ارتباط با ماجستجوآرشیو پیشرفتهنسخه سریعتلکس رهبریویژه نامه هاصفحه اصلی
    RSS دیگران
    صفحه اصلیRSS سایت رهبریدرباره سایت رهبریتماس با مازبانهای دیگر
    امروز یک‌شنبه، ۳۱ فروردین ۱۳۹۳
    • يادداشت
    • گفتگو
    • خاطره
    • گزارش
    • پرونده
    • صفحات ویژه‌
    • مقالات جستار
    1388/07/07نسخه قابل چاپ
    نقطه‌ی آغاز

    تدوین فلسفه آموزش و پرورش

    محمود فرشیدی*
    از آبان ماه سال 84 تا آذر ماه 86 افتخار خدمت‌گذاری در سمت وزارت آموزش وپرورش را داشتم و در این ایام توفیق دیدارهایی خصوصی یا همراه جمعی از فرهنگیان با رهبر معظم انقلاب برایم فراهم آمد كه ذیلاً برگزیده‌ای از تأثیرات این دیدارها و آنچه در حد بضاعت برداشت كرده‌ام، اشاره می كنم.

    1. جایگاه آموزش و پرورش
    آنچه كه بیش از همه‌ی موارد، من و همكارانم و جامعه‌ی فرهنگیان را تحت تأثیر قرار داده، نگاه بلند و والای رهبر انقلاب به جایگاه رفیع معلم و نقش سرنوشت‌ساز آموزش وپرورش می‌باشد كه می‌بایست مورد توجه دولت‌مردان و كارگزاران نظام قرار گیرد.
    تا آنجا كه آموزش و پرورش را سنگ بنای آینده‌ی كشور خواندند و پرداختن به آموزش و پرورش و اهمیت دادن به معلم را یك مسأله‌ی  مهم و درجه‌ی اول در نظام اسلامی می‌دانستند و بر خلاف تصور رایج در میان برخی دولت‌مردان، آموزش و پرورش را دستگاهی مولد  نه مصرف‌كننده و حتی بهترین دستگاه مولد نامیدند  و تأكید كردند كه هیچ مسئله‌ای و هیچ نهادی بالاتر و مهم‌تر از آموزش و پر ورش نیست.

    افق جدیدی كه این رهنمودها در برابر آموزش و پروش گشوده است، با توجه به پیشینه‌ی بحث روشن‌تر می‌شود. زیرا سال‌هاست كه در نظام برنامه‌ریزی، تخصیص برابر بودجه‌ی دستگاه‌ها به دو مقوله‌ی تولیدكننده و مصرف‌كننده تقسیم شده‌اند و اعتبارات نیز با اولویت بخشیدن به دستگاه‌های تولیدی و صرفه‌جویی در دستگاه‌های مصرفی تخصیص  می‌یابد. كسر بودجه‌های سنگین و متمادی آموزش وپرورش به این دلیل است  كه به‌عنوان دستگاهی  مصرف‌كننده و در گروه خدمات جای گرفته است.

    رهبر انقلاب در رهنمودی دیگر ضمن تكریم مقام معلم و شغل معلمی خطاب به آنان فرمودند: "شما یك صنفی مثل مابقی اصناف نیستید، نباید با این چشم به این شغل نگاه كنید كه یك شغلی انسان به دست آورده و نانی از این راه به‌دست می‌آورد."

    این كلام پاسخی بود به برخی جریان‌های سیاسی كه به بهانه‌گیری مطالبات معلمان در قالب كانون‌های صنفی اصرار می‌ورزیدند كه چرا نباید معلمان را به‌عنوان یك صنف در جامعه قلمداد كرد و چه اصراری است كه برای معلمی  نوعی قداست و معنویت و مقامی فراتر از سایر اصناف قائل شویم  و در راستای همین كوچك‌انگاری حتی تلاش می‌كردند، روز معلم را از روز شهادت شهید مطهری به روز جهانی معلم یا روز ترور مرحوم خانعلی در دوران پهلوی منتقل سازند.

    رهبر فرزانه در فرازی دیگر ضمن تجلیل از مقام معلم به معنای عام كلمه اعم از پدر، مادر، اساتید، دانشمندان و معلم آموزش و پرورش به‌طور خاص، یك نقش استثنائی قائل شدند كه هیچ‌كدام از معلمان دیگر نمی‌توانند با آن هم‌دوشی كنند.

    به‌عنوان خاطره‌ای ماندگار اشاره می‌كنم كه در یكی از دیدارهای خصوصی از معظم‌له تقاضا كردم تا موافقت فرمایند معلمان نیز همانند دانشجویان و اساتید دانشگاه و هنرمندان و... در روز معلم مستقلاً  و جدا از كارگران عزیز، توفیق دیدار با ایشان را بیابند و فرصتی نیز برای ارائه‌ی دیدگاه‌های‌شان داشته باشند. در همان دیدار خصوصی موافقت فرمودند و در اردیبهشت سال 1385 این توفیق حاصل شد و به تعبیر خود ایشان، جلسه‌ای صمیمی  و نسبتاً طولانی برای اولین‌بار در حسینیه‌ی امام خمینی(ره) برگزار شد و تعدادی از فرهنگیان فرهیخته سخن گفتند و در پایان، معظم‌له بزرگوارانه اشاره كردند كه: "با اظهار ارادت به شما عزیزانی كه این‌جا تشریف دارید، ما بدین وسیله به جامه‌ی بزرگ معلمان در سراسر كشور اظهار ارادت و اخلاص می‌كنیم"  یادآور شدند كه: "خود شما معلمید و در دقایق كار آموزش و پرورش  واردید و مطلعید و نظرات‌تان برای امثال ما حجت است."

    2. ضرورت تحول بنیادین
    من و همكارانم این موضوع را به‌عنوان یكی از مهم‌ترین افتخارات دوران خدمت‌گزاری خویش تلقی می‌كنیم كه مجموعه‌ی خدمت‌گزاران وزارت آموزش و پرورش در آن دوران خاص این شایستگی را پیدا كردند كه مخاطب رهنمود تاریخی رهبر انقلاب در زمینه‌ی ضرورت تحول بنیادین در نظام آموزش كشور قرار بگیرند.

    پس از گذشت سی‌سال كه در نظام آموزش كشور، تغییرات و اصلاحات فراوانی انجام گرفته بود و تفكر رایج ادامه‌ی همان روند اصلاحات بود، معظم‌له با نگاهی انقلابی، ضمن تقدیر از همه‌ی اقدامات انجام شده‌ی پس از انقلاب، نظام آموزش و پرورش را همان نظام قدیمی دانستند و بر ضرورت خروج از روزمرگی و رهایی از روش‌های منسوخ  و تحول در نظام آموزش كشور تأكید و اشاره فرمودند: "تحول، یك حركت ریشه‌ای است و شماها می‌توانید بكنید. این مجموعه‌ای كه امروز مسؤولیت‌های مهم كشور و آموزش وپرورش و تعلیم و تربیت را برعهده دارند، این‌ها انگیزه‌ی كافی برای این كار دارند و باید این كار بشود."
     
    در بخش دیگر نقطه آغاز تحول  را تدوین فلسفه‌ی آموزش وپرورش دانستند  و یادآوری كردند كه باید فلسفه‌ی آموزش و پرورش اسلامی واضح باشد و تحول را حركتی درازمدت و كار پانزده‌ساله خواندند و یادآور شدند: "این البته به همكاری خود بدنه‌ی آموزش و پرورش احتیاج دارد. بیرون از آموزش وپرورش كار زیادی برای آموزش و پرورش نمی‌شود كرد."
     
    خوشبختانه در چندماهی كه فرصت خدمت‌گذاری این‌جانب استمرار یافت، با تشكیل ستاد تحول بنیادین، متشكل از جمعی از فرهنگیان آموزش و پرورش، رهنمود معظم‌له پیگیری شد و پیش‌نویس فلسفه‌ی تعلیم وتربیت و نیز منشور تحول بنیادین  بر اساس رهنمودهای رهبری به‌عنوان دو مجموعه‌ی راهبردی تدوین گردید.

    3. توجه به مراكز تربیت‌معلم
    یكی دیگر از موضوعات مورد تأكید رهبری در دیدارها، توجه خاص به مراكز تربیت‌معلم بود و همواره بر ضرورت نقش  و جایگاه آن تأكید فرموده‌اند. در راستای تحقق دیدگاه روشن ایشان، تلاش شد با ادغام و اعتلای مراكز تربیت‌معلم، یك مجتمع آموزش عالی به‌نام پیامبر اعظم(ص) ایجاد شود و مجوزهای مربوطه از شورای عالی گسترش وزارت آموزش عالی و شورای عالی انقلاب فرهنگی دریافت شد. همچنین نظام گزینش و تربیت‌معلم تدوین و جهت تصویب  به شورای عا لی انقلاب فرهنگی ارسال شد.

    4. عدالت آموزشی
    عدالت آموزشی به‌عنوان سیاست كلیدی، یكی از رهنمودهای مهمی بود كه رهبر فرزانه در دیدارها بر آن تأكید و اشاره می‌فرمودند كه: "اگر ما امروز در آموزش وپرورش، نگاه عدالت‌محور نداشته باشیم، نتیجه این خواهد شد كه  اختلاف طبقاتی در آینده‌ی كشور روزبه‌روز بیشتر خواهد شد" و نیز یادآور شدند كه: "عدالت به معنای این نیست كه ما با همه‌ی استعدادها با یك شیوه برخورد كنیم... ملاك باید استعدادها باشد، لاغیر. عدالت این نیست."

    5. توجه ویِِِژه به قرآن
    از دیگر دغدغه‌های رهبری ضرورت توجه ویژه به قرآن بود. چنانچه اشاره داشتند كه: "قرآن در آموزش و پرورش حقیقتاً مهجور واقع شده است... جای حضور قرآن در دوره‌های گوناگون، چه دبیرستان، چه ابتدائی، چه راهنمائی واقعاً خالی است... حركت قرآنی در كشور خیلی خوب است، لیكن در آموزش و پرورش باید نهادینه شود."

    6. تأكید بر احیای معاونت پرورشی
    رهبر اندیشمند در دیدار با خدمت‌گزاران جامعه‌ی معلمان و دست‌اندركاران وزارت آموزش و پرورش، ضمن گلایه از كم‌اعتنائی یا بی‌اعتنائی به معاونت پرورشی و نهایتاً حذف آن و مخالفت صریح‌شان با این اقدامات، بر احیای فعالیت‌های پرورشی تأكید فرموده ویادآور شدند: "مهم‌ترین كاری كه باید امروز... انجام گیرد این است كه به مقوله‌ی پرورش به هر شكلی اهمیت داده شود نه چون فقط مسلمانیم، مسئله فقط این نیست. امروز در دنیای غربِ از لحاظ دانش و فناوری پیشرفته، مسأله‌ی پرورش در بسیاری از كشورها جزو آن مبانی اصلی است... پرورش فقط دین‌دار شدن و عمق ایمان یافتن نیست كه ما دنبالش هستیم. پرورش تأثیر خودش را در رفتارها، برخوردها، رشد شخصیت، تقویتِ اعتماد به نفس و جوشاندن چشمه‌ی استعدادها نشان می‌دهد."

    در این‌جا نیز تفاوت نگاه بلند رهبر انقلاب نسبت به مقوله‌ی پرورش با برخی از فعالیت‌های سطحی پرورشی، كاملاً تفاوت دارد. برداشت‌هایی كه فعالیت‌های پرورشی را در چند كار تبلیغاتی محدود می‌دانند، درحالی‌كه دیدگاه‌های معظم‌له، هدف پرورش را رشد شخصیت، تقویتِ اعتماد به نفس و جوشاندن چشمه‌ی استعداد برمی‌شمارند.
    * وزیر آموزش و پرورش در دولت نهم

    گزیده‌ی بیانات رهبر انقلاب درباره‌ی آموزش و پرورش
    پرونده‌ی زنگ تحول                                                           

    در اين رابطه بخوانید :
    پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) - مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی