1388/02/12
بازخوانی اندیشه و عملکرد گروه فرقان
گلولههای جهل
محمدحسین وزارتی
سه ماه از ورود امام به ایران و پیروزی انقلاب گذشته بود. بازار مباحث سیاسی و اعتقادی همچنان داغ بود. گروههای مختلف با گفتوگو و اطلاعیه و مناظره و روزنامه و ... سعی در ترویج نظرات خود داشتند. چند روزی از ترور سپهبد قرنی گذشته بود که ناگهان خبر دیگری فضای سیاسی ایران را شوکه کرد؛ استاد مطهری در حالی که شبهنگام از منزل دکتر سحابی خارج میشد، با گلولهای به شهادت رسید.
![استاد شهید مرتضی مطهری](ndata/news/6408/H/motahari-3.jpg)
در پی این خبر، این سؤال در اذهان مردم نقش بست که چه کسانی و چرا مطهری را به شهادت رساندند؟
ابهام به سرعت برطرف شد. «گروه فرقان» که مسؤولیت ترور شهید قرنی را -به علت نقش وی در سرکوب شورشهای کردستان- به عهده گرفته بود، این بار نیز با افتخار، دلیل ترور استاد مطهری را اینگونه اعلام کرد: «فکر به قدرت رسیدن آخوندیسم و آمادهسازی تشکیلاتی آن، از مدتها قبل، حتی قبل از خرداد 42 از طرف او طرح شده بود.»
این گروه بیکار ننشست و باز هم به سراغ بزرگان انقلاب رفت و ترور حاجمهدی عراقی، آیتالله مفتح و ترور نافرجام حجتالاسلام هاشمی رفسنجانی را هم در کارنامهی سیاهش ثبت کرد.
آغاز
گروه التقاطی و تروریستی فرقان که بنا بر اسناد بهدست آمده از لانهی جاسوسی، بازوی نظامی منافقین بود، در سال 56 به رهبری طلبهی جوانی به نام «اکبر گودرزی» شروع به فعالیت نمود. او با ترک حوزه و پس از مراجعت به تهران لباس روحانیت را کنار گذاشت. گودرزی در همان سالها خود را به عنوان مفسر قرآن معرفی کرد و در مساجد الهادی، فاطمیهی خزانه، رضوان اتابک، خمسهی قلهک و ... به تفسیر قرآن پرداخت. او از همین جلسات برای گروه فرقان جذب نیرو کرد. به تدریج عباس عسگری، کمال یاسینی، علی حاتمی و ... به این گروه پیوستند.
گودرزی در اوایل تشکیل گروه تنها به صدور اطلاعیه و بیانیه اکتفا میکرد و با این روش به دنبال ورود به فضای سیاست و مبارزه بود. مثلاً اطلاعیههای شهید مطهری و مرحوم بازرگان به مناسبت مرگ دکتر شریعتی با واکنش شدید گروه فرقان مواجه شد. موضعگیری بعدی آنها در اطلاعیهای به مناسبت قیام قم و تبریز در حالی صادر شد که آنها دخالت بیرویه روحانیت در سیاست را فاجعهای عظیم میپنداشتند.
به جای ساواک
پس از پیروزی انقلاب اسلامی و تصرف پایگاههای نظامی توسط مردم، گودرزی و همراهانش با برداشتن اسلحه و مهمات، بیشتر مسلح شدند. شاه رفته بود و از دید فرقان، مبارزه با آخوندیسم، مهمترین رسالت به شمار میآمد. با همین دیدگاه بود که فرقان اقدامات تروریستیش را از اردیبهشت 58 و با تهیهی لیستی از اسامی اشخاص مذهبی و انقلابیهای مؤثر آغاز کرد. تا آذر همان سال، در کنار بسیاری از این نامها، واژهی شهید هم اضافه شد؛ سپهبد قرنی، مرتضی مطهری، اکبر هاشمی رفسنجانی، محمد مفتح، حاجیطرخانی، رضی شیرازی، حاج مهدی و حسام عراقی، مهدیان و حتی یک مستشار نظامی خارجی به نام هانس یواخیم لایب. افرادی دیگری هم در این لیست و در صف انتظار بودند؛ سید محمد بهشتی، محمدجواد باهنر، حقی، امامیکاشانی، ناطق نوری، موسوی اردبیلی، تیمسار ولیالله فلاحی و...
پاک کردن این نامها از دفتر یاران انقلاب، ضربات بزرگ و شدیدی بود بر پیکر جمهوری اسلامی. کاری را که شاه پیش از انقلاب نتوانسته بود بهوسیلهی ساواک انجام دهد، این گروه منحرف در طول چند ماه میخواست به انجام برساند.
سراب اندیشه
در دههی 40 و 50 بدلیل غلبهی جهانی گفتمان مارکسیسم در مباحث انقلاب، بسیای از گروههای مبارز به پذیرش اصول آن روی آوردند.
![](ndata/news/6408/H/motahari-9.jpg)
گروه فرقان نیز از این حیث مستثنی نبود. بررسیهای دقیقتر روشن میکند که اصول فکری و اعتقادی فرقان را باید نشأتگرفته از تفکرات اکبر گودرزی و مرحوم شریعتی دانست.
توهم قرآناندیشی
گودرزی از سال50 تا سال 55 «در جهت راهیابی آزادانه به قرآن و متون اصلی» به مطالعهی قرآن مشغول شد و پس از آن به ترویج دیدگاههای خود به عنوان مفسر انقلابی قرآن پرداخت. طلبهی جوان که حتی دروس حوزوی را نیمهکاره رها کرده و تنها پنج سال به مطالعهی قرآن پرداخته بود، به چنان فهم و استنباطی از قرآن دست یافت که نتیجهاش کشتن بهترین فرزندان ملت بود.
محمدمهدی جعفری که در سال 56 با گودرزی دیداری داشته، میگوید: «من یک جلد تفسیر آنها را مطالعه کردم و به آنان گفتم که این تفاسیر انقلابی و امروزی است و مضمون آن مطابق با روح قرآن نیست. برای نمونه در داستان یوسف، گرگ به معنای ضد انقلاب گرفته شده که حضرت یعقوب یوسف را برای به دام انداختن ضد انقلاب به سوی آنها فرستاده است.»
تفسیر گودرزی از قرآن، اصولاً در گفتمانی انقلابی-ضد انقلابی ارائه میشد. در تفسیر بخشی از سورهی بقره گفته بود: «راه چاره چیست؟ ... ذبح کردن گاو. آری باید واسطههای بازاری، سرمایهداران، صاحبان شرکتها و کارخانهها از بین بروند.»
به عقیدهی شهید مطهری بزرگترین انحراف فرقان که نشان از افکار مادی و مارکسیستی گودرزی داشت، خالی کردن مفاهیم قرآن از معنویت و تفسیر مادی کردن آن بود: «همهی قرآن را از دیدگاه طبقاتی تفسیر میکنند؛ گویی قرآن آمده در هزار و چهارصد سال پیش نظریهی ماتریالیسم تاریخی مارکس را بیان کند. [...] همان سیاستی که مارکس پیشنهاد کرد که برای مبارزه با دین باید مفاهیم دینی را تفسیر مادی کرد.»
گودرزی هنوز 25 سال نداشت که 20 جلد تفسیر قرآن نوشته بود. شرحی دو جلدی بر صحیفهی سجادیه و شرح دعای عرفه هم از محصولات کارگاه اندیشهی او بود که مثل همیشه با نام مستعار به چاپ میرسید. فرقانیها کتاب مقدس دیگری هم داشتند؛ «توحید و ابعاد گوناگون آن». گودرزی در این کتاب سعی میکرد با استناد به برخی آیات قرآن، برداشت عجیب خود را از مفاهیمی مانند توحید و قیامت، توجیه کند.
شریعتی در آرمانشهر فرقان
اندیشههای دکتر شریعتی، به اعتراف اعضای گروه، سرچشمهی دیگر اندیشهی فرقان بود. گرچه گاه با برداشتهای غلط ایشان همراه میشد.
حسن عزیزی، از اعضای گروه، میگوید: «خط فکری همهی کسانی که نام بردم (اعضای فرقان)، تقریباً تمایلاتی بین دکتر شریعتی و مجاهدین خلق بود.» کمال یاسینی، قاتل دکتر مفتح هم دربارهی کتابهایی که مطالعه کرده میگوید: «بیشتر از همه روی شریعتی. نه این که علاقه داشتم، بلکه ایمان و اعتقاد داشتم، تأکید میکردم.»
![](ndata/news/6408/H/motahari-4.jpg)
تحلیلهای شریعتی دربارهی مسائل طبقاتی و جایگاه روحانیت و تز مذهب علیه مذهب مورد توجه سران گروه بود و تمامی استنادات برخی از جزوههای فرقان به آثار شریعتی بود؛ مانند جزوهی «تحلیلی از اوضاع سیاسی ایران».
فرقانیها خود را مأمور به پایان رساندن تلاش شریعتی برای رهایی اسلام از اسارت آخوندیسم میدانستند: «در نهایت مرحوم دکتر شریعتی آخرین تلاشش را برای جدایی تسنن اموی از تسنن محمدی و تشیع علوی از تشیع صفوی انجام داد و جامعهی ما را تا مرز تدوین ایدئولوژی خلقهای اسیر پیش برد.»
فرجام
واحد اطلاعات کمیتهی انقلاب با افزایش ترورها به خانههایی مشکوک شد که مشخص شد خانهی تیمی فرقان بودهاند. سپس سرنخهایی به دست آورد و به تدریج اعضای فرقان را دستگیر کرد و به مقامات قضایی تحویل داد. دادگاه نیز پس از بررسی اتهام ترور شخصیتهای برجستهی مردمی و انقلابی، آنها را به اعدام یا زندان محکوم کرد. برخی از اعضای فرقان نیز که نقش کمتری در اعمال جنایاتکارانه داشتند، عفو شدند و چند نفری نیز به خارج از کشور گریختند که هنوز هم با انتشار اطلاعیههایی، جهالتها و حماقتهای پیشین را در ذهنها تداعی میکنند.
برای مطالعهی متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.
منبع:
جریانها و سازمانهای سیاسی مذهبی ایران (1320-1357)؛ رسول جعفریان؛ مرکز اسناد انقلاب اسلامی
در این رابطه:
![https://farsi.khamenei.ir/image/home/rect-1-n.gif](https://farsi.khamenei.ir/image/home/rect-1-n.gif)
فیلم کل: 8 مگابایت [لینک دانلود مستقیم] فرمت: wmv
قسمت اول: 3.5 مگابایت [لینک دانلود مستقیم] فرمت: wmv
قسمت دوم: 2.7 مگابایت [لینک دانلود مستقیم] فرمت: wmv
قسمت سوم: 2.5 مگابایت [لینک دانلود مستقیم] فرمت: wmv
![https://farsi.khamenei.ir/image/home/rect-1-n.gif](https://farsi.khamenei.ir/image/home/rect-1-n.gif)