامی» بوده است. این رسانهها تلاش کردهاند همزمانی تنش و دیپلماسی را برجسته کنند و آن را در چارچوب الگوی کلاسیک «چماق و هویج» تحلیل نمایند. در واقع روایت غربی بیشتر ناظر بر این پرسش است که آیا ایران در حال ارسال پیام قدرت برای تقویت موقعیت چانهزنی خود است یا نشانهای از افزایش احتمال تقابل نظامی را بروز میدهد. چنین رویکردی نشان میدهد که رسانههای غربی تحولات را از منظر مدیریت بحران و موازنه قدرت مینگرند و کمتر به ابعاد داخلی و هویتی پیام توجه دارند.
در رسانههای منطقهای تصویر متفاوتی شکل گرفته است. شبکههایی مانند اسکاینیوز عربی، الحدث و روزنامه الشرقالاوسط بیش از هر چیز بر ابعاد بازدارندگی نظامی و پیام مستقیم به آمریکا تمرکز کردهاند. در مقابل، رسانههایی مانند العهد، المعلومه و شفق نیوز ضمن بازتاب بخشهای نظامی، بر جنبههای هویتی و داخلی سخنان نیز تأکید داشتهاند؛ بهویژه بر موضوع تفکیک بدنه اجتماعی از سران اغتشاشات و پیام همبستگی ملی.
در سوی دیگر، رسانههای اسرائیلی همچون کانال ۱۳ اسرائیل و آی۲۴ نیوز با حساسیت امنیتی بالاتری به موضوع پرداختهاند. در روایت این رسانهها، محور اصلی «تهدید مستقیم علیه منافع آمریکا و متحدانش» و احتمال تغییر موازنه نظامی در منطقه بوده است. برجستهسازی رزمایشهای دریایی و تحرکات ناوهای آمریکایی در کنار انتقال مستقیم هشدارهای ایران، نشان میدهد که نگاه اسرائیلی بیش از هر چیز امنیتمحور و مبتنی بر سناریوهای بازدارندگی و بازدارنده متقابل است.
براساس بررسی رسانههای بینالمللی از منظر تحلیلی، میتوان سه سطح پیام در بیانات رهبر انقلاب تشخیص داد: نخست، پیام راهبردی به آمریکا که بر تداوم ناکامی سیاست فشار حدأکثری طی چهار دهه گذشته تأکید دارد. دوم، پیام بازدارندگی نظامی که هدف آن افزایش هزینههای هرگونه اقدام نظامی احتمالی است. و سوم، پیام داخلی که بر انسجام ملّی و تفکیک صف مردم از عناصر معاند تأکید میکند. واکنش رسانهها نشان میدهد که هر کدام یکی از این سطوح را برجسته کردهاند و کمتر به جامعیت پیام توجه داشتهاند.
همزمانی این سخنان با مذاکرات ژنو نیز واجد اهمیت ویژه است. این همزمانی را میتوان بخشی از راهبرد «مذاکره از موضع قدرت» ارزیابی کرد؛ راهبردی که در آن، دیپلماسی بهعنوان ابزار تکمیلی قدرت ملّی معرفی میشود. در چنین چارچوبی، تهدید نظامی نه به معنای تمایل به جنگ، بلکه بهعنوان عنصر تقویتکننده بازدارندگی و اهرم فشار در میز مذاکره عمل میکند.
از سوی دیگر مجموعه بازتابهای بینالمللی از سخنان رهبر انقلاب را میتوان در چارچوب یک رقابت چندلایه تفسیر کرد؛ رقابتی که صرفاً به سطح سیاسی و امنیتی محدود نمیشود، بلکه عرصه رسانه و افکار عمومی را نیز بهطور مستقیم دربرمیگیرد. آنچه از بررسی روایتهای متنوع رسانههای غربی، منطقهای و اسرائیلی برمیآید، شکلگیری نوعی همگرایی ضمنی در یک نکته کلیدی است: همه بازیگران اذعان دارند که معادله ایران و آمریکا وارد مرحلهای شده که در آن «بازدارندگی فعال» و «دیپلماسی مشروط» بهطور همزمان دنبال میشود. اختلافها نه بر سر اصل وجود این معادله بلکه بر سر تفسیر پیامدهای آن است.
در سطح نخست تحلیل، باید توجه داشت که همزمانی مذاکرات ژنو با مواضع صریح و هشدارآمیز، پیامی دوگانه اما مکمل را منتقل میکند. از یک سو، ایران نشان میدهد که مسیر گفتوگو را مسدود نکرده و همچنان مذاکره را بهعنوان ابزار حلوفصل اختلافات به رسمیت میشناسد؛ از سوی دیگر با برجستهسازی توان بازدارندگی خود، تلاش میکند هرگونه تصور فشار حداکثری یا تهدید نظامی را بیاثر سازد. این رویکرد، برخلاف برداشت برخی رسانههای غربی که آن را تناقضآمیز جلوه دادهاند، در واقع امتداد منطقی یک استراتژی تثبیتشده در سیاست خارجی جمهوری اسلامی یعنی مذاکره از موضع قدرت است.
در سطح دوم، نحوه بازنمایی این سخنان نشان میدهد که رسانهها خود به بازیگرانی فعال در رقابت ژئوپلیتیکی تبدیل شدهاند. رسانههای غربی بیشتر با تمرکز بر ادبیات تهدید، تلاش کردهاند فضای مذاکرات را شکننده و پرتنش توصیف کنند؛ رسانههای عربی، بسته به گرایش سیاسی دولتهای متبوع خود یا بر قدرت بازدارندگی ایران تأکید داشتهاند یا بر احتمال تشدید تنش و رسانههای اسرائیلی نیز کوشیدهاند ابعاد امنیتی و نظامی ماجرا را برجسته کرده و آن را در قالب «تهدید فوری منطقهای» صورتبندی کنند. این تنوع روایتها نشان میدهد که میدان رسانهای، امتداد میدان سیاست است؛ هر روایت، بازتابدهنده نگرانیها، منافع و محاسبات راهبردی خاص خود است. در سطح سوم تحلیل، میتوان به مفهوم «تنش مدیریتشده» بهعنوان چارچوبی کلیدی برای فهم وضعیت کنونی اشاره کرد.
بازتاب سخنان رهبر انقلاب در رسانههای بینالمللی نشان میدهد که از منظر راهبردی، تأکید بر ناکامی ۴۷ ساله آمریکا در تغییر نظام سیاسی ایران نوعی بازتعریف روایت قدرت است. در این چارچوب، ایران میکوشد نشان دهد که سیاست فشار و تهدید نهتنها نتیجهبخش نبوده، بلکه موجب تقویت انسجام داخلی و ارتقای توان دفاعی کشور شده است. چنین روایتی هم پیامدهای داخلی و هم کارکرد خارجی دارد؛ در داخل، تقویت روحیه و اعتمادبهنفس ملی را دنبال میکند و در خارج، پیام روشنی به طرف مقابل میفرستد که ابزارهای سنتی فشار، کارایی گذشته را ندارند.
در همین حال، اشاره به مذاکرات و رد کردن نتیجه گیری از قبل نیز حامل پیامی مهم است: ایران مذاکره را تنها در صورتی معنادار میداند که بر مبنای احترام متقابل و پرهیز از زیادهخواهی باشد. این موضع، در فضای کنونی که هر دو طرف با محدودیتهای سیاسی داخلی مواجهاند، اهمیت ویژهای دارد. دولت آمریکا نیز ناچار است همزمان با مدیریت رقابتهای انتخاباتی و فشارهای داخلی، از ورود به یک بحران پرهزینه جدید در منطقه پرهیز کند. بنابراین، هر دو طرف در موقعیتی قرار دارند که تشدید تنش میتواند هزینههای غیرقابل پیشبینی ایجاد کند.
از منظر منطقهای، بازتاب این سخنان نشان میدهد که معادله ایران و آمریکا همچنان یکی از متغیرهای اصلی امنیت خلیج فارس و غرب آسیاست. هرگونه تغییر در این رابطه، بر محاسبات بازیگران دیگر از کشورهای عربی تا رژیم اسرائیل تأثیر مستقیم میگذارد. به همین دلیل است که رسانههای منطقهای با حساسیت بالا به این موضوع پرداختهاند. برای برخی دولتهای عربی، کاهش تنش میتواند به ثبات اقتصادی و امنیت انرژی کمک کند؛ در حالی که برای اسرائیل، هرگونه توافق احتمالی بدون درنظر گرفتن ادعاهای امنیتیاش، بهعنوان تهدید تلقی میشود. از این رو، بازتاب رسانهای نهتنها انعکاس خبر، بلکه بخشی از تلاش برای جهتدهی به فضای سیاسی منطقه است.
در اين رابطه بخوانید :
لطفاً نظر خود را بنویسید:
ضمن تشکر ، نظر شما با موفقیت ثبت شد.
