|
 فردوسی
... حقيقت قضيه اين است كه فردوسى يك حكيم است؛ تعارف كه
نكرديم به فردوسى، حكيم گفتيم. الان چند صد سال است كه دارند
به فردوسى، حكيم مىگويند. حكمت فردوسى چيست؟ حكمت الهى
اسلامى.
شما خيال نكنيد كه در حكمت فردوسى، يك ذره حكمت زردشتى وجود
دارد. فردوسى آن وقتى كه از اسفنديار تعريف مىكند، روى
ديندارى او تكيه مىكند. مىدانيد كه اسفنديار يك فرد متعصب
مذهبى مبلغ دين بوده كه سعى كرده پاكدينى را در همه جاى ايران
گسترش بدهد. تيپ اسفنديار، تيپ حزباللهىهاى امروز خودمان
است؛ آدم خيلى شجاع و نترس و دينى بوده است؛ حاضر بوده است
براى حفظ اصولى كه به آن معتقد بوده و رعايت مىكرده، خطر بكند
و از هفتخان بگذرد و حتى با رستم دست و پنجه نرم كند. وقتى
شما شاهنامه را مطالعه مىكنيد، مىبينيد كه فردوسى روى اين
جنبهى ديندارى و طهارت اخلاقى اسفنديار تكيه مىكند. با
اينكه فردوسى اصلا بنا ندارد از هيچيك از آن پادشاهان بدگويى
كند، اما شما ببينيد گشتاسب در شاهنامه چه چهرهيى دارد،
اسفنديار چه چهرهيى دارد؛ اينها پدر و پسر هستند. فردوسى بر
اساس معيارهاى اسلامى، به فضيلتها توجه دارد؛ در حالى كه بر
طبق معيارهاى سلطنتى و پادشاهى، در نزاع بين گشتاسب و
اسفنديار، حق با شاه است. «به نيروى يزدان و فرمان شاه» يعنى
چه؟ يعنى هرچه شاه گفت، همان درست است؛ يعنى حق با گشتاسب است؛
اما اگر شما به شاهنامه نگاه كنيد، مىبينيد كه در نزاع بين
اسفنديار و گشتاسب، حق با اسفنديار است؛ يعنى اسفنديار يك حكيم
الهى است. فردوسى از اول با نام خدا شروع مىكند - «به نام
خداوند جان و خرد / كزين برتر انديشه بر نگذرد» - تا آخر هم
همينطور است؛ فردوسى را با اين چشم نگاه كنيد. فردوسى، خداى
سخن است؛ او زبان مستحكم و استوارى دارد و واقعا پدر زبان
فارسى امروز است؛ او دلباخته و مجذوب مفاهيم حكمت اسلامى بود؛
شاهنامه را با اين ديد نگاه كنيد.
البته بعضيها زردشتىمسلكند، بعضيها هم زردشتىمسلك نيستند.
آنهايى كه زردشتىمسلكند، خوششان مىآمد كه به زردشتيگرى تظاهر
كنند و چيزى دربارهى فردوسى بگويند؛ اما حقيقت قضيه كه اين
نيست. اين شاهنامهى فردوسى در مقابلمان است. شما خيال مىكنيد
كه اگر در شاهنامهى فردوسى چيزى برخلاف مفاهيم اسلامى وجود
داشت، اينقدر در جوامع اسلامى جا مىافتاد؟ شما مىدانيد كه
در اين نسلهاى گذشته، مردم ما چهقدر دينى بودهاند. در كدام
خانه و كدام ده و كدام محله، شاهنامه نبود يا خوانده نمىشد؟
همه جا مىخواندند و منافاتى هم با مفاهيم اسلامى نمىديدند...
بيانات در ديدار
با اعضاى «گروه ادب و هنر» صداى جمهورى اسلامى ايران5/12/70
|
