KHAMENEI.IR RSS

ترور امام شهید و ضرورت بازخوانی حقوق بین‌الملل

Khamenei.ir — Tue, 21 Apr 2026 21:17:00 +0430

رویه عملی ایالات متّحده آمریکا و نیروهای نیابتی وی در سراسر جهان، حاکی از نقض همراه با افزایش تنش در سطح قواعد حقوقی اعم از موضوعه و عرفی در روابط بین‌الملل است. آمریکا در سالهای پس از واقعه ۱۱ سپتامبر، با برچسب تروریست، هر کس را که موجودیت وی با منافع آن کشور و همپیمانانش در تعارض قرار گرفته‌، مورد کشتار به اصطلاح هدفمند قرار میدهد.

همزمان با این اقدامات فراحقوقی، دستگاه حقوقی آن کشور نیز به نحو مؤثر از طریق شبکه‌های وسیع ارتباطی و رسانه‌های تخصصی و عمومی(۱) دست‌اندرکار تفسیر گسترده قواعد حقوقی موضوعه و عرفی بین‌المللی شده است.

برچسب تروریست، یک نتیجه بسیار مهم حقوقی در ادبیات بین‌الملل برای این قبیل کشورها دارد؛ تروریستها، افراد نامشروعی محسوب میشدند که هرکجا یافت شوند میتوان آنها را بدون برگزاری محاکمه و طی تشریفات قانونی مجازات کرد. طرفه آنکه حتی برخی تلاشهای دستگاه قضایی آمریکا برای تعدیل نظریات حقوقی افراطی مطرح در زمان ریاست جمهوری بوش و اوباما برای جلوگیری از رویه عملی دستگاه اجرایی قانون‌گریز آمریکا مؤثر نیافتاد.

اقدامات ابتدایی و اولیه آمریکا و به‌طور کلی جهان فکری غرب، معطوف به بازداشت یا کشتن اشخاصی بود که ظاهراً ارتباط نزدیکی با القاعده و بعدها داعش داشتند. بازداشت افراد مشکوک برخلاف مقررات حقوق بین‌الملل و حتی حقوق داخلی آمریکا که مقید به تفهیم اتهام و اعلان حقوق دفاعی متهم و طی آیین دادرسی (Due Process) است، اولین‌بار بر اساس قطعنامه ۱۵۴۶ شورای امنیت مورّخ ۲۰۰۴ و در جریان اشغال عراق صورت گرفت. بر اساس همین قطعنامه بود که نیروهای ائتلاف تا سال ۲۰۰۸ هر کسی را که صلاح میدانستند در جنوب عراق بازداشت میکردند. درحالیکه این اقدام مغایر بند ۱ ماده ۵ کنوانسیون اروپایی حقوق بشر محسوب میشد. همین قطعنامه در پرونده الجده علیه وزارت دفاع بریتانیا به عنوان یک توجیه حقوقی مورد استفاده قرار گرفت و دادگاه عالی بریتانیا به استناد آن نیروهای نظامی آن کشور را از تعهدات حقوق بشری معاف نمود تا دست دیوان اروپایی حقوق بشر را کوتاه کند.(۲)

وقتی از افزایش تنش حقوقی سخن به میان می‌آید مقصود این است: تجربه عراق و صدور قطعنامه شورای امنیت به عنوان ابزار نقض قواعد حقوقی، راه را برای نقض‌های بیشتر باز کرد. شبه نظامیان بسیاری در خارج از میدانهای نبردِ بالفعل دستگیر و یا کشته شدند. مهمترین دستاورد منظومه فکری غرب، استفاده نامشروع و زیاده طلبانه از دیدگاه‌های افراد اثرگذار در فضای بین‌المللی بود.

باید توجه داشت که حقوق بین‌الملل از منظر ایالات متّحده آمریکا، بر اساس آموزه‌های مکتب حقوقی نیوهیون که در دهه ۸۰ میلادی به اوج رسیده بودند، بازتعریف میشد. از نظر این مکتب، قانون‌گذاری به معنای پدیدآوردن تصمیم تجویزی است. این تصمیم تجویزی در واقع یک فرایند ارتباطی است که در مخاطب خود مجموعه‌ای از انتظارات متنوع را پدید می‌آورد. مقصود از تجویز (Prescription) باید و نباید یا امر و نهی صِرف نیست. هر چیزی که عملی را مشروع یا نامشروع می‌سازد میتواند تجویز به حساب آید، حتی اگر ظاهر آمرانه یا ناهیانه نداشته باشد.

حال توجه داشته باشید که در یک اجتماع نامتجانس فراملّی از سطوح مختلف تعامل و درهم تنیدگی، مرجع اقتدار واحد بی‌معناست. در چنین اجتماعی با مراجع اقتداری مواجهیم که ممکن است همزمان یا در طول یکدیگر کار کنند. همچنین، نحوه کنترل، طیف متنوعی از تهدید یا تطمیع را برای مخاطبان مختلف دربر می‌گیرد. از این منظر، ملل متّحد، دولت ایالات متّحده آمریکا و اشخاص ذی‌نفوذ در دستگاه‌های اجرایی مربوطه همگی نقش بازیگران قاعده‌ساز را ایفا میکنند. بازیگرانی که به مرور زمان دیدگاه‌ها و انتظارات اکثر اشخاص و موجودیت‌های بین‌المللی را تحت تأثیر قرار داده و به آن‌ها شکل میدهند.(۳)

شکل‌دهی به محتوای درونی ارزش‌های حقوقی از طریق تفسیر و به کارگیری نهادهای حقوقی به صورت ابزاری، راه را برای نقض قواعد حقوقی موضوعه و عرفی هموار ساخت. تعادل و توازن حقوقی بین بازیگران از بین رفت و سازمان‌های فراگیر از جمله ملل متّحد، جایگاه خود را به تدریج از دست دادند و این نتیجه نقض تدریجی قواعد حقوقی‌ای بود که توسط همین سازمان تدوین شده بودند؛ استفاده از قطعنامه‌های ملل متّحد به عنوان ابزار تغییر رژیم (قطعنامه ۹۴۰ مورّخ ۱۹۹۴ علیه هائیتی)، استرداد مجرمین (قطعنامه ۷۳۱ مورّخ ۱۹۹۲ علیه لیبی) و تأسیس مراجع قضایی (قطعنامه‌های مربوط به تأسیس محاکم ویژه کیفری مانند محکمه ویژه لبنان یا سیرالئون)، اجرای حقوق بشر (مانند قطعنامه مربوط به هائیتی یا قطعنامه مسئولیت حمایت درباره لیبی به شماره ۱۹۷۳ مورّخ ۲۰۱۱) و مانند آنها پیامد بسیار قابل تأملی داشت: افول ملل متّحد و در نتیجه نظم قاعده محور.

سلسله تضعیف نظم حقوقی بین‌المللی با ترور شهید سلیمانی، هیئت دیپلماتیک ایران در دمشق، اسماعیل هنیه در تهران و سپس ربودن نیکولاس مادورو از ونزوئلا و اکنون ترور مقامات عالی رتبه جمهوری اسلامی ایران، به ویژه مقام معظم رهبری، ادامه یافت. ترور این اشخاص در شرایطی صورت پذیرفت که عمدتاً در مقام انجام وظایف سیاسی و غیرنظامی بودند.

در رویکرد آمریکایی، ابتدا طی یک نبردِ روایی، برچسب‌زنی به نیروهای متخاصم آمریکا اعم از دولتی و غیردولتی تحت عناوینی مانند تروریست و رزمنده نامشروع دشمن آغاز و گسترش می‌یابد. سپس با توسل به تفسیر موسع از مفاد منشور به ویژه ماده ۵۱ آن در بحث دفاع از خود، اقدام به کشتن یا بازداشت اشخاصی که تحت این عناوین قرار می‌گیرند، صورت میپذیرد. لازم به ذکر است کشتن یا بازداشت کسانیکه در خدمت یک نیروی مسلح سازمان یافته و تحت فرماندهی یک فرد مسئول آشکارا سلاح حمل می‌نمایند تحت شمول کنوانسیون سوم ژنو قرار می‌گیرد. اما آنان که از شمول این شرایط خارج و در حال انجام امور سیاسی و دیپلماتیک هستند، تحت پوشش و حمایت مقررات کنوانسیون حمایت از دیپلمات‌ها مصوب ۱۹۷۳ قرار دارند. بر اساس این کنوانسیون کشتن نمایندگان سیاسی دولت‌ها جرم و موجب مسئولیت است. از حیث کیفری دولت ایالات متّحده باید نسبت به محاکمه مباشر و مسببین این اقدام رسیدگی کند و در غیر این صورت، آنان را به کشور قربانی مسترد نماید.

درباره ترور رهبر عالی نظام این نکته قابل توجه است که اختیارِ فرماندهی کلّ قوا، نمیتواند به منزله نظامی بودن ایشان، تلقی و توجیه کننده ترور این شخصیت محسوب گردد. ترور ایشان نه تنها از حیث سلب حق حیات، و نیز حذف فیزیکی یک مقام رسمی، ناقض قواعد شناخته شده حقوق بین‌الملل بشر است، بلکه عمق بسیار بیشتری دارد. ترور چنین شخصیتهایی موجب سلب امنیت از یک اجتماع می‌گردد. بنابراین کشتن شخصیتهای سیاسی محدود به سلب حیات از خود فرد نیست بلکه به منزله فراهم کردن اسباب و زمینههای لازم برای فروپاشی حق حیات، حاکمیت و استقلال سیاسی یک کشور است.

اگرچه خسارات مادّی ناشی از تجاوزنظامی-تروریستی به تمامیت ارضی و استقلال سیاسی ایران، قابل ارزیابی بوده و تمام دولی که به هر شکلی در تسهیل چنین اقدام نامشروعی مشارکت یا معاونت داشته‌اند، مسئول جبران آن هستند لیکن ترور رهبر عالی ایران، به عنوان یک سرمایه ملّی و مذهبی با هیچ میزان غرامت مادی قابل جبران نیست. لازمه جبران بخشی از این فعل متخلّفانه، بازتعریفِ میزانِ تعهدِ کشور قربانی و زیاندیده نسبت به قواعد حقوقی است. در نظم قاعده محور، امکان ترور یا بازداشت سران کشورهایی که به تأمین مالی تروریسم دولتیِ آمریکا و اسرائیل کمک می‌کردند، وجود نداشت زیرا با اجماع جهانی و مداخله نظامی مواجه میشد. در شرایط فعلی و با استفاده از فروپاشی این نظم، حدأقل در یک جغرافیای محدود و نزدیک، میتوان همان الگوی رفتاری را بر معاونان و مسببان جنایت تجاوز علیه کشورهایی مانند ایران پیاده کرد و از عواقب حقوقی آن جان سالم به در برد. اجرای تعهدات حقوقی چه در حقوق داخلی و چه در حقوق بین‌الملل منوط به اجرا و رعایت متقابل این تعهدات توسط سایر متعهدین است. این، یک اصل کلی عقلی و از منابع اساسی حقوق است. از طرف دیگر، اگر نقض قواعد آمره مانند آنچه در بند ۴ ماده ۲ منشور ملل متّحد در بحث منع توسل به زور آمده با رویه عملی بعضی دولتها و حمایت مالی سایرین امکانپذیر شده است، در مقابل نیز نقض قواعد حقوقی از سوی دول ذینفع و به عنوان دفاع مشروع نیز تلقی خواهد شد.

فروپاشی نظم غربیِ به اصطلاح قاعده محور که در واقع یک نظمِ هژمونیک سیال و مبتنی بر تسلیم و سازش با ابرقدرت جهانی محسوب میشد، یک پیامد بسیار مهم دارد؛ اگر مصونیتِ سرانِ دولتهایِ مستقل، قابل نقض است، دلیلی بر رعایت این مصونیت برای سران هیچکدام از دولتها و سازمانها وجود ندارد. اگر ملل متّحد، دیگر قادر به رعایت نظم خود نیست، دلیلی بر رعایت این نظم توسط جوامعی که دائماً از عملکرد چنین نهادهایی ضربه خورده اند، وجود ندارد.

اکنون و پس از نقص قواعد حقوق بین‌الملل و ترور رهبر عالی و دیگر مقامات بلندپایه جمهوری اسلامی ایران باید بر این نکته تأکید کرد که حقوق بین‌الملل امروز بیش از هر زمان دیگری نیاز به باز تعریف و بازطراحی دارد و جمهوری اسلامی ایران نیز باید به عنوان یک بازیگر اثرگذار و مهم در این بازتعریف مشارکت فعال داشته باشد.

۱) Anne- Marie Slaughter (۲۰۱۷), The Chessboard and the Web: Strategies of Connection in the Network World, Yale University Press.

۲) José E. Alvarez (۲۰۱۷), The Impact of International Organizations on International Law, Brill/ Nijhoff, Leiden, Boston, p. ۸۰.

۳) Myres S. McDougal & W. Michael Reisman (۱۹۸۰), “The Prescribing Function in World Constitutive Process: How Intl Law is Made?”, Yale Studies in World Public Order.

عصر جدید ایران با ایران هر چه قوی‌تر

Khamenei.ir — Thu, 16 Apr 2026 17:47:00 +0430

چه جنگ تحمیلی سوم خاتمه یافته باشد و چه نیافته باشد تا این لحظه، «ثبت است بر جَریده عالم دَوام ما» و تفوق ملّت بر دشمن، کسی را یارای انکار و تردید نیست؛ پیروزی‌ای که متکی بر عناصر و پایه‌های متنوعی است که همگی آن‌ها را می‌بایست تثبیت کرد، اما در تثبیت نباید ماند و لازم است خیلی زود از خاکستر خسارات ایجاد شده برخاست و ایران جدید را برساخت.

رهبری جدیدِ جمهوری اسلامی ایران تاکنون با سه پیام نسبتاً تفصیلی با مردم، کارگزاران و جهانیان سخن گفته و رفته رفته، گفتارها و تصاویری از خلال این پیام‌های نوشته‌شده در حال رخ‌نمایی است که نیازمند مباحثه‌ای بیش‌تر و پردامنه است و از جمله آن‌ها، گزاره‌ای در پیام چهلمین روز از دست دادن رهبر شهیدِ فقیدِ عزیزتر از جان، وجود دارد که می‌توان متکی بر آن یک صورت‌بندی اولیه و اجمالی، از تصویر فردای جمهوری اسلامی به دست داد؛ آن‌جا که ایشان می‌نویسند: «رهبر شهید ما وقتی که عهده‌دار رهبری شدند، نظام جمهوری اسلامی چون نهالی بود که زخم‌های متعددی از دشمنان اسلام و ایران بر آن فرود آمده بود و البته همه را بخوبی تحمّل کرده بود»؛ این گزاره می‌تواند موقعیت رهبری جدید حفظه‌الله را نیز به خوبی ترسیم کند: ترور، جنگ و ضربات زیرساختی دشمن، زحم‌های متعددی بر کشور وارد کرده و الحمدلله ایرانِ سرافراز تاکنون، به خوبی آن را تحمل کرده، اما به‌مانند آغاز دوره رهبری شهید، اکنون در آستانه عصر بازسازی و سازندگی‌ای هستیم که ایرانِ قوی ثمره دوران ۳۷ ساله بزرگمرد از دست رفته‌مان را به «ایران هر چه قوی‌تر» مبدل سازیم.

اول. هنگامی که از واژه سازندگی استفاده می‌کنیم، ناخودآگاه ذهن به دوره‌ای از تاریخ سیاست در ایران پرتاب می‌شود که نمادین‌ترین چهره آن، مرحوم آقای‌ هاشمی‌رفسنجانی است و دولتی که در تابستان ۶۸ کار خود را آغاز و تا تابستان ۷۶ ادامه داد؛ دولت سازندگی که در ابتدا فاقد ادبیات سیاسی برجسته‌ و اختصاصی‌ای بود در یک روند چندساله خود را تکنوسالار نامید و حتماً دست‌آوردهای بسیاری برای کشور داشت و انحراف‌هایی را هم به وجود آورد که اکنون مجال واکاوی آن‌ها نیست. لیکن اگر به این بخش از پیام رهبر شهید در چهلمین روز رحلت خمینی کبیر رحمه‌الله (به تاریخ ۲۳ تیر ۱۳۶۸) دقت شود که: «در این مرحله از انقلاب، هدف عمده عبارت است از ساختن کشورى نمونه که در آن، رفاه مادّى، همراه با عدالت اجتماعى، و توأم با روحیه و آرمان انقلابى، با برخوردارى از ارزشهاى اخلاقى اسلام تأمین شود؛ هر یک از این چهار رکن اصلى، ضعیف یا مورد غفلت باشد، بقاى انقلاب و عبور آن از مراحل گوناگون، ممکن نخواهد شد... بر این چهار ستون اصلى است که جامعه‌ی رو به رشدِ اسلامى شکل می‌گیرد و قوام و استحکام می‌یابد و استعدادها شکوفا و سرچشمه‌هاى نیکى و بهروزى جوشان می‌شود و جامعه‌ی اسلامى، الگوى جذّابى براى همه‌ی ملّتها می‌گردد»، می‌توان اندام سیاست کلان برنامه توسعه‌گرایانه بعد از جنگ تحمیلی هشت ساله را از آن استنتاج کرد که بر ۴ عنصر متکی می‌شد: ایجاد رفاه مادی(۱) البته نه به شکل روحیه مصرف‌گرایی، عدالت اجتماعی برای رفع محرومیت‌ها، روحیه انقلابی برای پرهیز از سازش‌کاری و برخورداری از ارزش‌های اخلاقی اسلام و دوری از شهوات و مال اندوزی.

دوم. راهبرد رهبر شهید پس از دفاع مقدس اول، درون‌مایه‌ای پیشرفت‌گرا داشته و «ساختن کشورى نمونه ]که[ کار و تلاش و جد و جهد می‌طلبد» مطالبه‌ای جدّی از همه آحاد مردم؛ با الهام از این گفتار، می‌توان همان الگو را با درنظر گرفتن این دو تفاوت عمده که: ۱- در سال ۶۸، نه این میزان کارشناس و دانش‌آموخته و کاردان متعهد و متخصص در کشور وجود داشت و شعار «ما می‌توانیم» بدین‌‌گونه شکل و صیقل‌یافته و محقق‌شده بود و ۲- مهم‌تر اینکه، تجربه‌ای از آن عملکرد و آثار و عوارضِ توسعه ترجمه‌شده از کتب اروپایی و آمریکایی و پیامدهای جهانی‌شدن افسارگسیخته وجود نداشت و امروز با چشمانی باز می‌توانیم به آینده نگاه کنیم و «باذن‌ الله تبارک و تعالی چشم‌اندازی که در پیش روی ملّت ایران قرار دارد، ظهور دورانی با شکوه و درخشان و سرشار از عزّت و سربلندی و غنا را برای ایشان نوید می‌دهد». و از شگفتی‌های جنگ سوم این است که مفهوم تمدّن ایرانی در میانه این نبرد توسط دشمن علیه ما احیا شده، اما به شکلی اعجاب‌آور و نامنتظره، به زیان طرف متجاوز انجامیده؛ چرا که رئیس رژیم تروریست آمریکا، محو و نابودی تمدّن ایران را وعده داده و فریاد زد و در واقع، نشان داد که ایران در جبهه تمدّن ایستاده و دشمنان و مدعیان غربی‌اش در جایگاه یک نیروی بربرصفت که قصد ویرانی یک جهان تاریخی را دارند؛ و این همانا چشم‌انداز تمدّنی‌ای است که بر مبنای واقعیات حال و آینده در حال خلق و هویداشدن است.

سوم. میراث رهبر شهید، «جامعه‌اى آباد و برخوردار از خیرات مادّى و معنوى» بود که دشمن تلاش کرد تا مظاهر مادی آن را در هم کوبد تا «مشوّق دیگر ملّت‌ها به پیمودن راه این ملّت بزرگ» نشود(۲)؛ پل‌ها، راه‌آهن، پتروشیمی، بندر، فرودگاه و... وجوه ظاهری و عیان این آبادی بود و به راه افتادن فوری خطوط ریلی و ساختن پل‌ها، بازسازی توان قوی ایرانی در بحبوبه جنگ را نشان داد. اما بخش معنوی این میراث نه تنها، فرونپاشید که بالنده و گسترده‌تر نیز شده و به فتح خیابان منجر شد؛ یکی از بزرگ‌ترین دقایق این پیروزی در آخرین سه‌شنبه سال ۱۴۰۴ جلوه‌گر شد و حماسه حضوری را رقم زد که در لبه تحرک و تحریک دشمن به کشتار مستقیم حافظان امنیت در خیابان‌ها (که به وقوع هم پیوست)، خود را مسلط کرد و شکست را به دشمن نمایان ساخت و او را به عقب راند. و در یک مقیاس بسیار بزرگ‌تر با حضور ایرانیان در خیابان، مبارزه رزمندگان در میدان و اداره و کنش دولت‌مردان و حاکمان، همگان در حال دیدن یک معجزه هستند!

جنگ لحظه زایش تمدّن‌هاست و بشر در تمام طول تاریخ، از این لحظه، رهایی نداشته و نخواهد داشت؛ در این وقت مهم که تمدّن غرب در پی هدمِ یک تمدّن دیگر است و خود به فروپاشی بسیار نزدیک‌تر، ایران برپایه الگوی پیشرفت بومی‌اش، تاب‌آوری و پایداری‌ای در برابر بزرگترین نیروی نظامی جهان از خود نشان داده که روی زمین، توسعه را معنادار کرده است. ایران قویِ تدارکِ شده توسط رهبر شهید (که از حدود یک دهه پیش سرلوحه گفتار آن جهانمرد بی‌همتای تاریخ معاصر قرار گرفته بود)، در یک پوست‌اندازی واقعی در میدان به سمت هر چی قوی‌ترشدن در حرکت است.

۴۰ و چند روز پیش که با دشمنان خود رو در رو شدیم، همه دارایی‌های امروز را داشتیم و امروز بعد از چله‌ای سخت و خونین و خاطره‌ساز، دو افزوده بر آن‌ها داریم: اول رهبری جدید و جوان و جامع‌الاطراف که در بحبوحه جنگ، چنان سلف شهید خویش سکان اداره کشور را بر عهده گرفته است و دوم یک گسترش میدانی-جغرافیایی به نام تنگه هرمز که از زمان افشاریه تاکنون، دیگر در تمدّن ایران سابقه‌ای نداشته است؛ ایران آینده به توفیق حق، از ایران امروز پرقدرت‌تر خواهد بود.

(۱ تعریف ذکر شده در پیام مذکور: رفاه مادّى به معناى ترویج روحیه‌ی مصرف‌گرایى نیست ‌-که خود، یکى از سوغاتهاى شوم فرهنگ غرب است- بلکه بدین معنى است که کشور از نظر آبادى و عمران، استخراج معادن و استفاده از منابع طبیعى، تأمین سلامت و بهداشت جامعه، رونق اقتصادى و رواج تولید و تجارت و تکیه بر استعدادهاى ذاتىِ نیروهاى انسانىِ خودى، به حدّ قابل قبول برسد و علم و فرهنگ و تحقیق و تجربه همگانى شود و نشانه‌هاى فقر و عقب‌افتادگى رخت بربندد.

(۲ هر دو گزاره از پیام رحلت امام خمینی است که توسط رهبر شهید نوشته شده.

«شهادت»؛ گوهر درخشان هویت ایران

Khamenei.ir — Sat, 07 Mar 2026 20:35:00 +0430

«شهید و شهادت از جمله‌ی چیزهایی است که هویّت ملّی را برجسته میکند و رتبه‌ی هویّت ملّی را بالا میبرد.» ۱۴۰۱/۰۸/۰۸
آنچه خواندید بخشی از بیانات رهبر انقلاب در دیدار با اعضای کنگره‌ی شهدای قم بود. به همین بهانه، بخش «درس و عبرت تاریخ» رسانه‌ی KHAMENEI.IR در این نوشتار به تبیین سطوری از نگاه ایشان در مورد «شهادت» و «شهادت‌طلبی» می‌پردازد.

انقلاب خدایی
انقلاب اسلامی ایران در شرایطی شکل گرفت که نظریّه‌پردازان دنیا فکر نمی‌کردند نام خدا دوباره بر سر زبان‌ها قرار بگیرد و منشأ آثار و تحوّلات فکری و سیاسی و اساس یک انقلاب شود؛ امّا «شهیدان ما در ظلمات مادّی‌گرایانه‌ی این دوران، بار دیگر فرهنگ شهادت را که بالاترین سطح فداکاری برای ‌آرمانهای بشری است زنده کردند و نور رستگاری را به انسانهای پاک‌طینت و حق‌طلب نشان دادند. اگر این درس بزرگ، بدرستی ‌فرا گرفته شود، همه‌ی سلاحهای زر و زور از کار خواهد افتاد و ابزار سلطه‌گر جهانی برای سیطره بر اجتماعات بشری ناکارآمد ‌خواهد گشت‌.»(۱)

رهبر معظّم انقلاب، از مروّجین این فرهنگ در سال‌های غلبه‌ی فرهنگ غربی بر ادبیّات رسمی حاکمان ایران بود. «بنده قبل از انقلاب در مسجدی در مشهد نماز میخواندم و برای مردم صحبت میکردم، جوانها هم جمع میشدند. آن وقت شهادت، مثل دوران بعد از انقلاب، این‌طور ارزان نبود؛ امّا شهدائی داشتیم. به آنها میگفتم: جوان‌ها، برادرها! شهادت مرگ تاجرانه و مرگ آدم‌های زرنگ است. این هدیه را خدا به چه کسی میدهد؟ خدا این هدیه را ارزان نمیدهد؛ به کسانی میدهد که در راه او مجاهدت کنند.»(۲)

یک انگیزه‌ی ارزشمند
نگاهی به زندگی شهدای انقلاب اسلامی نشان می‌دهد اغلب آن‌ها با اینکه امکانات مادّی و اقتصادی محدود داشتند، با دست‌های خالی امّا با دلی سرشار از ایمان به مصاف رژیمی رفتند که پشتیبانی ابرقدرتی چون آمریکا را پشت سر خود داشت. اصلی‌ترین سلاح آن‌ها آرمان آن‌ها بود. بنیان‌های فکری شهدا ریشه در باوری عمیق به ایثار و شهادت‌طلبی داشت. از این رو است که رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز در تعریف «شهید»، به عمق معرفتی آن اشاره دارند: «راجع به شهادت؛ عنوان «شهید» یک عنوانی است که نباید از آن آسان عبور کرد. در کلمه‌ی «شهید»، مجموعه‌ای از ارزشهای دینی و ملّی و انسانی نهفته است. وقتی شما میگویید «شهید»، در واقع این کلمه یک کتاب است؛ مجموعه‌ای از معارف دینی در این کلمه هست، مجموعه‌ای از معارف ملّی در این کلمه هست، مجموعه‌ای از معارف و مکارم اخلاقی در این کلمه هست؛ این کلمه خیلی کلمه‌ی مهمّی است. اینکه شما می‌بینید و می‌شنوید بعضی از این شهدای ما عاشقانه آرزوی شهادت میکردند، خدای متعال یک نوری به دل آنها انداخته بود؛ با این نور یک حقیقتی را میدیدند، این بود که عاشق شهادت بودند.»(۳)

مراقبت مداوم
راه شهادت راه والاترین مرتبه‌ی انسانیّت است. در دوره‌ی مبارزه، بودند کسانی که به طمع شهادت و برای مبارزه با طاغوت گام برداشتند، امّا در طول مسیر به انحراف رفتند. رهبر شهید انقلاب رضوان‌الله‌علیه، در دیداری با جمعی از مبارزان، با اشاره به این امر، قاعده‌ی این راه را حرکت بر طبق شاخص‌های دینی بیان کرده و فرمودند: «این راه پُرپیچ‌وخم ــ راه خدا ــ انشعابات خیلی زیادی دارد. ... خیلی‌ها در دین تلاش میکنند برای اینکه به خیال خودشان، با ذهن خودشان راه را پیدا کنند؛ [لذا] در این کوچه‌پس‌کوچه‌ها گم میشوند. امّا وقتی که دین خدا حاکم و شاخص بود، ... هم خطا نمیکنیم ــ و اگر خطا هم بکنیم، خطای ما معذور است ــ هم رسیدن به هدف، قطعی است. اگر وسط راه هم انسان بمیرد، به هدف رسیده؛ اگر به هدف هم برسد، رسیده و خدای متعال را از خودش راضی کرده است.»(۴)

ایشان با اشاره به اینکه «صرفه‌ی حقیقی در راه خدا است. سود و بُرد حقیقی در پیمودن راه خدا است، آن هم با مجاهدت.» یادی از همراهان شهیدشان کردند و فرمودند: «بعضی از ما زودتر و بهتر از ما رفتند و شهید شدند. شهید اسلامی، شهید درخشان، شهید لاجوردی و شهید عراقی و خیلی از دوستانی که در آن جلسات و در آن گفتگوها همیشه با هم بودیم رفتند؛ آن کاروان همین‌طور ادامه پیدا کرده و این خونها هم موتور آن را تندتر و تیزتر کرده است. ... خدا کند که عاقبت ما و شما هم مثل همان رفیقهایمان باشد.»(۵)

یک روحیّه‌ی خاص
شهادت نه‌تنها تصویر مسلمان ایرانی را در اذهان متعالی ساخت، بلکه هویّتی سرشار از شهامت، ایستادگی و آرمان‌خواهی برای‌شان رقم زد. شهید، با عبور از منیّت‌ها و پشت پا زدن به پستی‌ها، برای ملّت خود غیرت و شجاعت به ارمغان آورد. به همین دلیل است که حتّی کسانی که خود به دنبال شهادت نیستند، دلباخته‌ی شهدا هستند؛ چون آنان از تعلّقات گذشتند و جاودانه شدند. بنابراین، شهید و فرهنگ شهادت، ستون‌های استوار هویّت ملّی ما را تشکیل می‌دهند.

امّا آنچه این فرهنگ را زنده نگه می‌دارد روحیّه‌ی شهادت‌طلبی است: «اگر روحیّه‌ی استقبال از مرگ و شهادت در ملّتی وجود داشته باشد، آن ملّت پیروز خواهد شد.»(۶) روحیّه‌ای که ریشه در باورهای عمیق دارد و اشتیاق رسیدن به معبود را در دل می‌افروزد: «شهید سلیمانی میگفت من دارم در بیابانها دنبال شهادت میدوم، دنبالش میگردم. تهدیدش کردند که تو را میکشیم، گفت من دارم در بیابانها دنبالش میگردم، بلندی و پستی‌ها را طی میکنم دنبال همین؛ من را تهدید میکنید؟ این کتاب را بعضی‌ها یک ورقی زده‌اند، همان آنها را مجذوب کرده، همان آنها را عاشق کرده.»(۷)

شورِ مستدام
این روحیّه‌ی شهادت‌طلبی برای ایشان حالی پیوسته بود؛ از روزی که نوّاب صفوی را در مدرسه‌ی سلیمان‌خان دیدند و آن را چنین به یاد می‌آوردند: «من دیدم ماها همه‌مان با شوق میخواهیم ... شهید بشویم! در حالی که شما میدانید فرهنگ شهادت و شهادت‌طلبی، آن روز اصلاً درون مردم وجود نداشت.»(۸) تا زمانی که پس از پایان هشت سال جنگ تحمیلی، در جمع بسیجیان گفت: «مسئولین جمهوری اسلامی با همان روحیّه‌ی شهادت‌طلبی که با آن روحیّه وارد میدان انقلاب شدند ... وارد میدان جنگ شدند، با روحیّه‌ی آمادگی برای کشته شدن در راه خدا، تا آخرین قطره‌ی خون در راه آرمانهای انقلاب اسلامی با قاطعیّت و قدرت ایستاده‌اند.»(۹) ایشان این روحیّه را در امّتشان نیز چنان ایجاد کرده بودند که منحصر به میدان جهاد نظامی نبود. «... چه شهدای عرصه‌ی نظامی، چه شهدای عرصه‌ی علمی، چه آحاد مردم عزیز ما که در این جنگ دوازده‌روزه به خیل شهدا پیوستند. آن کسانی که ما از نزدیک آنها را می‌شناختیم، میتوانیم شهادت بدهیم که زندگی‌شان سرتاپا جهاد بود؛ به جهاد فکر میکردند. ‌در راه خدا تأمّل و توقّفی نداشتند و کار میکردند؛ شهادت هم آرزویشان بود؛ آرزویشان شهادت بود. هم شهدای نظامی، هم شهدای علمی ــ حالا آنهایی که بنده از نزدیک بعضی از این دانشمندان را می‌شناختم ــ عاشق شهادت بودند، منتظر شهادت بودند.»(۱۰)

پدرها و مادرهای هویّت‌ساز
نمی‌توان نادیده گرفت که شکل‌گیری این اشتیاق، در کنار وجود رهبران شهادت‌طلب، نخست در دامان پاک خانواده و سپس در تعامل با نهادهای اجتماعی رشد و نمو می‌کند. خانواده‌ها با تربیت فرزندانی مؤمن، دلیر و دلداده به آرمان‌های الهی، مشعل‌داران این راه روشن هستند.

«شهید و شهادت از جمله‌ی چیزهایی است که هویّت ملّی را برجسته میکند و رتبه‌ی هویّت ملّی را بالا میبرد. ملّت ایران به خاطر همین شهادت‌طلبی‌ها در چشم آنهایی که به گوششان رسید ــ البتّه سروصدا و هیاهوی رسانه‌های دشمن نمیگذارد خیلی از چیزها در دنیا به گوش افراد برسد، امّا آنهایی که به گوششان رسید که کم هم نبودند، خیلی از ملّتها بودند ــ عظمت پیدا کرد؛ به خاطر چه چیزی؟ به خاطر شهید. به خاطر صِرف جنگ نیست؛ جنگ خیلی جاها هست؛ به خاطر این فداکاری‌ها است که در آن شهید از آب درمی‌آید؛ به خاطر این خانواده‌ها است؛ خانواده‌های شهیدان، این پدرها، این مادرها؛ به خاطر اینها است. هر چه خبر اینها به بیرون درز کرد، برای این ملّت عظمت آفرید؛ [لذا شهید] هویّت ملّی را درخشنده میکند، برجسته میکند، رتبه‌اش را بالا میبرد.»(۱۱)

ایشان با اشاره به مفاهیم بلند موجود در وصیّت‌نامه‌های شهدا که از انتخاب آگاهانه‌ی این مرگ سخن گفته بودند، تصریح داشتند: «آدم گاهی پدرومادرهایشان را که میبیند، نشانه‌های آن بصیرت را در کلّ خانواده میبیند؛ اصلاً نور شهادت در هر خانواده‌ای درخشنده است، آن خانواده یک وضع دیگری دارد.»(۱۲) خانواده‌ای که در ارزیابی رهبر شهید، مأموریّت خود را ادامه‌دار دیده است:‌ «این خانواده‌ها ... واقعاً چراغ شهادت را روشن نگه داشته‌اند.»(۱۳)

تفاوت شهدای ما
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، که سرور شهیدان انقلاب اسلامی شد، تحلیلی ویژه از شهدای انقلاب اسلامی داشت: «شهدا همه رتبه‌ی عالی‌ای دارند، منتها رتبه‌ی شهدا یکسان نیست؛ ... انواع شهدایی که در انقلاب اسلامی شهید شدند ــ مجموع شهدا؛ چه آن شهدایی که در حوادث انقلاب شهید شدند، چه آن شهدایی که در دفاع مقدّس شهید شدند، چه آن شهدایی که در فتنه‌ها شهید شدند، چه آن شهدایی که در باب امنیّت یا سلامت شهید شدند، چه شهدایی که در دفاع از حرم شهید شدند ــ اینها جزو برترین‌ها هستند، جزو شهدای برترِ نزد خداوند متعال محسوب میشوند؛ چرا؟ برای خاطر اینکه اینها از یک جریانی دفاع کردند و در یک حادثه‌ای به شهادت رسیدند که این حادثه در رأس بسیاری از حوادث دوران اسلام و دوران همه‌ی ادیان است؛ و آن چیست؟ آن، حادثه‌ی نجات کشور اسلامی و نجات دنیای اسلام از وابستگی و اضمحلال و ذوب شدن در فرهنگ کفر و فرهنگ استکبار است که این اتّفاق در انقلاب اسلامی رخ داد».(۱۴)

شهدایی که گاه خون آن‌ها انقلابی در قلوب مردم ایجاد کرد: «من بارها گفته‌ام که شهیدان، امروز هم ما را در این راه نگه داشته‌اند. یک مقدار که سست شدیم، نام یک شهید، حرکت یک شهید، قیام یک شهید، شهادت یک شهید دوباره ما را سرپا کرد، سرحال کرد. وقتی شهید سلیمانی شهید میشود، ملّت را تجدید قوا میکند،‌ انقلاب را دوباره زنده میکند.»(۱۵)

جهاد برای حفظ و نشر فرهنگ شهادت
سرمایه‌ی معنوی «شهادت» که چنین نقشی در پیشبرد انقلاب اسلامی داشت، نیازمند مراقبت و زنده ‌نگه داشتن است؛ امری که از توصیه‌های مکرّر رهبر شهید انقلاب اسلامی بود: «علّت اینکه این ‌نظام باقی ماند و این نهال از بین نرفت و بحمدالله به این درخت تناور تبدیل شد، ‌فداکاری‌ها و ایثارگری‌ها و شهادت‌طلبی‌ها و واردمیدان‌شدن‌ها بود؛ این را باید نگه داشت‌.»(۱۶)

یکی از راهکارهای ایشان برگزاری جلسات بزرگداشت برای شهدا بود: «جلسات بزرگداشت، ادامه‌ی حرکت جهادی و ادامه‌ی شهادت است. ... این جلسات بزرگداشتی که آقایان به وجود می‌آورید ــ که خیلی باارزش است ــ صرفاً یک جلسه‌ی ترحیم باشکوه نیست؛ این جلسات، دارای مضامین ویژه‌ی خودش است؛ بایستی شهادت را معنا کند، شهید را معرّفی کند، فرهنگ شهادت را در جامعه ماندگار کند.»(۱۷) «این بزرگداشتها باید بتواند راهی را که شهدا رفته‌اند هموار کند و تداوم این راه را برای جوانهای ما، برای نسلهای نو‌به‌نویی که در میدان حاضر میشوند، تضمین کند.»(۱۸)

مسیر دیگر، روایت این فرهنگ در قالب‌های مختلف هنری است. ایشان، در فاصله‌ی اندکی پس از پایان دفاع مقدّس هشت‌ساله، در جمع اصحاب ادب و هنر فرمودند: «آن هشت سال جنگ بایستی تاریخ ما را تغذیه کند. باید از این هشت سال جنگ و از آنچه اتّفاق افتاده، آن روحیّه‌ی مقاومت را، آن روحیّه‌ی فداکاری همراه با اخلاص را ... [استفاده کرد] و ... در نشان دادن این نقطه‌ها و جاری کردن این روحیّه در طول و امتداد تاریخِ ما خیلی باید تلاش کرد.»(۱۹)

این امر، در تقریظ‌های مکرّر ایشان بر کتب روایت زندگی شهدا، کاملاً مشهود بود. نگارش نظر بر کتب، سنّت قدیم ایشان بود: «بنده ... غالباً در حواشی کتابهای مورد مطالعه‌ام، چند سطر به عنوان یادداشت مینویسم.»(۲۰) امّا از مقطعی، نظرات حمایتی ایشان از کتبی که مروّج فرهنگ شهادت بودند، به عنوان یکی از عوامل تقویت‌کننده‌ی چشمگیر این فرهنگ اجازه‌ی انتشار یافت و حتّی گاهی ایشان، مشوّق آثار هنری تکمیلی بودند: «این یک کتابِ منبعِ بسیار غنی و ارزشمند است که از آن میتوان ده‌ها کتاب و فیلمنامه و زندگینامه استخراج کرد. لحظات و حالات ثبت‌شده در سراسر این کتاب، همان ظرافتهای حیرت‌انگیزی است که از مجموع آن، تابلوی پُرشکوه و باعظمت عملیّاتی چون فتح‌المبین و بیت‌المقدّس پدید آمده و برترین‌های هنر جهاد و ایثار و شجاعت و ابتکار را در مجموعه‌ی نمایشگاه بی‌نظیر هنرهای انقلاب اسلامی نشان میدهد.»(۲۱)

حیف است...
خطّ شهادت، در انقلاب اسلامی، تاریخ خود را دارد. این راه مقدّس با خون پاک شهیدانی که برای تثبیت نظام نوپای انقلاب، جان خویش را نثار کردند، هموار ماند و در هشت سال دفاع مقدّس نیز این طریق نورانی، صحنه‌ی شکوهمندترین حماسه‌هایی شد که از سوی رزمندگان اسلام آفریده شد؛ امّا «آن روزی که در سال ۶۷ قطعنامه را اعلام کردیم ... تا چند روز یک غمی بر من مستولی شد ... البتّه خیلی طول نکشید، چون عراق مجدّداً بعد از قطعنامه حمله کرد و آمد یک جاهایی را گرفت و این راه دوباره باز شد؛ من هم تهران نماندم و به آنجا رفتم؛ تا بتدریج تمام شد و بچّه‌ها عملیّات کردند و دشمن را عقب راندند و باز به همین حالت برگشت. [بعد از آن،] تصوّر نمیشد که این درِ [شهادت] مفتوح بماند برای بندگان ... امّا عدّه‌ای از بندگان خالص خدا در این مدّت به شهادت رسیدند. واقعاً حیف است امثال همدانی، کاظمی، صیّاد ... به غیر از شهادت از دنیا بروند و مثل مردم عادی بمیرند.»(۲۲)

این تعبیر، برای دیگر مبارزان نیز ذکر شده بود و اغلب با استدعای چنین پایانی همراه بود. وقتی بیست سال پس از شهادت شهید محراب، آیت‌الله مدنی، کنگره‌ی بزرگداشتی برای ایشان برگزار شد، رهبر انقلاب فرمودند: «واقعاً شهادت و اجر و پایگاه بزرگ الهی، پاداش خدا برای این مرد بود و حیف بود که او در بستر بمیرد. خدای متعال لطف و تفضّل کند و همین راه شهادت را برای ما هم ــ با نداشتن قابلیّت ــ مقدّر فرماید.»(۲۳)

سرنوشت شهدا مورد غبطه‌ی همیشگی‌شان بود. برای نمونه، وقتی یکی از دانشجویان دانشگاه تربیت مدرّس در جلسه‌ی پرسش‌وپاسخ با ایشان، در سؤالی انتقادی به شهادت سیّداسدالله لاجوردی اشاره کرد و درباره‌ی برخی مبارزان دیگر سؤال کرد که آیا سرنوشت آن‌ها هم همین خواهد بود، این‌گونه پاسخ شنید: «البتّه سرنوشت ایشان مورد غبطه‌ی ما است؛ خوشا به حالشان. وقتی خبر شهادت لاجوردی را به من دادند، گفتم حیف بود که ایشان با آن سوابق بمیرند؛ باید شهید میشدند. خوشا به حالشان.»(۲۴)

راهی پایان‌ناپذیر
امّا راه شهادت، پایانی ندارد؛ تا زمانی که دنیای کفر در برابر اسلام صف‌آرایی کرده است، این مسیر همواره گشوده خواهد بود. ایشان در یکی از آخرین سخنرانی‌هایشان، در میانه‌ی کودتای آمریکایی دی‌ماه ۱۴۰۴ که شکست خورد، گفتند: «جوان ایرانی در جنگ سلحشور است؛ در سیاست، روشن‌بین است، دشمن‌شناس است، آمریکا را می‌شناسد؛ یک روزی بود که این‌جور نبود.» و از جمله‌ی نشانه‌های آن را چنین بیان کرد:‌ «‌تشییع شهدا با دست‌اندرکاری جوانها است؛ آنها هستند که از شهدا تجلیل میکنند، تمجید میکنند، آنها را بزرگ میدارند. جوانهای ما این[گونه] هستند.»(۲۵)

شهادت، فرهنگ ماندگار امّت اسلام است و تا ظلم و کفر در جهان وجود دارد، آزادگان جهان این مسیر را ادامه خواهند داد و جوانان، با چراغ هدایت شهدا، در این مسیر پیشتاز هستند. ایشان معتقد بودند که «امتیازِ انقلاب این است که میتواند شهید آیت‌الله اشرفی، آن پیرمرد هشتادنودساله را و شهید آرمان علی‌وردی، این جوان هجده‌نوزده‌ساله را، با فاصله‌ی چهل سال، در یک خط قرار بدهد و بسیج کند و به راه بیندازد. ... این انقلابی که چنین قدرتی دارد که در طول سالهای متمادی میتواند این‌جور نیروها را بسیج کند، شکست‌خوردنی نیست.»(۲۶)

این‌چنین بود که امام شهید ما، چنین دست به دعا برمی‌داشت: «پروردگارا! به محمّد و آل محمّد تو را سوگند میدهیم روح عاشورائی و حسینی را در میان ما مستدام بدار، روح ایثار و شهادت‌طلبی را از این امّت مگیر.»(۲۷)

پاداش بزرگ
ایشان پیوسته در جهاد بودند؛ جهادی که در میدان‌های گوناگون مبارزه دنبال شد: از مبارزه با استبداد پهلوی تا هم‌سنگری با چمران در ستاد جنگ‌های نامنظّم، از مبارزه با شبیخون فرهنگی تا پیشگامی در جهاد تبیین، از یک عمر حمایت همه‌جانبه و عملی از مجاهدان نبرد با صهیونیسم تا شکاندن هیمنه‌ی استکباری آمریکا. برای چنین مجاهدی، شهادت به مثابه‌ی پذیرش کارنامه‌ی شان بود و این، آرزوی بزرگی بود که به زبان آورده بودند و خدا مزد عمری جهادشان را در حدّ اعلای آن پرداختند: «من به شما بگویم و به زبان بیاورم؛ هر وقت من فکر این را میکنم که این جنگ و این شهادت و این میدانهای شرف و خون تمام بشود و ما بمانیم و بعد یک وقتی مثلاً به تصادف بمیریم ــ که خیلی میمیرند ــ به تب بمیریم، از تصوّر این فکر، خدا شاهد است آن‌چنان به قلبم فشار می‌آید. ... یک میدان مسابقه‌ی افتخار ابدی و الهی، یک میدان مسابقه‌ی بهشت، این از آدم گرفته بشود و آدم همین‌طور بمیرد! این خیلی سخت است. ای کاش ــ و این دعائی است که از قلب ما برمی‌آید ــ ای کاش که مرگ ما هم مثل مرگ بچّه‌های شما باشد! و من گمان نمیکنم که کسی باشد که حقیقتِ این‌جور مردن را بداند و این آرزو را نکند.»(۲۸)

۱) پیام به مناسبت روز شهیدان در هفته‌ی دفاع مقدّس (۱۳۸۰/۷/۵)
۲) بیانات در دیدار خانواده‌های شهدای کرمان (۱۳۸۴/۱۲/۱۲)
۳) بیانات در دیدار دست‌اندرکاران کنگره‌ی شهدای استان قم (۱۴۰۱/۸/۸)
۴) بیانات در دیدار اعضای شورای مرکزی جمعیّت مؤتلفه‌ی اسلامی (۱۳۷۸/۳/۲۶)
۵) همان
۶] سخنرانی در قتلگاه سرچشمه (۱۳۶۲/۷/۲۴)
۷) بیانات در دیدار دست‌اندرکاران کنگره‌ی شهدای استان قم (۱۴۰۱/۸/۸)
۸) دیدار یاران فدائیان اسلام (۱۳۶۳/۱۰/۲۷)
۹) بیانات در مجمع بزرگ فرماندهان ارتش بیست‌میلیونی در استادیوم آزادی (۱۳۶۷/۹/۳)
۱۰) بیانات در دیدار روز میلاد امیرالمؤمنین(ع) و در سالگرد شهید سلیمانی (۱۴۰۴/۱۰/۱۳)
۱۱) بیانات در دیدار دست‌اندرکاران کنگره‌ی شهدای استان قم (۱۴۰۱/۸/۸)
۱۲) بیانات در مراسم بزرگداشت شهدای عملیّات بدر (۱۳۶۴/۱/۱۰)
۱۳) بیانات در دیدار خانواده‌ی شهید لاجوردی (۱۳۷۷/۷/۱۴)
۱۴) بیانات در دیدار اعضای کنگره‌ی ملّی بزرگداشت ۲۴ هزار شهید تهران (۱۴۰۲/۱۱/۳)
۱۵) بیانات در دیدار اعضای کنگره‌ی ملّی بزرگداشت ۲۴ هزار شهید تهران (۱۴۰۲/۱۱/۳)
۱۶) بیانات در دیدار اعضای ستاد بزرگداشت چهار هزار شهید استان گلستان (۱۳۹۵/۹/۱۵)
۱۷) بیانات در دیدار اعضای ستادهای «کنگره‌ی شهدای امور تربیتی»، «کنگره‌ی شهدای دانشجو» و «کنگره‌ی شهدای هنرمند» (۱۳۹۳/۱۱/۲۷)
۱۸) بیانات در دیدار اعضای کنگره‌ی ملّی بزرگداشت ۲۴ هزار شهید تهران (۱۴۰۲/۱۱/۳)
۱۹) بیانات در دیدار اعضای دفتر «هنر و ادبیّات مقاومت» حوزه‌ی هنری سازمان تبلیغات اسلامی (۱۳۷۰/۴/۲۵)
۲۰) بیانات در دیدار هنرمندان و مسئولان فرهنگی کشور (۱۳۷۳/۴/۲۲)
۲۱) تقریظ بر کتاب «همپای صاعقه» (۱۳۸۷/۲/۱۰)
۲۲) حاشیه‌های حضور رهبر انقلاب در منزل سردار شهید همدانی (۱۳۹۴/۸/۳)
۲۳) بیانات در دیدار اعضای کنگره‌ی شهید آیت‌اللَّه مدنی (۱۳۸۰/۶/۱۲)
۲۴) بیانات در جلسه‌ی پرسش‌وپاسخ در دانشگاه تربیت مدرّس (۱۳۷۷/۶/۱۲)
۲۵) بیانات در دیدار مردم قم (۱۴۰۴/۱۰/۱۹)
۲۶) بیانات در مراسم بزرگداشت شهید رئیسی و شهدای پرواز اردیبهشت (۱۴۰۴/۲/۳۰)
۲۷) سخنرانی در قتلگاه سرچشمه (۱۳۶۲/۷/۲۴)
۲۸) بیانات رهبر انقلاب در سال‌های ابتدایی دهه‌ی شصت درباره‌ی مسئله‌ی شهادت

تاریک‌خانه‌ی تمدن غرب

Khamenei.ir — Wed, 25 Feb 2026 16:38:00 +0430

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای با اشاره به ماجرای افشا شده جزیره فساد در آمریکا تأکید کردند: «هر چه درباره‌ی فساد اینها شنیده بودیم یک طرف، این قضیّه‌ی این جزیره‌ی بدنام و فاسد هم یک طرف! اینها در واقع نشان‌دهنده‌ی تمدّن غرب است. اینکه ما راجع به تمدّن غرب، راجع به لیبرال‌دموکراسی غرب حرف میزنیم، این است. دویست سال، سیصد سال حرکت میکنند، نتیجه‌اش میشود یک چنین چیزی. این جزیره یک نمونه است؛ از این قبیل حرفها خیلی زیاد است. همچنانی که این آشکار نبود و آشکار شد، خیلی چیزهای دیگر هم هست که آشکار خواهد شد.» ۱۴۰۴/۱۱/۲۸
بخش بین‌الملل رسانه KHAMENEI.IR برهمین اساس در یادداشتی از حجت‌الاسلام محمدسعید بهمن‌پور، مدرس دانشگاه و رئیس سابق کالج اسلامی لندن به بررسی پرونده جفری اپستین به عنوان نشانه‌ای از لایه‌های پنهان قدرت، بحران اخلاقی و افول تمدّنی لیبرال‌دموکراسی غرب پرداخته است.

تحلیل رویدادهایی مانند پرونده جفری اپستین از منظری تمدّنی، فلسفی و جامعه‌شناختی، نیازمند نگاهی فراتر از یک جرم جنایی ساده است. این دست اتفاقات، به‌ویژه زمانی که در بالاترین سطوح قدرت و ثروت رخ می‌دهند، می‌توانند نشانگر لایه‌های پنهان و ساختاری یک تمدّن باشند. برای بسط و کالبدشکافی این گزاره، باید از سطح پدیدارشناختی (آنچه در ظاهر به عنوان یک جرم می‌بینیم) عبور کنیم و به سطح هستی‌شناختی و ساختاری (علل ریشه‌ای و بستر زاینده‌ی این جرم) برسیم. وقتی می‌گوییم پرونده جفری اپستین «فراتر از یک جرم جنایی ساده» است، مقصود این است که تقلیل این فاجعه به «انحراف اخلاقی یک یا چند فرد بیمار»، در واقع سرپوش گذاشتن بر مکانیسم‌هایی است که این افراد را تولید، حمایت و بازتولید می‌کنند. در جرم‌شناسی کلاسیک، یک فرد به دلایل روانی، اخلاقی یا فقر دست به جرم می‌زند و سیستم پلیسی و قضایی او را مهار می‌کند. اما در ماجرای اپستین ما با یک «مجرم فردی» روبرو نیستیم، بلکه با پدیده‌ای به نام سندیکای نخبگانی Elite Syndicate)) مواجهیم. با توجه به این نکات ماجرای اپستین را می توان از چند منظر مورد مطالعه قرار داد.

منظر اجتماعی
از منظر اجتماعی ماجرای اپستین به ما می‌گوید که طبقات فوق‌ثروتمند (همان ۱%جامعه) در اروپا و آمریکا به تدریج برای خود یک «جامعه موازی» با هنجارها، قوانین و ارزش‌های مختص به خود ساخته‌اند. در این خرده‌فرهنگِ نخبگانی، به دلیل دسترسی نامحدود به پول و قدرت، آستانه تحریک و ارضای نیازها تغییر می‌کند. اتفاقات جزیره اپستین نشان داد که تجاوز و استثمار کودکان در این حلقه، نه یک «خطای پنهان»، بلکه یک «تفریح پذیرفته‌شده و شبکه‌ای» بوده است.

یک فرد نمی‌تواند سال‌ها در قلب آمریکا و اروپا چنین شبکه عظیمی از قاچاق انسان را اداره کند مگر آنکه نهادهای کلیدی (سیستم بانکی برای جابجایی پول‌های کثیف، سیستم هوانوردی برای انتقال قربانیان، پلیس فدرال برای نادیده گرفتن گزارش‌ها و رسانه‌های جریان اصلی برای مسکوت گذاشتن ماجرا) با او همدست یا در برابر او منفعل باشند. این یعنی ساختار بیمار است، نه فرد یا افراد.

منظر جامعه شناسی سیاسی
از منظر جامعه‌شناسی سیاسی، این شبکه صرفاً برای لذت‌جویی نبوده است، بلکه یک ماشین تولید «نقطه ضعف» برای کنترل سیاستمداران، دانشمندان و چهره‌های پرنفوذ و اهرمی برای کنترل و باج‌گیری سیاسی (Kompromat) بوده است. این نشان می‌دهد که در دموکراسی‌های غربی، لزوماً رأی مردم تعیین‌کننده نیست، بلکه شبکه‌های پنهانِ باج‌گیری می‌توانند جهت‌گیری‌های کلان یک کشور را تغییر دهند.

منظر اخلاقی
وقتی در یک تمدّن، ریشه‌های اخلاقِ مطلق (که ریشه در وحی و دین دارد) قطع شود و اخلاق به یک قرارداد اجتماعی تقلیل یابد، قدرتمندان می‌توانند این قرارداد را به نفع خود بازنویسی کنند. جزیره اپستین جغرافیایی بود که در آن نسبیت اخلاقی به افراطی‌ترین شکل خود به اجرا درآمد: «اگر من قدرت و پولش را دارم که تو را بخرم، پس حق دارم با تو هر کاری بکنم.»

منظر فلسفی
اما این قضیه لایه‌های عمیق‌تر هم دارد. اگر از منظر فلسفی به بحران نگاه کنیم،‌ ماجرای اپستین نشانگر بن‌بست اومانیسم است. فلسفه مدرن غرب بر پایه اومانیسم (انسان‌محوری) و رهایی انسان از قید و بندهای متافیزیکی و الهی بنا شد. ماجرای اپستین نقطه برخورد این فلسفه با واقعیت عریان است.

فلسفه غرب (به‌ویژه با خوانش‌های نیچه‌ای) به تدریج به سمتی رفت که در آن «قدرت» توجیه‌گر همه‌چیز شد. در ذهنیت نخبگانی مانند اپستین و مهمانانش، آن‌ها تجلی «ابرانسان» هستند؛ انسان‌هایی که به دلیل هوش مالی یا جایگاه سیاسی، خود را مافوق قوانین اخلاقی توده مردم (که از نظر آن‌ها قوانین گله‌ای است) می‌دانند.

در نگاه فلسفی حاکم بر سرمایه‌داری متأخر، انسان به یک سوژه بیولوژیک (Biopolitics) تقلیل می‌یاید. انسان دیگر موجودی دارای روح و کرامت ذاتی نیست؛ بلکه صرفاً مجموعه‌ای از سلول‌ها و غرایز است. جالب اینجاست که اپستین در کنار این جنایات، به شدت روی پروژه‌های اصلاح‌نژادی (Eugenics)، ترابشریت (Transhumanism) و فریز کردن مغز، سرمایه‌گذاری می‌کرد. او می‌خواست ژن خود را تکثیر کند. این نشان‌دهنده یک نگاه عمیقاً مادّی و تقلیل‌گرایانه به انسان است که در آن، دیگران صرفاً آزمایشگاه یا ابزاری برای جاودانگی و لذت طبقه برتر هستند.

منظر تمدّنی
و اما مهم‌تر از همه منظر تمدّنی این ماجراست. یک تمدّن با «غایات» و «دستاوردهای نهایی‌اش» سنجیده می‌شود. تمدّن لیبرال دموکراسی با شعار آزادی، برابری، حقوق بشر و رهایی زنان از سنت‌ها ظهور کرد. اما لایه‌های پنهانی که امثال این پرونده بیرون می‌ریزند، نشان‌دهنده یک شکست تمدّنی است. غرب افتخار می‌کند که برده‌داری را لغو کرده است. اما از منظر تمدّنی، ماجرای اپستین نشان داد که برده‌داری لغو نشده، بلکه از مزارع پنبه به جزایر خصوصی و از شکل سنتی به برده‌داری جنسی و مدرن تکامل یافته است. پول در این تمدّن می‌تواند، دختران نوجوانِ طبقات فرودست را به برده‌های مدرن برای نخبگان تبدیل کند. تمدّن غرب مدعی است که قانون برای همه برابر است. اما بسته شدن عجولانه پرونده اپستین، مرگ (یا قتل) مشکوک او در امنیتی‌ترین زندان آمریکا پیش از افشای نام‌های بزرگ، و مصون ماندن صدها چهره مشهور که به این جزیره رفت و آمد داشتند، نشان داد که در هسته سخت این تمدّن، الیگارشی (حکومت اقلیت ثروتمند) حاکم است، نه دموکراسی.

بدتر از این همه ورشکستگی نهاد علم و هنر در تمدّن غرب است. یکی از تلخ‌ترین لایه‌های پنهان این پرونده، حضور پررنگ دانشمندان برنده جایزه نوبل، رؤسای دانشگاه‌های بزرگ (مانند هاروارد و ام آی تی) و هنرمندان مشهور هالیوودی در حلقه اپستین بود. این یعنی علم و هنر در تمدّن مادی غرب، به جای آنکه مانع سقوط اخلاقی شوند، خود به توجیه‌گر و شریک جرم سرمایه‌داری فاسد تبدیل شده‌اند. علم منهای تهذیب نفس، خروجی‌اش دانشمندانی می‌شود که در جزیره فساد به دنبال بودجه‌های تحقیقاتی خود می‌گردند.

بنابراین وقتی می‌گوییم این رویداد، نشانگر لایه‌های پنهان و ساختاری یک تمدّن است، بدین معناست که جزیره اپستین یک تومور سرطانی نیست که به صورت اتفاقی در یک بدن سالم رشد کرده باشد؛ بلکه میوه طبیعی درختی است که ریشه‌هایش در سرمایه‌داری لجام‌گسیخته، اومانیسم سکولار،‌ کالایی شدن انسان (Commodification of Human Beings)، لذت‌گرایی مفرط (Hedonism)، شکاف طبقاتی و مصونیت نخبگان (Elite Impunity) و فردگرایی افراطی تغذیه می‌شود. تا زمانی که این ریشه‌های فلسفی و تمدّنی پابرجا هستند، حتی با حذف فیزیکی یک فرد مانند اپستین، این ساختار در اشکال دیگر و جزایر دیگر به بازتولید خود ادامه خواهد داد. در اینجا چند مطلب دیگر باید اضافه شود.

۱. ماجرای اپستین: تصویر فشرده‌ای از نظام سلطه
مفهوم «نظام سلطه» در ادبیات سیاسی به ساختاری اشاره دارد که در آن قدرت‌های بزرگ با استفاده از ثروت، نفوذ سیاسی، رسانه و ابزارهای غیرشفاف، اراده خود را بر دیگران تحمیل کرده و حقوق مستضعفان را پایمال می‌کنند. از این منظر، جزیره اپستین، دقیقاً یک مینیاتور یا «تصویر فشرده» از همین نظام است که عبارت است از:
پیوند نامشروع ثروت و قدرت: در این جزیره، مرزهای میان سیاستمداران عالی‌رتبه، بانکداران جهانی و دستگاه‌های اطلاعاتی از بین رفته بود. این همان سازوکاری است که نظام سلطه در مقیاس جهانی برای استثمار ملّت‌ها به کار می‌گیرد.

استثمار سیستماتیک: همان‌طور که نظام سلطه منابع کشورهای ضعیف را غارت می‌کند، در این شبکه نیز افراد قدرتمند با استفاده از فقر یا ناآگاهی قربانیان (که عمدتاً دختران نوجوان و آسیب‌پذیر بودند)، آن‌ها را به صورت سیستماتیک استثمار می‌کردند.

حق‌السکوت و شبکه‌سازی متقابل: اپستین از طریق جمع‌آوری اطلاعات و نقطه ضعف از افراد قدرتمند، یک شبکه عنکبوتی ساخته بود. این روشِ باج‌گیری و وابسته‌سازی، بازتابی از دیپلماسی پنهان و روش‌های اعمال نفوذ در نظام هژمونیک جهانی است.

۲. ماجرای اپستین نشانگر حقانیت اخلاق الهی و تمدّن اسلامی
در چارچوب اندیشه و تمدّن اسلامی، انسان موجودی است که نیازمند هدایت الهی است و قانون‌گذاریِ صرفاً بشری برای سعادت او کافی نیست. پرونده‌هایی نظیر اپستین از نگاه متفکران اسلامی دلالت بر حقایق زیر دارد:
ناکامی قانون بدون تقوا: غرب دارای پیچیده‌ترین نهادهای نظارتی، حقوقی و مدنی است؛ اما این پرونده نشان داد که اگر قانون با «تقوای درونی» و «نظارت الهی» همراه نباشد، قدرتمندان به راحتی آن را دور می‌زنند. بر خلاف تمدّن اسلامی که بر پایه پیوند ناگسستنی سیاست، قانون و اخلاق وحیانی بنا شده است.

حفاظت حقیقی از کرامت زن و خانواده: در حالی که تمدّن غرب، مدعی پرچمداری حقوق زنان است، چنین رویدادهایی نشان‌دهنده نگاه ابزاری و غریزی به زن در لایه‌های پنهان این تمدّن است. این امر، حقانیت نگاه اسلام به ضرورت حفظ حریم‌ها، عفاف و ارزش‌گذاری زن، به عنوان محور خانواده و نه ابزار لذت را برجسته می‌کند.

نیاز بشر به معنویت: بن‌بست‌های اخلاقی در غرب نشان می‌دهد که پیشرفت تکنولوژیک و مادی نتوانسته است آرامش و سلامت روانی-اخلاقی جوامع را تضمین کند و ضرورت بازگشت به تمدّنی خدامحور بیش از پیش احساس می‌شود.

۳. مطالبه‌گری نظام اسلامی از غرب در حوزه حقوق زن و کودک
در حوزه روابط بین‌الملل و دیپلماسی حقوق بشری، معمولاً کشورهای غربی در جایگاه مدعی و کشورهای مستقل در جایگاه متهم یا تدافعی قرار داشته‌اند. ماجرای اپستین و موارد مشابه، فرصتی استراتژیک برای تغییر این معادله (از حالت تدافعی به تهاجمی) از طرق زیر فراهم می‌کند:
نقد استانداردهای دوگانه: نظام اسلامی می‌تواند با استناد به این پرونده‌ها -که نقض فاحش حقوق کودکان و زنان در سیستماتیک‌ترین حالت ممکن است- صلاحیت اخلاقی غرب برای صدور قطعنامه‌های حقوق بشری را در مجامع جهانی به چالش بکشد.

ایجاد گفتمان جایگزین: این اتفاقات به کشورهای اسلامی اجازه می‌دهد تا در سازمان ملل و نهادهای بین‌المللی، «اعلامیه حقوق بشر اسلامی» را به عنوان جایگزینی که در آن کرامت انسان درگیر سرمایه‌داری و نگاه ابزاری نمی‌شود، با قدرت بیشتری مطرح کنند.

مطالبه‌گری حقوقی: استفاده از ظرفیت‌های حقوقی بین‌المللی برای پاسخگو کردن نهادهای غربی در قبال شبکه‌های قاچاق انسان و استثمار جنسی که با چشم‌پوشی نهادهای اطلاعاتی غربی فعالیت می‌کنند.

۴. سقوط تمدّنی و آینده لیبرال دموکراسی منهای دین و اخلاق
فروپاشی یک تمدّن همواره با فروپاشی فیزیکی شهرها آغاز نمی‌شود، بلکه ریشه در «فروپاشی اخلاقی و معنایی» دارد. متفکرانی مانند اُسوالد اشپنگلر یا حتی برخی جامعه‌شناسان معاصر غربی هشدار داده‌اند که زوال درونی غرب به دلایل زیر آغاز شده است.

سقوط ارزش‌های بنیادین: وقتی نخبگان یک جامعه به چنین سطح از انحطاط می‌رسند و سیستم قضایی و رسانه‌ای در برخورد قاطع با آن‌ها ناتوان یا محافظه‌کار عمل می‌کند، اعتماد عمومی (سرمایه اجتماعی) که ستون فقرات دموکراسی است، فرو می‌ریزد.

مسیر آینده (نیهیلیسم و فروپاشی اجتماعی): لیبرال دموکراسی اگر کاملاً از دین و اخلاق تهی شود، به سمت نیهیلیسم (پوچ‌گرایی)، از هم گسیختگی نهاد خانواده، بحران هویت و در نهایت دیکتاتوری‌های نوین حرکت خواهد کرد؛ جایی که در آن الگوریتم‌ها، ثروت و رسانه‌ها به جای مردم حکومت می‌کنند (پست‌دموکراسی).

۵. نشانه های افول امپراطوری آمریکا
بحث افول هژمونی یا امپراتوری آمریکا یکی از جدی‌ترین مباحث در رشته روابط بین‌الملل و علوم سیاسی امروز است. مواضع رهبر انقلاب درباره این افول، با تحلیل‌های بسیاری از استراتژیست‌های جهانی (حتی در داخل خود آمریکا مانند فرید زکریا، ریچارد هاس و دانشمندان واقع‌گرا) هم‌پوشانی دارد. اما مهمترین بخش این افول همان چیزی است که ماجرای اپستین برجسته کرد، یعنی افول قدرت نرم و مرجعیت اخلاقی. رسوایی‌هایی مانند اپستین، بحران‌های نژادی، سرکوب اعتراضات دانشجویی و حمایت از جنایات جنگی در غزّه، تصویر آمریکا به عنوان «شهر درخشان روی تپه» و مهد حقوق بشر را در افکار عمومی جهان به شدت مخدوش کرده است.

افول آمریکا به معنای نابودی فیزیکیِ یک‌شبه آمریکا نیست، بلکه به معنای از دست رفتن توانایی این کشور در کنترل بلامنازعِ تحولات جهانی، حل بحران‌های داخلی و حفظ رهبری و مرجعیت تمدّنی در سطح بین‌المللی است.

داستان موسی(ع) | قسمت سوم؛ ثروتمندی معیوب قارونی

Khamenei.ir — Tue, 24 Feb 2026 20:16:00 +0430

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای: «قارون از قوم موسى بود [امّا] ... عشق مال، عشق پول و دل‌بستگى به مال این آدمى را که جزو بنى‌اسرائیل بود، جزو نجات‌یافتگان فرعونى بود، ازجمله‌ى کسانى بود که دریا برایشان خشک شد، توانستند عبور کنند، خودشان را به خلاصى برسانند و خدا جلوى چشمشان دشمنشان فرعون را به عذاب خودش مبتلا کرد ... امّا همین آدم به‌خاطر عشق به مال به آنجا رسید..» (تفسیر سوره‌ی تغابن، ص ۱۹۴)
قرآن کریم سنت‌ها و قوانین متعدّدی را برای ماجرای حضرت موسی علیه‌السّلام و قوم بنی‌اسرائیل، بیان کرده است به طوری که بیشترین آیات قرآن کریم در مورد پیامبران، به بیان زندگی حضرت موسی علیه‌السلام اختصاص دارد.
بخش معارف اسلامی رسانهKHAMENEI.IR در ایام ماه مبارک رمضان، در سلسله یادداشت‌هایی به تبیین عبرت‌ها و درس‌هایی از داستان زندگی حضرت موسی علیه‌السّلام بر اساس بیانات و نظرات تفسیری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای با عنوان «داستان موسی(ع)» می‌پردازد. در سومین یادداشت از این مطالب، مسئله «سنت الهیِ آزمایش با ثروت در داستان قارون» تبیین شده است.

«قالَ إِنَّما أُوتِیتُهُ عَلى‌ عِلْمٍ عِنْدِی أ َوَ لَمْ یَعْلَمْ أَنَّ اللَهَ قَدْ أَهْلَکَ مِنْ قَبْلِهِ مِنَ الْقُرُونِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّةً وَ أَکْثَرُ جَمْعاً وَ لا یُسْئَلُ ‌عَنْ ذُنُوبِهِمُ الْمُجْرِمُون‌» (سوره قصص، آیه ۷۸)
ترجمه: قارون در پاسخ مردمش گفت: جز این نیست که این [ثروت و مال انبوه‌] را بر پایه دانشى که نزد من است به من داده‌اند. آیا نمى‌دانست که خدا پیش از او اقوامى را هلاک کرده است که از او نیرومندتر و ثروت‌اندوزتر بودند؟ و مجرمان [که جرمشان معلوم و مشهود است‌] از گناهانشان بازپرسى نمى‌شود.(۱)

سنت‌های الهی در طول تاریخ، در میدان‌های گوناگون به وقوع پیوسته است. گاه محورِ امتحان «نعمت» است؛ نعمتی که اگر درست شناخته و درست به‌کار گرفته شود، مایه‌ی رشد و استحکام جامعه می‌شود و اگر بد مصرف گردد، راهِ سقوط را هموار می‌کند. یکی از برجسته‌ترین صحنه‌های این امتحان، «ثروت» است. داستان حضرت موسی علیه‌السّلام و قوم بنی‌اسرائیل، فقط روایتِ رویارویی با فرعون نیست؛ در دلِ همین تاریخ، ماجرای قارون به‌عنوان یکی از مهم‌ترین رخدادها، چهره‌ی این سنت الهی را آشکار می‌سازد: ثروت، مایه‌ی آزمایش انسان است.

تولید ثروت در نگاه اسلام از ارکان جامعه است
اولین نکته مهم این است که ثروت به خودیِ خود بد نیست. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در تبیین این نکته می‌فرمایند: «مال، خوب است، احسان خدا است، لطف خدا است، باید از آن استفاده هم بکنیم.»(۲) در جای دیگر می‌فرمایند: «مال داده‌ى خدا است؛ آن قدرتى را هم که شما به خرج داده‌اید این پول را درآورده‌اید، آن هم مال خدا است؛ ابزار هم مال خدا است، مال هم مال خدا است.»(۳)

پس در نگاه معارفیِ توحیدی، ثروت یک حقیقتِ مستقل و «منشأ اصالت» نیست، بلکه امانت و عطای الهی است و ارزش‌گذاری آن تابعِ نحوه‌ی نسبت ما با خدا و نحوه‌ی مصرف و کارکرد آن می‌شود؛ یعنی ثروت، اگر در مسیر صحیح قرار بگیرد، وسیله‌ی رشد، خدمت و آبادانی است. از همین زاویه است که در منطق اسلام، اقتصاد و تولید ثروت به‌عنوان یک رکن در نظام اسلامی مطرح می‌شود. «در نظام اسلامى، اقتصاد نقش بسیار مهمّى دارد. اینکه بعضى تصوّر کنند که در نظام اسلامى به مقوله‌ى تولید ثروت و گسترش رفاه عمومى و تولید بنگاه‌هاى مهمّ ثروت‌ساز بى‌اعتنائى شده، خطاى بزرگى است؛ چنین چیزى نیست. یکى از ارکان مهمّ نظام اسلامى ثروتمند کردن جامعه و کشور است.»(۴) بنابراین مهم این است که ثروت را «از خدا» بدانیم، «برای خدا» به کار بگیریم و آن را در خدمتِ عزت و قوام جامعه ایمانی قرار دهیم.

قارون یک ثروتمند نامطلوب از نظر اسلام است
همان‌طور که گفته شد، داستان قارون یکی از عرصه‌های بروز و ظهور سنت‌های الهی است. خداوند در داستان قارون به امت اسلامی نشان می‌دهد که ثروت چگونه می‌تواند مایه‌ی پیشرفت یا سقوط شود. «قارونِ مبغوضِ خبیثِ ملعونِ الهى، آن قدر انسان بدى است که قرآن کریم بخشى را به او اختصاص داده است.»(۵) قرآن کریم در معرفی قارون صرفاً یک ثروتمند را نقد نمی‌کند، بلکه الگوی معیوبِ ثروتمندی را نقد می‌کند. در حقیقت «قارون یک نمونه‌ى کامل و یک ثروتمند نامطلوب از نظر اسلام و قرآن و شرع و همه است.»(۶) حضرت آیت‌الله خامنه‌ای درباره شخصیت قارون چنین می‌فرمایند: «قارون از قوم موسى بود [امّا] «فَبَغىٰ عَلَیْهِمْ‌»...عشق مال، عشق پول و دل‌بستگى به مال این آدمى را که جزو بنى‌اسرائیل بود، جزو نجات‌یافتگان فرعونى بود، ازجمله‌ى کسانى بود که دریا برایشان خشک شد، توانستند عبور کنند، خودشان را به خلاصى برسانند و خدا جلوى چشمشان دشمنشان فرعون را به عذاب خودش مبتلا کرد، [کسى که] این‌قدر نعمت الهى شامل حالش شده بود، امّا همین آدم به‌خاطر عشق به مال به آنجا رسید.»(۷)

گناه قارون ثروتمندی نبود
مشکل اصلی قارون این نبود که ثروت داشت؛ مشکل او این بود که ثروت را از خودش می‌دید و نسبت آن را با خدا قطع کرده بود. بنابراین «آن چیزى که براى انسان خطرناک است، همین احساس استغناء است، احساس بى‌نیازى است، احساس قدرت است، احساس دانایی است، اتّکاء به دانایى خویشتن است ... این غرور، فخر، تکبّر، تکیه‌ی به آنچه در انسان هست و چیز کم و ناچیزى است و انسان آن را چیزى مى‌انگارد و خیال مى‌کند زیاد است، بزرگترین بلیّه‌ها است.»(۸)

نمونه‌ی عینیِ همین «استغناء» را در پاسخ قارون به نصیحت حضرت موسی علیه‌السّلام می‌بینیم؛ آنجا که «در جواب آن حضرت مى‌گوید: «إِنَّمٰا أُوتِیتُهُ عَلىٰ عِلْمٍ»‌؛ من آگاه و عالم و توانا بودم. به تعبیر امروزى، هوش و ذکاوت داشتم، زرنگى داشتم، سیاست بلد بودم. ناز شستم که این اموال را از این راه‌ها به دست آوردم. به کسى مربوط نیست!»(۹) در واقع می‌گفت: «خود من دانشمند بودم، زرنگ بودم، باهوش بودم، توانستم پول دربیاورم؛ خودش این‌جورى فکر میکند.»(۱۰)

برخی مفسران دیگر نیز دیدگاه او را این چنین بیان می‌کنند «که آنچه من دارم احسان خدا نیست، و بدون استحقاق به دستم نیامده، و ادعا کرده که همه اینها در اثر علم و کاردانى خودم جمع شده چون راه جمع‌آورى مال را بلد بودم، و دیگران بلد نبودند، و وقتى آنچه به دستم آمده به استحقاق خودم بوده، پس خود من مستقل در مالکیت و تصرف در آن هستم، هر چه بخواهم مى‌توانم بکنم ... سزاوار هم نیست که کسى در کارم مداخله کند.»(۱۱)

این در حالی بود که «خودِ قارونِ بى‌عقل نمیدانست ... که: «أَنَّ اَللهَ قَدْ أَهْلَکَ مِنْ قَبْلِهِ مِنَ اَلْقُرُونِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّةً‌»؛ خدا از او قوى‌ترها را هم در گذشته پدرشان را درآورده، هلاک کرده. «أُوتِیتُهُ عَلىٰ عِلْمٍ عِنْدِی»؛ حرف مفت است که من با قدرت خودم، با پول خودم، با هوش خودم توانسته‌ام به این مقدار، به این مال برسم و اینها حرفهاى چرند است.»(۱۲)

از همین رو، قرآن به او هشدار می‌دهد که داشتن مال، سپرِ امنیت در برابر سنت‌های الهی نیست. پس ثروت نه مصونیت می‌آورد و نه مانعِ تحققِ عاقبتِ عمل می‌شود؛ اگر مسیر، طغیان و فساد باشد، «این مال وسیله‌ى این نمیشود که خداى متعال نتواند تو را به عاقبت کردار زشتت دچار کند.»(۱۳)

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای پس از تبیین نگاه قارون به داشته‌های خود، با استناد به آیه «وَ مٰا رَمَیْتَ إِذْ رَمَیْتَ وَ لٰکِنَّ اَللهَ رَمىٰ‌»(۱۴) نگاه توحیدی را این‌چنین بیان می‌کنند: «این تیرى که تو قبلاً نحوه‌ى انداختنش را یاد گرفتى، سپس نشانه گرفتى، دقّت کردى و زدى تا اینکه به هدف خورد، کارِ تو نبود. تو آن را به هدف نزدى، بلکه خدا زد. نیروى من هم مالِ خداست، اراده‌ى من هم مالِ خداست. دقّت نظر من هم مالِ خداست. اصلاً هرچه دارم مالِ خداست. آن وقت در مقابل این قدرتِ مالکِ محیطِ مدبّرى که همه چیز من در قبضه‌ى قدرت اوست، گردن بالا بگیرم و بگویم «من»!؟ این، آن نقطه‌ى فسادِ بشرى است. هرجا این باشد، بد است و موجب فساد مى‌شود.» (۱۵)

از ثروت برای آباد کردن آخرت باید استفاده کرد
شیوه مواجهه صحیح با ثروت این است که اولاً فرد ثروتمند، ثروت را عطای الهی بداند. ثانیاً آن را در مسیر آخرت، عدالت اجتماعی و احسان به خلق به کار بگیرد. مؤمنان جامعه‌ی بنی‌اسرائیل همین توصیه را به قارون داشتند. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای با استناد به آیه «وَ اِبْتَغِ فِیمٰا آتٰاکَ اَللهُ اَلدّٰارَ اَلآخِرَةَ»‌(۱۶) می‌فرمایند: «آنچه که خدا به تو داد، این را وسیله‌ى به‌دست آوردنِ آخرت قرار بده. در روایات ما هم هست: «نِعْمَ الْعَوْنُ الدُّنْیَا عَلَى الآخِرَة»(۱۷)؛ از این ثروت براى آباد کردن آخرتت استفاده کن.»(۱۸) به عبارت دیگر «از آنچه خدا داده است باید آخرت را طلب کرد؛ پس فکر قرآن درباره‌ى مال این است: مال مقدّمه و وسیله‌اى براى آخرت است.»(۱۹)

مؤمنان بنی‌اسرائیل در توصیه دیگری به قارون این نکته را متذکر می‌شوند که این نگاه معنوی به معنای ترک دنیا و محروم‌سازیِ خود نیست. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در تبیین عبارت «وَلَا تَنسَ نَصِیبَک مِنَ الدُّنْیا» که توصیه مؤمنان بنی‌اسرائیل به قارون است، می‌فرمایند: «سهم خودت را هم فراموش نکن. خود تو هم سهمى دارى، نصیبى دارى؛ آن را هم ما نمیگوییم که استفاده نکن؛ خودت بهره‌مند نشو از این ثروت؛ نه، بهره‌مند هم بشو؛ مانعى ندارد.»(۲۰) اساساً در منطق قرآن کریم «هیچ‌کس نگفته که همه‌ى این پولى را که به دست آوردى، در راه خدا بده؛ ابدا. قرآن میفرماید: «وَ لاٰ تَجْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَةً إِلىٰ عُنُقِکَ وَ لاٰ تَبْسُطْهٰا کُلَّ اَلْبَسْطِ»؛ نه دستت را به گردنت ببند و نه بکلّى باز کن.»(۲۱) یعنی در انفاق کردن نه دست بسته باش و نه گشاده‌دستی بی‌حد داشته باش.

توصیه بعدی مؤمنان بنی‌اسرائیل به قارون این است که «وَأَحْسِن کمَا أَحْسَنَ الله إِلَیک؛ خدا به تو این ثروت را داده؛ تو هم وسیله‌اى بشو که بتوانى این ثروت را به دست مردمى که نیازمندند، برسانى. یعنى سهمى از این را به مردم بده.»(۲۲) این کمک، هم مسئولیت فردی است و هم سازوکار اصلاح جامعه: «کسانى که تمکن دارند، به هر اندازه‌اى که تمکن دارند، به مخارج عمومى، به مصارف عمومى کمک کنند که یکى از آنها کمک به فقراست، اما منحصر در کمک به فقرا هم نیست.»(۲۳) بلکه «همه موظفند به نیازهاى اجتماعى کمک کنند. اگر در همین جامعه‌ى کنونى ما رفع فقر در جامعه با یک برنامه‌ریزى به وسیله‌ى کمکهاى مردمى مورد توجه قرار بگیرد، مطمئناً در طول چند سالى وضعیت جامعه و چهره‌ى کشور عوض خواهد شد و در همه جاى دنیا همین جور است.»(۲۴)

از دیدگاه اسلام «براى اینکه در جامعه تعادل ثروت به وجود بیاید، جامعه دو قطبى از لحاظ ثروت نشود، اسراف و فساد مالى به وجود نیاید، فقر به وجود نیاید، بهترین راه و موفقترین شیوه‌ها همین شیوه‌ى انفاق است.»(۲۵) حتی قرآن این میدان را یک «جهاد» می‌داند؛ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در این باره می‌فرمایند: «هفت تا، هشت تا آیه در قرآن، جهاد با مال را در کنار جهاد با جان قرار داده. همچنانى که جهاد با نفس واجب است، پس جهاد با مال هم واجب است. «وَ تُجٰاهِدُونَ فِی سَبِیلِ اَللهِ بِأَمْوٰالِکُمْ وَ أَنْفُسِکُمْ‌»؛ هم مال و هم جان، در یک ردیف، در یک طراز، با یک لحن مورد توجه قرار گرفته.»(۲۶)

یکی دیگر از توصیه‌های مؤمنان بنی‌اسرائیل به قارون این است که «وَ لاٰ تَبْغِ اَلْفَسٰادَ فِی اَلْأَرْضِ‌؛ فساد ایجاد نکن ... میگویند سوءاستفاده نکن؛ از این ثروتت استفاده‌ى خوب بکن، که بهترین استفاده این است که آخرتت را با این آباد کنى. نصیب خودت را هم داشته باش؛ سهم خودت را هم داشته باش. منطق اسلام این است.»(۲۷) به صورت خلاصه «باید به‌وسیله‌ى آن فساد نکنیم؛ اگر وسیله‌ى فساد شد، میشود ممنوع. با آن باید احسان به دیگران بشود، آن را ‌باید مال خدا بدانیم، آن را باید ناز شست خود ندانیم؛ طرز فکر در باب مال این است.»(۲۸)

نمونه‌ی عینیِ ثروت همراه با نگاه توحیدی، امیرالمؤمنین علیه‌السّلام است. «امیرالمؤمنین اوقاف زیادى دارد. گفت: «لا وقف إلّا فى ملک». کسى که مالک نباشد، که نمى‌تواند وقف کند. این اوقاف، املاک امیرالمؤمنین بود. امیرالمؤمنین این املاک را به ارث که نبرده بود، با کار خودش تولید کرده بود. در آن وضعیت کم آبى، امیرالمؤمنین چاه مى‌زد، آب بیرون مى‌آورد، مزرعه درست مى‌کرد، آباد مى‌کرد، بعد وقف مى‌کرد. بعضى از اوقاف امیرالمؤمنین، قرنها مانده. پیداست چیزهاى ریشه‌دار و مهمى بوده است.»(۲۹) معیار ترجیحِ مصرفِ ثروت هم این است: «کسى [که] ثروتى تولید کند براى اینکه بیست نفر یا صد نفر انسان را که زندگیشان سرشار از محرومیت است، به نوا برساند، یا مثلاً فرض بفرمایید که پنجاه نفر را که در فلان شهر زندگى مى‌کنند و در آرزوى یک‌بار زیارت قبر مطهر على‌بن‌موسى‌الرضا در حسرتند و نتوانستند بروند، این‌ها را با ثروتش به زیارت ببرد، این بهتر است یا با همین پولى که مى‌خواهد با آن تولید ثروت کند، ده سال پشت سر هم عمره برود، ... اولى مقدم است.»(۳۰)

راه ثروتمند بودن و قارونی نبودن
یک جامعه‌ی ایمانی برای اینکه «قارونی» نشود، باید هم‌زمان مراقبِ نفس، هدفِ زندگی، شیوه‌ی کسب‌وخرج و پیوند دائمی با خدا باشد؛ چون خطر فقط در «افراد ثروتمند» نیست، در «نفسِ قارون‌پرور» است. «یک انسان معمولى هم میتواند در دل و درون خود یک فرعون داشته باشد و به‌قدر توان و امکانات خود، فرعونى و قارونى و قیصرى و امپراتورانه عمل کند. اگر امکاناتش بیشتر شد، او هم مثل فرعون و قارون و بقیه‌ى گردنکشان و طواغیت تاریخ خواهد بود.»(۳۱) پس جامعه‌ی ایمانی اول باید جایگاه مال را درست تعریف کند. «زینت زندگى مال شما است، متعلّق به شما است، «مَتٰاعُ اَلْحَیٰاةِ اَلدُّنْیٰا» مال شما است، منتها دل‌بسته‌ى اینها نشوید؛ هدفتان را اینها قرار ندهید؛ هدف بالاتر از این است.»(۳۲) و این هدفِ بالاتر را دائماً یادآوری کند: «حالا که اینجا، دار فناء است، عمل خودت را متوجّه آن چیزى کن که مایه‌ى بقاء است، یعنى آخرت.»(۳۳)

گام بعد، مهارِ آزمندی است؛ چون قارونی‌شدن از همین نقطه شروع می‌شود: «اگر چنانچه کسى این آزمندى را نداشته باشد، واقعاً راه فلاح و رستگارى در مقابل او باز شده؛ انسان واقعاً مفلح خواهد بود [اگر] بتواند خودش را از این آزمندى حفظ کند.»(۳۴) و در عمل یعنی پول‌دوستی و شهرت‌طلبی جای تکلیف الهی را نگیرد: «آدم دنبال پول برود ضررى ندارد؛ امّا اگر دنبال پول رفتن، دنبال محبّت مردم رفتن و دنبال عنوان رفتن به این صورت باشد که انسان به‌خاطر آن از وظایف الهى خودش غافل بشود و حاضر باشد اخلاق را زیر پا بگذارد و حاضر باشد کار خلاف انجام بدهد، آن وقت این همان چیز مذموم و همان دنیایى است که خطر بزرگى براى انسان به‌شمار میرود.»(۳۵)

از طرف دیگر، جامعه‌ی ایمانی باید اقتصادِ سالم داشته باشد؛ باید «چگونگى تولید مورد توجّه قرار بگیرد؛ از راههاى غیرقانونى، با استفاده‌ى از تقلّبات و تخلّفات نباشد؛ مصرف او، مصرف نامطلوبى از نظر شرع نباشد؛ بتواند مثل خونى در رگهاى جامعه جریان پیدا کند؛ صرف در فساد نباشد.»(۳۶)

در کنار این ضابطه‌ها، یک معیارِ درونی هم باید نهادینه شود؛ معیاری که نگذارد ثروت به تکیه‌گاهِ انسان تبدیل شود. این معیار چنین ترسیم می‌شود: «ای بسا کسانى که پول زیادی دارند، ثروت دارند، امکانات دارند، اما خودشان را بى‌نیاز احساس نمى‌کنند، به این ثروت تکیه‌اى ندارند، خودشان را وابسته‌ى به خدا مى‌دانند. این آدم طغیان نخواهد کرد؛ و سلیمان پیغمبر، مظهر کامل یک چنین چیزى است، [با اینکه] ‌همه‌ى ثروت دنیا در اختیار او است.» (۳۷)

(۱) ترجمه قرآن، انصاریان، حسین.

(۲) تفسیر سوره‌ی تغابن، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، ص ۱۶۳، انتشارات انقلاب اسلامی.

(۳) تفسیر سوره‌ی تغابن، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، ص ۱۶۱.

(۴) بیانات در دیدار جمعى از تولیدکنندگان، کارآفرینان و فعالان اقتصادى، ۱۳۹۸/۰۸/۲۸

(۵) بیانات در خطبه‌هاى نماز جمعه‌، ۱۳۷۳/۱۱/۲۸

(۶) بیانات در دیدار مسئولان اقتصادى و دست‌اندرکاران اجراى اصل ۴۴ قانون اساسى، ۱۳۸۵/۱۱/۳۰ ؛ به نقل از جهاد اقتصادی، ص ۵۸، انتشارات انقلاب اسلامی.

(۷) تفسیر سوره‌ی تغابن، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، ص ۱۹۴.

(۸) بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم در روز بیست و سوم ماه مبارک رمضان ۱۴۱۰ ه.ق، ۱۳۶۹/۰۱/۳۰‌

(۹) بیانات در خطبه‌هاى نماز جمعه‌، ۱۳۷۳/۱۱/۲۸

(۱۰) تفسیر سوره‌ی تغابن، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، ص ۱۶۱.

(۱۱) المیزان فی تفسیر القرآن، طباطبایى، محمدحسین، ج۱۶ ،ص ۷۷،‌ مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.

(۱۲) تفسیر سوره‌ی تغابن، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، ص ۱۶۱.

(۱۳) تفسیر سوره‌ی تغابن، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، ص ۱۶۳.

(۱۴) سوره انفال، آیه ۱۷

(۱۵) بیانات در خطبه‌هاى نماز جمعه‌، ۱۳۷۳/۱۱/۲۸

(۱۶)سوره قصص، آیه ۷۷

(۱۷) مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، نوری، حسین بن محمد تقی، ج ۱۳، ص ۱۵، مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) لاحیاء التراث.

(۱۸) بیانات در دیدار مسئولان اقتصادى و دست‌اندرکاران اجراى اصل ۴۴ قانون اساسى، ۱۳۸۵/۱۱/۳۰ ؛ به نقل از جهاد اقتصادی، ص ۵۸.

(۱۹) تفسیر سوره‌ی تغابن، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، ص ۱۶۲.

(۲۰) بیانات در دیدار مسئولان اقتصادى و دست‌اندرکاران اجراى اصل ۴۴ قانون اساسى، ۱۳۸۵/۱۱/۳۰

(۲۱) تفسیر سوره‌ی تغابن، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، ص ۱۶۲، انتشارات انقلاب اسلامی.

(۲۲) بیانات در دیدار مسئولان اقتصادى و دست‌اندرکاران اجراى اصل ۴۴ قانون اساسى، ۱۳۸۵/۱۱/۳۰

(۲۳) خطبه‌هاى نماز جمعه تهران، ۱۳۶۶/۰۸/۲۹‌

(۲۴) خطبه‌هاى نماز جمعه تهران، ۱۳۶۶/۰۸/۲۹‌

(۲۵) خطبه‌هاى نماز جمعه تهران، ۱۳۶۶/۰۸/۲۹‌

(۲۶) خطبه‌هاى نماز جمعه تهران، ۱۳۶۶/۰۸/۲۹

(۲۷) بیانات در دیدار مسئولان اقتصادى و دست‌اندرکاران اجراى اصل ۴۴ قانون اساسى، ۱۳۸۵/۱۱/۳۰ ؛ به نقل از جهاد اقتصادی، ص ۵۹.

(۲۸) تفسیر سوره‌ی تغابن، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، ص ۱۶۳، انتشارات انقلاب اسلامی.

(۲۹) بیانات در دیدار مسئولان اقتصادى و دست‌اندرکاران اجراى اصل ۴۴ قانون اساسى، ۱۳۸۵/۱۱/۳۰

(۳۰) بیانات در دیدار مسئولان اقتصادى و دست‌اندرکاران اجراى اصل ۴۴ قانون اساسى، ۱۳۸۵/۱۱/۳۰

(۳۱) بیانات در مراسم شانزدهمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)، ۱۳۸۴/۰۳/۱۴؛ به نقل از دوران جدید عالم، ص ۱۷۱، انتشارات انقلاب اسلامی.

(۳۲) شرح حدیث در ابتداى جلسه درس خارج فقه، ۱۳۹۶/۰۶/۱۲

(۳۳) شرح حدیث در ابتداى جلسه درس خارج فقه، ۱۳۹۶/۰۶/۱۲

(۳۴) تفسیر سوره‌ی تغابن، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، ص ۱۹۵.

(۳۵) تفسیر سوره‌ی تغابن، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، ص ۱۹۳.

(۳۶) بیانات در دیدار مسئولان اقتصادى و دست‌اندرکاران اجراى اصل ۴۴ قانون اساسى، ۱۳۸۵/۱۱/۳۰ ؛ به نقل از جهاد اقتصادی، ص ۵۸.

(۳۷) بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم در روز بیست و سوم ماه مبارک رمضان ۱۴۱۰ ه.ق، ۱۳۶۹/۰۱/۳۰‌

نشانه فتح

Khamenei.ir — Sun, 22 Feb 2026 15:44:00 +0430

سرمقاله شماره ۵۲۲ هفته‌نامه‌ی خط حزب‌الله

«نشانه»، یکی از مهم‌ترین مفاهیم قرآن کریم است که معارف متعددی بر محور آن بیان شده است. این مفهوم در قرآن کریم با واژه «آیه»، «آیت» و «آیات» تعبیر شده است. نشانه‌های وجود خدا، نشانه‌های وقوع قیامت، نشانه‌های استجابت دعا، نشانه‌های قدرت خدا و مانند آن، برخی از مصادیق «آیت»های الهی هستند. در این میان، برخی «آیت»ها مربوط به عرصه مبارزه مؤمنان الهی با دشمنان است. نشانه‌های حمایت خدا از مؤمنان، نشانه‌های تحقق وعده‌های الهی و نشانه‌های پیروزی بر دشمنان، مهم‌ترین این «آیت»های الهی است. خداوند در بزنگاه حوادث، «دست قدرت» خود را به عنوان «آیت الهی» به مؤمنان نشان می‌دهد تا مؤمنان بدانند خدا آنان را یاری می‌کند و به دنبال پیروزی جبهه حق است.

حوادث امروز جهان چنان پیچیده است که جبهه حق هر آن نیازمند دیدن «آیت»هایی از سوی خداوند است. راه‌پیمایی ۲۲ بهمن امسال، یکی از این آیت‌ها بود. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای راه‌پیمایی ۲۲ دی و ۲۲ بهمن امسال را برای نخستین‌بار این‌گونه توصیف کردند: «واقعاً آیت الهی بود.» ۱۴۰۴/۱۱/۲۸ در ادامه به این سؤال پاسخ می‌دهیم که راه‌پیمایی یک ملّت مؤمن، چگونه می‌تواند آیت و نشانه‌ای از سوی خداوند باشد؟

ایام‌الله؛ روزهای دیدن آیت‌های الهی
در قرآن کریم مفهوم مهمی به نام «ایام‌الله» وجود دارد که پیوند عمیقی با «آیات‌الله» دارد. ایام‌الله، روزهای بروز و ظهور آیات الهی هستند. ایام‌الله «یعنی آن روزی که دست قدرت خدا را انسان در حوادث مشاهده میکند.» ۱۳۹۸/۱۰/۲۷ از این جهت، ایام‌الله «روزهای نقطه‌ی عطف تاریخند، روزهای تاریخ‌سازند، روزهای عادّی نیستند.» ۱۳۹۸/۱۰/۲۷ ایام‌الله مصادیق گوناگونی دارد. به طور نمونه «این که یک نیرویی، یک ملّتی، این قدرت را دارد، این توان روحی را دارد که به یک قدرت متکبّر زورگوی عالم ... سیلی بزند، نشان‌دهنده‌ی دست قدرت الهی است، پس آن روز جزو ایّام‌الله است.» ۱۳۹۸/۱۰/۲۷ قرآن کریم به انبیای خود دستور می‌دهد تا «ایام‌الله» را به جامعه ایمانی یادآوری کنند و نگذارند به دست فراموشی سپرده شود. این دستور مهم از آن جهت است که ایام‌الله روزهایی است که «آیت»ها و «نشانه»های قدرت خدا به‌وضوح نمایان است.

۲۲ بهمن، یوم‌الله و راه‌پیمایی آن، آیت الهی است
ایام‌الله را خدا می‌سازد. با این حال، ملّت مؤمن نقش مهمی در بروز و ظهور ایام‌الله دارند؛ به گونه‌ای که در تمام مصادیقی که «یوم‌الله» نامیده شده است، مردم نقش اساسی را ایفا کرده‌اند. لذا «روزهای بزرگ هر کشوری و هر ملّتی آن روزهایی است که یک حادثه‌ی الهی به وسیله‌ی مردم و با دست مردم در آن انجام گرفته است ... ایّام‌الله همین روزهای بزرگ تاریخ‌ساز است.» ۱۳۹۵/۱۲/۱۶ با این توصیف «ایّام‌الله، روزهای جلوه‌ی ویژه‌ی خدای متعال است؛ گاهی نیّت مردم، همّت مردم، اراده‌ی مردم، یک چنین روزی را می‌آفریند.» ۱۳۹۷/۱۱/۲۹ از جمله روزهای تاریخ‌ساز ملّت ما ۲۲ بهمن است. در حقیقت «هر روزى از روزهاى این دهه [فجر] - مخصوصاً روز بیست‌ودوّم بهمن - ایّام‌الله‌ هستند.» ۱۳۶۹/۱۱/۱۰ چرا که حضور مردم در راه‌پیمایی‌ها را «هر چه نگاه میکنیم ... جز قدرت الهی چیز دیگری نیست، این دست قدرت خدا است.» ۱۳۹۷/۱۲/۲۳

از طرفی دیگر، «حضور آگاهانه ملّت [در راه‌پیمایی روز ۲۲ بهمن] یکی از زیباترین جلوه‌های قدرت لایزال الهی است.» ۱۳۸۰/۱۱/۲۳ به همین دلیل راه‌پیمایی ۲۲ بهمن امسال «واقعاً آیت الهی بود.» ۱۴۰۴/۱۱/۲۸ در حقیقت «این حضور آگاهانه و پرمعنا ... قدرت لایزال الهی را که بیداری ملّتها و حضور بهنگامِ آنان، یکی از زیباترین جلوه‌گاههای آن است، به رخ مادّی‌اندیشان و ساده‌نگران عالم کشید.» ۱۳۸۰/۱۱/۲۳

در میدان بودن، شرط پیروزی و نصرت الهی است
راه‌پیمایی ۲۲ بهمن از دو جهت آیت الهی است: اولاً از این جهت که رسانه‌ها و دستگاه‌های تبلیغاتی دشمن سال‌هاست تلاش می‌کنند مردم را مأیوس، خسته و جدا از نظام اسلامی نشان دهند. فشار اقتصادی، جنگ روانی، عملیات رسانه‌ای و تهدیدهای سیاسی، همه با این محاسبه طراحی می‌شود که پشتوانه مردمی نظام تضعیف شود؛ اما وقتی مردم با وجود این فشارها به‌صورت متراکم و گسترده در صحنه حاضر می‌شوند، تمام طراحی‌های پیچیده دشمن را نقش بر آب می‌کنند. «از اوّل انقلاب در بسیاری از سالها، قبل از بیست‌ودوم بهمن تبلیغات بوقهای بیگانه در تشویق مردم به حضور نیافتن در این راهپیمایی به زبانهای مختلف شروع میشد... بعد از آن هم که راهپیمایی انجام شده، باز بوقهای بیگانه گفته‌اند بله، پول داده‌اند و عدّه‌ای را آورده‌اند!» ۱۳۸۲/۱۱/۲۰ اما «ملّت ایران با راه‌پیمایی در خیابانها خودش را نشان میدهد و کسانی را که طمع در ایران اسلامی و در جمهوری اسلامی و در منافع این ملّت دارند، به عقب‌نشینی وادار میکند.» ۱۴۰۴/۱۱/۲۰ از این جهت «راه‌پیمایی بیست‌ودوم بهمن جزو برکات بزرگ الهی برای این انقلاب و این ملّت است.» ۱۳۸۲/۱۱/۲۰

ثانیاً از این جهت است که خداوند وعده داده است اگر دین او را یاری کنیم، ما را یاری می‌کند؛ لذا وقتی مردمی در دفاع از دین و نظام برخاسته از آن به صحنه می‌آیند، در حقیقت در حال «نصرت دین خدا» هستند. ثبات قدمی که پس از سال‌ها فشار همچنان حفظ شده، خود نشانه تحقق این وعده است. در حقیقت «مردم با راه‌پیمایی بیست ودوم بهمن، این حقیقت را نشان ‌میدهند که خدای متعال به وعده ی خود عمل کرده است که فرمود: «اِن تَنصُروا اللهَ یَنصُرکُم وَ یُثَبِت اَقدامَکُم»؛ خدای متعال قدم‌های ‌شما را ثابت میدارد؛ گامهای شما را استوار میدارد؛ نمیگذارد شما مجبور به عقب‌نشینی بشوید. این وعده‌ی الهی است؛ این وعده‌ی ‌الهی در مورد ملّت ایران تحقق پیدا کرده است.» ۱۳۹۲/۱۱/۲۸

اگر یک انقلاب پس از دهه‌ها همچنان با حضور مردمی زنده بماند، این تنها یک پدیده سیاسی نیست؛ یک آیت الهی است. از این رو «این حرکت عظیم مردمی، شبیه معجزه است.» ۱۳۹۶/۱۱/۲۹ این معجزه، خود یکی از آیت‌های الهی است. نکته پایانی اینکه «اگر کسی میگفت که نظام جمهوری اسلامی با این همه دشمنی که از شرق و غرب علیه او اعمال میشد، خواهد ‌توانست ... مقاومت کند و روزبه‌روز قوی‌تر شود و جلوتر برود، کسی باور نمیکرد؛ اما اتفاق افتاد ... این پیروزیها آیت الهی است؛ اینها ‌نشانه‌هائی از قدرت فائقه‌ی حق است که خدای متعال دارد به ما نشان میدهد. آن وقتی که مردم به میدان بیایند، آن وقتی که ما ‌موجودی خودمان را وارد میدان کنیم، نصرت الهی‌ ‌قطعی است. خدای متعال راه را هم به ما نشان میدهد ... خدا، هم هدایت میکند، هم کمک میکند، هم به اهداف عالی میرساند؛ شرطش این است که ما در میدان ‌باشیم.‌» ۱۳۹۰/۱۱/۱۰

دریافت «خط حزب‌الله» نسخه مطالعه

داستان موسی(ع) | قسمت دوم؛ مراقب باشیم کفران نعمت نکنیم

Khamenei.ir — Sat, 21 Feb 2026 17:46:00 +0430

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای: «در قرآن بارها به بنی‌اسرائیل خطاب شده است که ما شما را بهترین خلایق قرار دادیم ‌امّا همین بنی‌اسرائیل به‌خاطر ناشکرى، به‌خاطر اینکه نتوانستند نعمت الهى را حفظ کنند. کارشان به جایى رسید که قرآن فرمود: ضُرِبَت عَلَیهِمُ الذِّلَّةُ وَالمَسکَنَة. تاریخ ملّتها و تاریخ بشر پُر است از تجربه‌ی ملّتهایى و افرادى که نعمت را به دست آوردند، امّا نتوانستند آن را نگه دارند.» ۱۳۶۸/۰۶/۰۱
قرآن کریم سنت‌ها و قوانین متعدّدی را برای ماجرای حضرت موسی علیه‌السلام و قوم بنی‌اسرائیل، بیان کرده است به طوری که بیشترین آیات قرآن کریم در مورد پیامبران، به بیان زندگی حضرت موسی علیه السلام اختصاص دارد.
بخش معارف اسلامی رسانه KHAMENEI.IR در ایام ماه مبارک رمضان، در سلسله یادداشت‌هایی به تبیین عبرت‌ها و درس‌هایی از داستان زندگی حضرت موسی علیه السلام بر اساس بیانات و نظرات تفسیری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای* با عنوان «داستان موسی(ع)» می‌پردازد. در دومین یادداشت از این مطالب، مسئله «سنت الهی در هنگام کفران نعمت از سوی قوم بنی‌اسرائیل» تبیین شده است.

«یَا بَنِی إِسْرَائِیلَ اذْکُرُوا نِعْمَتِیَ الَّتِی أَنْعَمْتُ عَلَیْکُمْ وَأَوْفُوا بِعَهْدِی أُوفِ بِعَهْدِکُمْ وَإِیَّایَ فَارْهَبُونِ» (سوره بقره، آیه ۴۰)
ترجمه: اى بنى‌اسرائیل! نعمت‌هاى مرا که به شما عطا کردم، یاد کنید و به پیمانم [که سفارش به عبادت و ایمان به همه انبیا به ویژه پیامبر اسلام است‌] وفا کنید تا من هم به پیمان شما [که توقع ثواب وپاداش در برابر عبادت وایمان است‌] وفا کنم، و [نسبت به پیمان‌شکنى‌] فقط از من بترسید.

خداوند متعال در قرآن کریم برای هدایت مؤمنان از روش‌های گوناگونی بهره گرفته است. یکی از این روش‌ها، بیان داستان‌ها و سرگذشت ملّت‌های پیشین است تا مؤمنان با تأمل در آن‌ها، از حوادث و سرنوشت آنان درس و عبرت بگیرند. در میان این ملّت‌ها، داستان حضرت موسی علیه‌السّلام و قوم بنی‌اسرائیل بیش از دیگران مورد توجه قرار گرفته است. یکی از این سنت‌ها که در دل داستان‌های عبرت‌آموز ماجرای بنی‌اسرائیل وجود دارد، این قانون حتمی و ثابت است که «کفران نعمت، باعث زوال نعمت می‌شود.» این سنت در طول تاریخ و در امت‌های گوناگون به وقوع پیوسته است.

بر اساس آیات متعدد قرآن کریم، خداوند به ملّت بنی‌اسرائیل لطف داشته و نعمت‌های فراوانی به آنان عطا کرده بود؛ اما آنان قدر این نعمت‌ها را ندانستند و کفران کردند. خداوند در سوره بقره درباره نعمت‌های خود به بنی‌اسرائیل می‌فرماید: یَا بَنِی إِسْرَائِیلَ اذْکُرُوا نِعْمَتِیَ الَّتِی أَنْعَمْتُ عَلَیْکُمْ؛ اى بنى‌اسرائیل! نعمت‌هاى مرا که به شما عطا کردم، یاد کنید. این نشان می‌دهد که نعمت‌های مهمی در اختیار آنان قرار گرفته بود؛ اما بنی‌اسرائیل با کفران، موجب سلب این نعمت‌ها شدند.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در مورد این نعمتها می‌فرمایند: «خداى متعال، هم به انبیا و اولیا و شهدا و صالحین نعمت داده است ... هم به بنى‌اسرائیل نعمت داده است؛ اُذْکُرُوا نِعْمَتِیَ اَلَّتِی أَنْعَمْتُ عَلَیْکُمْ‌، در سوره‌ى بقره سه مرتبه این تعبیر تکرار شده است. خدا به بنى‌اسرائیل هم نعمت داد.»(۱) برخی مفسران معتقدند نعمت‌های خداوند به بنی‌اسرائیل متعدد بود. در تفسیر مجمع‌البیان درباره این نعمت دادن الهی به قوم بنی‌اسرائیل چنین آمده است: «در این آیه یک نعمت نیست و الّا قابل شمارش بود بلکه مقصود جنس نعمت است.»(۲)

حفظ نعمت الهی مشکل‌تر از به دست آوردن آن است

حفظ و نگهداری نعمت‌های الهی سخت‌تر از به‌دست آوردن آن است. بنی‌اسرائیل مصداق بارز ملّتی بودند که در حفظ نعمت‌های الهی کوتاهی کردند و آن‌ها را به فراموشی سپردند. دیدگاه عموم مفسران در تفسیر آیه هفتم سوره حمد این است که خداوند به عده‌ای نعمت داده است و به عده‌ای نعمت نداده و آنان را مورد غضب قرار داده و عده‌ای را نیز گمراه کرده است؛ اما حضرت آیت‌الله خامنه‌ای بر این باور است که خداوند به همه انسان‌ها نعمت می‌دهد، اما نعمت‌داده‌شدگان به دو گروه تقسیم می‌شوند: «یک عدّه کسانى که وقتى نعمت الهى را دریافت کردند، نمى‌گذارند که خداى متعال بر آن‌ها غضب کند و نمى‌گذارند گمراه شوند... یک دسته هم کسانى هستند که خدا به آن‌ها نعمت داد، اما نعمت خدا را تبدیل کردند و خراب نمودند. لذا مورد غضب قرار گرفتند؛ یا دنبال آن‌ها راه افتادند، گمراه شدند.»(۳)

بنی‌اسرائیل جزو آن گروهی بودند که خداوند به آنان نعمت داد؛ اما آنان نعمت را حفظ نکردند. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در توضیح این نکته می‌فرمایند: «حفظ نعمتهاى الهى مشکل‌تر است از به دست آوردن نعمتها. به دست آوردن نعمت خدا ‌-چه نعمتهاى مادّى و چه نعمتهاى معنوى- یک کار است، امّا حفظ این نعمتها و تداوم دادن به این نعمت، چندین کار است .بعد از آنکه خداوند متعال نعمتهاى خودش را به فردى یا به ملّتى عطا کرد و داد، یک تلاش و زحمتى لازم است براى حفظ این نعمتها ... خیلى از ملّتها را ما در تاریخ سراغ داریم که نعمت خدا شامل حال آنها شد، امّا نتوانستند این نعمت را براى خودشان حفظ کنند. در قرآن بارها به بنی‌اسرائیل خطاب شده است که ما شما را بهترین خلایق قرار دادیم ‌-وَ اَنّی فَضَّلتُکُم عَلَی العالَمین- امّا همین بنی‌اسرائیل به‌خاطر ناشکرى، به‌خاطر اینکه نتوانستند نعمت الهى را حفظ کنند، کارشان به جایى رسید که قرآن فرمود: ضُرِبَت عَلَیهِمُ الذِّلَّةُ وَالمَسکَنَة.»(۴)

عاقبت کفران نعمت، سرنوشت دیگری برای بنی‌اسرائیل رقم زد

بنی‌اسرائیل نه‌تنها نعمت‌های الهی را حفظ نکردند، بلکه آن را کفران و ناسپاسی کردند. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای کفران نعمت را چنین معنا می‌کنند: «کفر یعنى پوشاندن، کافر یعنى پوشاننده‌ى حقیقت. در قرآن، به زارع هم کافر میگویند: أَعْجَبَ اَلْکُفّٰارَ نَبٰاتُهُ‌؛ یعنى زارع یا خود آن کشاورز که این دانه را در زمین نشانده، به تعجّب مى‌آید. کافر یعنى پوشاننده؛ کفران نعمت یعنى پوشاندن نعمت و انکار کردن نعمت ... کافر نعمت یعنى کسى که نعمت را میپوشاند، آن را انکار میکند.»(۵)

کفران نعمت بنی‌اسرائیل عاقبت بدی را برای آنان به دنبال داشت؛ به گونه‌ای که مُهر ذلت و پستی بر پیشانی آنان کوبیده شد. بنی‌اسرائیل با کفران نعمت مورد لعنت دائمی خدا قرار گرفتند؛ چرا که «بنى اسرائیل هم جزو کسانى بودند که خداى متعال برایشان انعام کرد و قرآن مصرّح این معناست... اما همین بنى اسرائیل، کسانى بودند که بعدها کارشان به جایى رسید که خداى متعال، لعنت دائمى بر آنان فرستاد.»(۶)

برخی مفسران در تبیین عاقبت کفران نعمت توسط بنی‌اسرائیل نوشته‌اند: «برترى دادن بنى‌اسرائیل بر مردم جهان، مخصوص دوران جانشینى و برگزیدگى ایشان است و امّا پس از آنکه از فرمان خدا سرپیچیدند و اطاعت پیغمبران را گردن ننهادند و نعمتى را که خدا ارزانى داشته بود نادیده گرفتند و از تعهّدها و پیمانهاى خود، شانه خالى کردند، خداى متعال نیز بیزارى و خشم خود را آشکار نمود و خوارى و پریشانى را بر ایشان نازل کرد و آنان را به آوارگى و پریشانى محکوم ساخت و وعده‌ى عذاب درباره‌ى آنان به عمل درآورد.»(۷)

بنی‌اسرائیل ظاهر تورات را حفظ کردند اما از باطنش بی‌خبر ماندند

ملّت بنی‌اسرائیل در حوادث گوناگونی دچار کفران نعمت شدند. یکی از مهمترین مصادیق این بود که با وجود مأموریت الهی برای حفظ و پاسداری از کتاب حضرت موسی علیه‌السّلام، یعنی کتاب تورات، در نگهداری و عمل به آن سستی کردند و در نتیجه آن را از دست دادند. «الواح الهى را به آنها دادند... «حُمِّلُوا اَلتَّوْرٰاةَ» تورات به آنها داده شد، امّا «ثُمَّ لَمْ یَحْمِلُوهٰا»؛ «ثمّ‌» یعنى با یک فاصله، از روى دوش خودشان انداختند. حالا انداختن یعنى چه‌؟ یعنى آیا علناً تورات را گذاشتند و آماج تیراندازى قرار دادند و نابودش کردند؟ نه، ظاهر تورات را حفظ کردند امّا از باطنش بى‌خبر ماندند! مثل چه‌؟ «کَمَثَلِ اَلْحِمٰارِ» حمار و چهارپایى که «یَحْمِلُ أَسْفٰاراً».»(۸)

ماجرایی که بارها به مسلمان‌ها در قرآن یادآوری شده است

خداوند هنگام نزول آیات مربوط به بنی‌اسرائیل، دائماً به مسلمانان هشدار می‌دهد تا از آنان عبرت بگیرند؛ لذا «در قرآن بارها به مسلمانها ماجراى بنى‌اسرائیل یادآورى میشود؛ یعنى به مسلمانها گفته میشود که مسلمانها! شما هم مثل قوم بنى‌اسرائیل هستید؛ همچنان که قوم بنى‌اسرائیل قوم و خویش خدا نبودند، سوگلى خدا نبودند و فرزندان خدا نبودند، شما هم نیستید. خدا یک لطفى به آنها کرد، پیغمبر خوبى و پیغمبران خوبى به آنها داد، زمینه‌ى تربیت را براى آنها آماده کرد، امّا کفران نعمت کردند؛ شما هم اگر کفران نعمت کردید، همان جور [میشود].»(۹) یعنی این یک سنت الهی است که هر قوم و ملّتی کفران نعمت کند، نتیجه آن از دست دادن نعمت خواهد بود.

با این توصیف، باید توجه داشت که ممکن است کفران نعمت و عاقبت آن شامل حال مسلمانان نیز بشود. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در این باره می‌فرمایند: «بارها خداى متعال به بنى اسرائیل فرمود: اُذْکُرُوا نِعْمَتِیَ اَلَّتِی أَنْعَمْتُ عَلَیْکُمْ‌. آن‌ها مورد نعمت خدا قرار گرفته بودند. در سوره‌ى حمد، مغضوب علیهم، به بنى اسرائیل تعبیر شده است. بنابراین، نعمت را که گرفتیم، باید مواظب باشیم که بعد از تسلّم نعمت، شکرگزار آن باشیم تا جزو «مغضوب علیهم» و یا «ضالّین» نشویم. راهش هم این است که شکر کنیم.»(۱۰)

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای بعد از تفسیر آیات مربوط به بنی اسرائیل، نظام جمهوری اسلامی را یکی از نعمتهای الهی به ملّت ایران دانسته و می‌فرمایند: «ما ملّت ایران نعمت بزرگى را به دست آوردیم که عبارت بود از نعمت جمهورى اسلامى و حاکمیّت دین و آزادى؛ آزادى از زورگویى قدرتهاى بزرگ... باید ملّت ما با همان اراده‌اى که این نظام را در طول چند سال مبارزه به وجود آورد و در طول چند سال مبارزه و مقاومت حفظ کرد، در آینده هم با قدرت، با مقاومت، با مجاهدت، با آگاهى و هوشیارى، این نعمت بزرگ الهى را حفظ کند.»(۱۱)

از طرفی دیگر، رهبر انقلاب درباره شکر و قدردانستن نعمت انقلاب به مسئولین نیز تذکر می‌دهند که باید از رفتار خود مراقبت کنند تا دچار عاقبت بنی‌اسرائیل نشوند. ایشان می‌فرمایند: «بارها من عرض کرده‌ام بنى اسرائیل همان کسانى هستند که خداى متعال در قرآن مکرر مى‌فرماید: «اُذْکُرُوا نِعْمَتِیَ اَلَّتِی أَنْعَمْتُ عَلَیْکُمْ وَ أَنِّی فَضَّلْتُکُمْ عَلَى اَلْعٰالَمِینَ‌». خدا بنى اسرائیل را بر عالمین تفضیل داد؛ اما همین بنى اسرائیل به خاطر اینکه لوس شدند، قدر نعمت خدا را ندانستند و کفران کردند، «کُونُوا قِرَدَةً خٰاسِئِینَ‌»، «ضُرِبَتْ عَلَیْهِمُ اَلذِّلَّةُ وَ اَلْمَسْکَنَةُ‌»؛ تبدیل شدند به این.»(۱۲)

انسان نسبت به نعمت‌هایی که به او داده می‌شود، وظایفی دارد. یکی از مهم‌ترین این وظایف، شکرگزاری است؛ وگرنه مانند بنی‌اسرائیل که کفران کردند، از نعمت محروم خواهد شد. خداوند می‌فرماید که حضرت موسی با توجه به دستور خدا وظیفه دارد نعمت الهی را به یاد مردم آورد؛ یعنی «به یاد آنها آورد نجاتشان از دست فرعون را، فرعونیان را، از دست قدرت فائقه و غالب ستمگر را ... بعد دنباله‌ى این نداى عمومى پروردگار است، صداى بلند خدا است: «وَ إِذْ تَأَذَّنَ رَبُّکُمْ‌»، «تأذّن» یعنى با صداى بلندخدای متعال به همه اعلان میکند که «لَئِن شَکَـرتُم لَاَزیدَنَّکُم» اگر شکرگزاری کردید، ما آن نعمتی را که به شما دادیم این را روزبه‌روز افزایش خواهیم داد، زیاد میکنیم؛ «وَ لَئِن کَفَرتُم إِنَّ عَذابی لَشَدید»؛ امّا اگر کفران نعمت کردید، وظایف شکر را به جا نیاوردید، آن وقت آنجا عذاب الهی است، مشکلات فراوانی است که برای شما پیش خواهد آمد.»(۱۳)

بنابراین، باید توجه کرد که سنت الهی درباره نعمت همواره پابرجاست و هر کس نعمت خدا را نادیده بگیرد و کفران کند، همانند بنی‌اسرائیل گرفتار ذلت و محرومیت خواهد شد؛ شکرگزاری و حفظ نعمت، تنها راه بهره‌مندی از رحمت الهی است.

(۱ بیانات در دیدار جمعی از دانشجویان استان کرمان، ۱۳۸۴/۰۲/۱۹

(۲ مجمع البیان فی تفسیر القرآن، طبرسی، فضل ابن حسن، ج‌۱، ص ۲۰۷

(۳ بیانات در خطبه‌هاى نماز جمعه‌ى تهران، ۱۳۷۷/۰۲/۱۸

(۴ بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم، ۱۳۶۸/۰۶/۰۱

(۵ تفسیر سوره بقره، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، ص ۸۷، انتشارات انقلاب اسلامی

(۶ بیانات در دیدار فرماندهان و اعضاى سپاه پاسداران انقلاب اسلامى، ۱۳۷۳/۱۰/۱۵

(۷ سیدقطب، فی ظلال القرآن، ترجمه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، ص ۱۳۸، انتشارات انقلاب اسلامی

(۸ تفسیر سوره حمد، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، ص ۱۲۸، انتشارات انقلاب اسلامی

(۹ تفسیر سوره‌ی صف، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، ص ۳۵

(۱۰ بیانات در دیدار نمایندگان مجلس، ۱۳۷۶/۰۳/۰۷

(۱۱ بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم، ۱۳۶۸/۰۶/۰۱
(۱۲ بیانات در دیدار مسئولان و کارگزاران حج، ۱۳۸۷/۰۸/۱۶

(۱۳ خطبه‌های نماز جمعه تهران، ۱۳۹۸/۱۰/۲۷
* - به همراه برخی نظرات دیگر مفسران قرآن کریم

روایت پیشرفت باید استوار و جاری باشد

Khamenei.ir — Sat, 21 Feb 2026 17:22:00 +0430

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در روزهای پایانی بهمن ماه ۱۴۰۴ در پاسخ به نامه رئیس حوزه هنری انقلاب اسلامی که گزارشی از برگزاری دومین آیین جایزه ملّی روایت پیشرفت ارائه کرده بود، راویان پیشرفت را بخشی از عناصر پیشرفت توصیف و توصیه کردند کاری کنید که این روایت به گوش جوانان ما برسد و امید را در دلهای آنان بشکفد.
رسانه KHAMENEI.IR به همین مناسبت، در یادداشت پیش‌رو به بررسی اهمیت و شیوه‌های بیان روایت پیشرفت‌های ایران به ویژه برای نسل جدید پرداخته است.

ایران اسلامی در دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی، باوجود همه دشمنی‌ها و جنگ و تحریم، حرکتی شتابان به‌سوی پیشرفت داشته است که یکی از عرصه‌های روشن آن، علم و فناوری است. این پیشرفت چندین مرحله داشته است که اولین آن، گسترش زیرساخت‌های آموزش عالی مانند تعداد دانشگاه‌ها و اساتید متخصص بود که تا انتهای دهه هفتاد ادامه داشت و باعث شد تا جمعیت جوانان تحصیل‌کرده ایرانی چندین برابر بشود. بعد از آنکه این هدف ابتدایی تحقق پیدا کرد، رهبر معظم انقلاب در ابتدای دهه هشتاد، بحث جنبش نرم‌افزاری و تولید علم را مطرح کردند و از جامعه دانشگاهی خواستند تا علاوه بر دستیابی به قله‌های علم جهانی، این علم را به ثروت تبدیل کنند. حاصل این مرحله از رشد علمی ایران، خودکفایی در داروها و برخی تجهیزات پیشرفته و رشد چشمگیر در علوم نانو، سلول‌های بنیادی و هسته‌ای تا ابتدای دهه نود بود که همه جهانیان را حیرت‌زده کرد.

در ادامه این جریان روبه‌رشد، حضور متخصصان علمی در عرصه‌های تولید و حل مسائل کشور، موجب ایجاد جریان شرکت‌های دانش‌بنیان در ابتدای دهه نود و آغاز مرحله جدیدی از گسترش و نقش‌آفرینی علم‌محور در پیشرفت کشور شد؛ به‌طوری‌که فناوران و دانشمندانِ اغلب جوان ایرانی توانستند باوجود همه تحریم‌ها، بخش زیادی از نیازهای مهم کشور را برطرف کنند و خود را به مرزهای دانش برخی حوزه‌های پیشرفته برسانند.

رهبر انقلاب نیز ضمن تأکید مدام بر «تولید دانش‌محور» در میان مسئولین و «دانش مسئله‌محور» در میان دانشگاهیان، چندین سال را به نام تولید و اقتصاد دانش‌بنیان نام‌گذاری کردند تا مردم را نیز با موضوعات مربوط به پیشرفت‌های علمی کشور و اثر آن‌ها بر حل مسائل اساسی و اقتصادی کشور بیشتر آشنا کنند.

بااین‌حال همچنان بسیاری از مردم، از رشد و پیشرفت‌های عمیق صورت‌گرفته اطلاعی نداشتند و تنگ‌ترشدن تحریم‌ها و مداخلات خرابکارانه اقتصادی غرب در ایران، مانع از ملموس‌شدن نتایج پیشرفت علم و فناوری ایرانی می‌شد. در همان سال‌های آغازین دهه نود، در یکی از جلسات فناوران و فعالین دانش‌بنیان کشور با رهبر انقلاب، ایشان بعد از شنیدن روایت‌های متعدد جوانان حاضر در جلسه، اهمیت روایت پیشرفت این جوانان و دستاوردهایشان را با کاری که شهید آوینی در دوران دفاع مقدس و با مجموعه «روایت فتح» انجام دادند مقایسه کردند و فرمودند که ما اکنون به راویانی نیاز داریم که فتح علمی و پیشرفت‌های دانش‌بنیان کشور را روایت کنند و آن را به گوش مردم برسانند.

آن سال‌ها هنوز تعداد آثار منتشرشده در پیشرفت علمی بسیار اندک و بیشتر در قالب تجربه‌نگاری‌های تخصصی بود؛ اما وقتی این سخن رهبر انقلاب نقل شد، جوانان مختلفی وارد حوزه روایت پیشرفت‌های ایرانِ اسلامی شدند. در نتیجه این تلاش‌ها، مسیر جدید «روایت پیشرفت» که با ثبت تاریخ شفاهی فناوران برتر و دستاوردهای مهم و راهبردی آغاز شده بود، روزبه‌روز هم در سوژه‌ها و قالب‌های ارائه متعدد و متنوع شد و هم ریشه‌های فکری و نظری خود را گسترده‌تر کرد.

رهبر عزیز انقلاب هم هم‌زمان با حمایت از جریان‌های پیشرفت و درخواست از مسئولین و دانشگاهیان برای رفع موانع پیشرفت و رفع عوامل ناامیدی، اولین راوی پیشرفت‌های ایران بودند و در مناسبت‌ها و دیدارهای گوناگون، مدام از دستاوردهای جوانان و دانشمندان ایرانی و لزوم دیده‌شدن آن‌ها گفتند: «جوان نخبه‌ی امروز، جوان نخبه‌ی کارآمد، در یک روز سه ماهواره میفرستد به فضا؛ این چیز کوچکی نیست، خیلی چیز بزرگی است. جوان نخبه‌ی امروز، در طول چند ماه، چهار هزار مگاوات بر نیروی برق کشور اضافه میکند و شبکه‌ی کشور را تقویت میکند. جوان نخبه‌ی امروز، در دانشهای مختلف، در هوافضا، در زیست‌فنّاوری، در درمان ــ پزشکی ــ در نانو، در ساخت موشک، در صنایع نظامی، چشم دنیا را متحیّر کرده، آن هم در وقت تحریم. اینها ثروتهای بی‌نظیری است؛ این ثروتها را باید دید، ما اینها را داریم.» ۱۴۰۴/۱۰/۱۳

اما از نیمه دوم دهه نود، هم‌پای رشد جریان پیشرفت‌های مهم ایران و گسترش روایت پیشرفت، فعالیت دشمنان ملّت ایران نیز ابعاد تازه‌ای پیدا کرد. آن‌ها پس از آنکه با تحریم‌های سنگین اقتصادی نتوانستند پیشرفت ملّت ایران را متوقف کنند، تلاش کردند تا اراده مردم ایران برای پیشرفت و استقلال را بشکنند. برای همین هم در سال‌های اخیر، شاهد شروع یک جنگ تمام‌عیار شناختی و رسانه‌ای علیه ملّت ایران هستیم که با تحقیر داشته‌ها و برجسته‌کردن ضعف‌های ملّت ایران، «حس امید به آینده» را هم تحریم کرده است.

فضایی که باعث شده است تا رهبر معظم انقلاب در صحبت‌های گوناگون خود، مسئولان و فعالان فرهنگی و آحاد مردم را به این نقشه دشمن توجه دهند و از آن‌ها بخواهند که در برابر این کارزار تبلیغاتی، آرایش جنگی بگیرند: «امروز یکی از ابزارهای جنگ نرم در میان دشمن و در میان بعضی از افراد ناباب یا غافل، عبارت است از مسکوت گذاشتن آورده‌ها و داشته‌ها و توانایی‌های این ملّت؛ انکار توانایی‌های این ملّت. ملّت، ملّت بزرگی است، کار هم میتواند بکند و دارد میکند؛ امروز دارد کار میکند. اگر ملّتی از داشته‌های خود غافل بشود، توانایی‌های خود را نبیند، پیشرفتهای خود را باور نکند، تحقیر خواهد شد؛ وقتی تحقیر شد، خود را حقیر دید، آماده‌ی تسلیم در مقابل دشمن خواهد شد؛ این ترفندی است که دشمنان دارند دنبالش میکنند و انجام میدهند.» ۱۴۰۴/۱۰/۱۳

پس همان‌طور که جنگ دشمنان ملّت ایران شکل و فرم تازه‌ای به خود گرفته است، نوع و سطح مواجهه ما هم باید متفاوت باشد. قطعاً در شرایط جنگ شناختی، نمی‌توان روایت پیشرفت‌های کشور را به اعلام چند خبر در رسانه و کانال مجازی تقلیل داد؛ باید عرصه رسانه پیشرفت هم هم‌گام با میدان پیشرفت که یک عرصه زنده و بی‌وقفه در حال افق‌گشایی و حل مسائل کشور است، به‌روز و زنده باشد و مدام قالب‌ها و زبان و دسته مخاطبان خود را گسترش دهد. همچنین در عرصه ترویج روایت پیشرفت نیز، نمی‌توان به جمع فعالان این حوزه محدود ماند؛ باید همه دلسوزان ایران، مطالعه و شناخت پیشرفت‌های کشور را به‌طور جدی در دستور کار خود قرار بدهند و هرکس در هر جایگاهی که هست، از دانش‌آموز و دانشجو تا معلم و استاد دانشگاه، از هنرمند تا فعال رسانه‌ای و ...، خود را در شنیدن روایت‌های پیشرفت و رساندن آن‌ها به دیگران سهیم بداند.

لزوم این پویایی و گسترش را می‌توان در پیام اخیر رهبر انقلاب خطاب به راویان پیشرفت بهتر دریافت. ایشان ۲۹ بهمن در پاسخ به نامه آقای دادمان، رئیس حوزه هنری انقلاب اسلامی در خصوص برگزاری دومین جایزه ملّی روایت پیشرفت، ضمن تشکر و دعای خیر برای راویان پیشرفت، مأموریت جدید و میدان تازه‌ای را پیشِ روی فعالان این حوزه و سایر مسئولین و صاحبان رسانه گشودند و فرمودند: «کاری کنید که این روایت به گوش و دل جوانان ما، دانشجویان و دانش‌آموزان و دیگران برسد و امید در دل‌های آنان بشکفد.»

قطعاً رساندن روایت پیشرفت جمهوری اسلامی به دل و گوش جوانان، دانشجویان، دانش‌آموزان و سایر مردم، کارهای بزرگ و خلاقانه بسیاری می‌طلبد. بنابراین هر کدام از ما در هر جایی که هستیم، باید نسبت‌مان را با این پیام و فرمان جدید مشخص کنیم و سعی کنیم با هم‌افزایی و خلاقیت، جان‌های بیشتری را از زیر ضربه ناامیدیِ دشمن‌ساخته نجات دهیم. جاری ساختن روایت پیشرفت در لایه‌های مختلف جامعه، آن هم در روزگار سرمایه‌گذاری شدید دشمن بر سیاه‌نمایی، کار ساده‌ای نیست و نیازمند جهاد و استواری بیش از پیش است. امیدوارم هر یک از ما که یک سلول از پیکره ملّت ریشه‌دار و بااراده ایران هستیم، یک سلول بنیادی برای روایت پیشرفت ایران هم باشیم و این روایت را نه‌تنها در جان خودمان، بلکه در اطرافیانمان هم تکثیر کنیم.

داستان موسی(ع) | قسمت اول؛ هشدارهای تاریخی قرآن

Khamenei.ir — Fri, 20 Feb 2026 15:45:00 +0430

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای: «ماجرای حضرت موسی (علیه‌السّلام) ... از آن ماجراهای عبرت‌آمیز و عجیب تاریخ است. درباره‌ی این ماجرا هرچه بگویم تمام نمیشود. واقعاً قرآن گنجینه‌ی عظیمی از تجربه‌ی موسوی برای ماست.» ۱۳۷۳/۱۱/۲۸
قرآن کریم سنت‌ها و قوانین متعدّدی را برای ماجرای حضرت موسی علیه‌السلام و قوم بنی‌اسرائیل، بیان کرده است به طوری که بیشترین آیات قرآن کریم در مورد پیامبران، به بیان زندگی حضرت موسی علیه السلام اختصاص دارد.
بخش معارف اسلامی رسانه KHAMENEI.IR در ایام ماه مبارک رمضان، در سلسله یادداشت‌هایی به تبیین عبرت‌ها و درس‌هایی از داستان زندگی حضرت موسی علیه السلام بر اساس بیانات و نظرات تفسیری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای* با عنوان «داستان موسی(ع)» می‌پردازد. در این یادداشت، مسئله «ضرورت پرداختن به داستان حضرت موسی علیه السلام» تبیین شده است.

«وَ لَوْ قَاتَلَکمُ الَّذِینَ کفَرُوا لَوَلَّوُا الْأَدْبَارَ ثُمَّ لَا یَجِدُونَ وَلِیًّا وَ لَا نَصِیرًا * سُنَّةَ اللَهِ الَّتِی قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلُ وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَهِ تَبْدِیلًا» (سوره فتح، آیات ۲۲و۲۳)
ترجمه: و اگر کسانى که کافر شده‌اند با شما به کارزار آیند، پشت مى‌کنند و مى‌گریزند، آن‌گاه نه کسى را مى‌یابند که کارشان را برعهده گیرد و نه کسى که آنان را یارى کند. خدا مقرّر داشته است که پیامبران و مؤمنان واقعى بر دشمنانشان پیروز شوند. این سنّت خداست که از پیش جارى بوده است و هرگز در سنّت خدا تغییرى نخواهى یافت.

جبهه حق همیشه در مواجهه با جبهه دشمن، نیازمند افق روشن و امید به آینده بوده است. در صدر اسلام، گاهی مسلمانان چنان از مواجهه با دشمن و پیروزی بر آنان ناامید می‌شدند که هیچ افق روشنی در برابر خود نمی‌دیدند. از طرفی دیگر، ملّت‌های گذشته گاهی آن‌چنان دچار خطاها و انحرافات متعددی می‌شدند که نتیجه آن، شکست حتمی و غضب الهی بر آنان بود. بنابراین مسلمانان عصر رسول خدا صلّی‌الله‌علیه‌وآله دو نیاز اساسی داشتند. نخست، نیاز به امید و افق روشن برای حرکت و پیشرفت. نیاز دوم، درس‌ها و عبرت‌های تاریخی برای مراقبت در این مسیر حرکت. یکی از مهم‌ترین روش‌های خداوند برای پاسخ به این دو ضرورت اساسی، توجه دادن آنان به قوانین حاکم بر دنیا است که در امت‌های گذشته به وقوع پیوسته است. قرآن کریم از این قوانین تعبیر به «سنة الله» می‌کند.

شناخت سنت‌های الهی برای ما ضروری است
«سنّت یعنی قانون، قاعده؛ خدای متعال در عالم طبیعت، در عالم انسان قواعدی دارد، قوانینی دارد... قانون جاذبه یک قانون جلوی چشم است و همه میفهمند، [امّا] قوانینی ‌هم دارد که همه قادر به فهم آنها نیستند؛ واقعاً سرتاسر قرآن پُر است از بیان این قوانین‌.» ۱۴۰۱/۰۴/۰۷ ویژگی سنت‌های الهی این است که قوانینی ثابت و تغییرناپذیرند و در طول تاریخ قطعاً به وقوع می‌پیوندند. قرآن کریم این قوانین را چنین توصیف می‌کند: «سنّت خدا از در امت‌های پیشین جارى بوده است و هرگز در سنّت خدا تغییرى نخواهى یافت.»(۱) شناخت سنت‌ها و قوانین حاکم بر دنیا، آثار و پیامدهای متعددی دارد. شناخت برخی سنت‌های الهی باعث می‌شود ملّت‌های مسلمان در هر عصری این اطمینان را داشته باشند که قطعاً بر دشمنان خود پیروز می‌شوند. شناخت برخی سنت‌ها و قوانین الهی به عنوان هشداری برای ملّت‌ها است و باعث می‌شود آنان مراقب رفتار خود باشند تا از مسیر حق منحرف نشوند. همچنین شناخت برخی سنت‌ها باعث شناخت بهتر مسیر رشد و تعالی می‌شود.

راز تکرار داستان بنی‌اسرائیل در قرآن
قرآن کریم برای شناساندن سنت‌های الهی به جامعه اسلامی، تاریخ ملّت‌های گذشته و انبیای آنان را ذکر می‌کند و در دل آن، سنت‌های متعدد حاکم بر دنیا را تبیین می‌کند. یکی از ملّت‌هایی که حجم زیادی از سنت‌های الهی در آن به وقوع پیوسته است، قوم «بنی‌اسرائیل» به رهبری «حضرت موسی علیه‌السّلام» است. قرآن کریم سرشار از تاریخ گذشتگان است؛ اما بیشترین آیات تاریخی قرآن مربوط به زندگی حضرت موسی علیه‌السّلام و قوم بنی‌اسرائیل است. نزول این حجم از آیات درباره حضرت موسی و بنی‌اسرائیل ــ آن هم در حساس‌ترین لحظات مبارزه مسلمانان صدر اسلام ــ خود بهترین دلیل بر روش خداوند در نشان دادن افق روشن برای مسلمانان و اطمینان خاطر دادن به آنان برای پیروزی بر دشمن است.

در دوران معاصر نیز که تقابل دشمنان با جبهه حق به اوج خود رسیده است، شناخت قوانین الهی حاکم بر جهان هستی، آثار و برکات متعددی برای ملت اسلام در پی دارد. از این رو، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در بیانات و جلسات تفسیر قرآن، بارها به تبیین و توضیح آیات حضرت موسی علیه‌السّلام و قوم بنی‌اسرائیل پرداخته‌اند. ایشان معتقدند: «قرآن گنجینه‌ی عظیمی از تجربه‌ی موسوی برای ماست.» ۱۳۷۳/۱۱/۲۸ و در این باره می‌فرمایند: «ماجرای حضرت موسیٰ علیه‌السّلام ... از آن ماجراهای عبرت‌آمیز و عجیب تاریخ است. درباره‌ی این ماجرا هرچه بگویم تمام نمیشود.» ۱۳۷۳/۱۱/۲۸ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای معتقدند علت فراوانی آیات قرآن درباره حضرت موسی علیه‌السّلام و بنی‌اسرائیل، ظرفیت عظیم عبرت‌ها و درس‌های متعددی است که برای مسلمانان وجود دارد. «در قرآن بارها به مسلمانها ماجراى بنى‌اسرائیل یاداورى میشود؛ یعنى به مسلمانها گفته میشود که مسلمانها! شما هم مثل قوم بنى‌اسرائیل هستید؛ همچنان که قوم بنى‌اسرائیل قوم و خویش خدا نبودند، سوگلى خدا نبودند و فرزندان خدا نبودند، شما هم نیستید. خدا یک لطفى به آنها کرد، پیغمبر خوبى و پیغمبران خوبى به آنها داد، زمینه‌ى تربیت را براى آنها آماده کرد، امّا کفران نعمت کردند؛ شما هم اگر کفران نعمت کردید، همان جور [میشود].»(۲)

داستان حضرت موسی علیه‌السلام گنجینه راهنمای امروز امت اسلامی است
این سخن برگرفته از احادیثی است که پیامبر اسلام صلّی‌الله‌علیه‌وآله در آن می‌فرمایند: «امت من، سنت بنی‌اسرائیل را مرتکب خواهند شد؛ به طوری که قدم جای قدم آنان می‌گذارند و مَثَل‌ها و سنت‌ها در آنان و اینان به یک صورت جاری شده است.»(۳) همچنین در جای دیگر می‌فرمایند: «لَتَسلُکنَّ سُنَنَ مَن قَبلَکم حَذوَ النَّعلِ بِالنَّعلِ»(۴) شما قدم به قدم راه امت‌های گذشته را خواهید پیمود. ناگفته نماند این سخن به معنای مشابهت جزء به جزء امت اسلامی با امت بنی‌اسرائیل نیست؛ بلکه به این معنا است که سنت‌های الهی که در آن دوران به وقوع پیوسته است، در امت اسلامی نیز به وقوع می‌پیوندد. با این نگاه، بررسی تاریخ حضرت موسی علیه‌السّلام و بنی‌اسرائیل، گنجینه‌ای بزرگ برای راهنمایی امت اسلامی در دوره کنونی است.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در این باره می‌فرمایند: «بخش مهمّى از قرآن قصص گذشتگان است، امّا این قصّه‌گویى فقط براى توصیف گذشته نیست، بلکه درسى است که طبیعت عالم، طبیعت تاریخ، طبیعت بشر و به معناى عام، طبیعت گذشته و حال و آینده را در مقابل چشم مسلمانان قرار مىدهد؛ یعنى ماجراى موسى علیه السلام و ماجراى مقاومت بندگان مؤمن در دوران ابراهیم و موسى و عیسى و بقیّه‌ى پیغمبران الهى‌، براى مسلمانانى که این آیات را تلاوت مىکنند درسى است تا به وسیله‌ى آن، جهت آینده‌ى خودشان ــ وظیفه‌هاى آینده و آنچه در آینده انتظارش را باید داشته باشند ــ نکته‌ها بیاموزند؛ آن هم نکته‌ها و درسى ناشى از حکمت الهى و الهام پروردگار، نه ناشى از حدس و گمان ذهنهاى تیره و تار و عقلهاى ناقص.»(۵) بنابراین، احادیث پیامبر اسلام صلّی‌الله‌علیه‌وآله که در آن به شباهت امت اسلامی به امت بنی‌اسرائیل پرداخته شده است، هشداری برای مسلمانان و دعوتی به عبرت‌گیری از آنان است.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در تبیین این نکته مهم می‌فرمایند: «ما ملّت اسلام در حقیقت تهدید شده‌ایم؛ تهدید به چه چیزى‌؟ تهدید به سرنوشت قوم موسى؛ که اى ملّت اسلام! مواظب باشید اگر به آنچه میگویید عمل نکنید و اگر پاى حرف و ایمانتان نَایستید، مثل قوم موسى خواهید شد که اینها منحرف شدند، خدا هم دلهاى اینها را منحرف کرد؛ یعنى اینها را از هدایت خودش محروم کرد.»(۶) این همان سنت الهی است که در تمام امت‌های گذشته وجود دارد و قوانینی است که تا پایان تاریخ بر آن حاکم است. بر همین اساس، رهبر انقلاب اسلامی این قوانین را در دوران انقلاب اسلامی نیز حاکم می‌دانند. ایشان در تبیین آیه «وَ اَللٰهُ لاٰ یَهْدِی اَلْقَوْمَ اَلْفٰاسِقِینَ‌»(۷) می‌فرمایند: «خدا قوم فاسقین را هدایت نمیکند. این قوم فاسقین چه قوم موسى باشند، چه قوم عیسى باشند، چه قوم پیغمبر آخرالزّمان باشند، چه مال صدر اسلام باشند، چه مال دوران انقلاب اسلامى و جمهورى اسلامى باشند، وقتى از دین خارج شدى، هدایت مشکل میشود و ما باید مواظب باشیم، مراقب باشیم، دل خودمان را حفظ کنیم، ذهن خودمان را در راه خدا نگه داریم، بر ذهن خودمان آیات حسنه‌ى حق را بخوانیم و مواظب باشیم دل ما دچار زیغ نشود.»(۸) به طور نمونه، یکی از خطرات پیش روی امت اسلامی، خطر ارتجاع است. از آنچه گفته شد می‌توان فهمید که «در امت پیغمبر خاتم صلی الله علیه و آله، همان اندازه این خطر [ارتجاع] وجود دارد که در امّت موسى [بود].» ۱۳۷۳/۱۰/۱۵

براساس فلسفه قرآن، قوانین عالم در طول تاریخ یکسان هستند
سؤال مهم این است که مطالعه تاریخ حضرت موسی علیه‌السّلام و بنی‌اسرائیل با چه رویکردی باید باشد؟ به عبارت دیگر، شناخت عبرت‌ها و درس‌های تاریخ بنی‌اسرائیل به چه معنا است؟ از منظر حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، مطالعه تاریخ بنی‌اسرائیل و دیگر امت‌های گذشته «یعنى همان علّتى که موجب میشود بنى‌اسرائیل مثلاً در چهل پنجاه قرن قبل دچار یک حالت بدى بشوند، همان علّت اگر در روزگار شما براى شما به وجود آمد، شما هم دچار همان سرنوشت خواهید شد. این، وحدت قوانین عالم و سنّت‌هاى عالم است؛ این از فرازهاى عالى و جالب بینش اسلامى و جهان‌بینى اسلام است؛ جهان‌بینى اسلام و بینش اصیل و فلسفى اسلام این جور بیان میکند. [البتّه] مرادم از فلسفه، فلسفه‌ى ارسطو و یونان نیست که به نام فلسفه‌ى اسلامى به خورد مسلمانها دادند؛ منظور فلسفه‌ى قرآن است. آنچه قرآن و کلمات قرآن‌شناسان واقعى به ما مى‌آموزد، این جور نتیجه میدهد به ما که قوانین عالم، قوانین طبیعى و قوانین اجتماعى، همه یکى‌اند و در طول تاریخ یکسان هستند. همچنان که قانون جاذبه یک میلیون سال قبل هم اگر زمین و آسمانى بوده، وجود داشته و الى امروز هم هست، همین طور قوانین انحطاط ملّتها و ترّقى ملّتها و پیشرفتها و عقب ماندن‌ها و آقایى‌ها و ذلّتها، همه و همه در این زمان کنونى که ما در آن زندگى میکنم و در میلیون‌ها سال قبل هم اگر انسانى وجود داشته، یکسان و مشابه است؛ قوانین عالم، قوانین آفرینش، کمترین تغییرى نکرده. هر چیزى که موجب شد بنى‌اسرائیل بدبخت و توسرى‌خور بشوند، ممکن است اگر در میان شما به وجود آمد، موجب بشود - و خواهد شد - که شما هم توسرى‌خور و بدبخت و ذلیل بشوید؛ همان چیزى که موجب شد مسلمانان صدر اسلام به آقایى و عزّت برسند، اگر در میان شما هم وجود داشته باشد، یقیناً شما هم به آقایى و عزّت و سربلندى خواهید رسید... این، وحدت سنّت‌ها در طول تاریخ است.»(۹) این بیان جامع نشان می‌دهد که فلسفه مطالعه تاریخ حضرت موسی علیه‌السّلام و بنی‌اسرائیل، شناخت سنت‌ها و قوانین حاکم بر جوامع است تا در پرتو آن شناخت، مسیر رشد و تعالی روشن شود.

(۱ سوره فتح، آیات ۲۲ و ۲۳، سُنَّةَ اللَهِ الَّتِی قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلُ وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَهِ تَبْدِیلًا.

(۲ تفسیر سوره‌ی صف، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، ص ۳۴، انتشارات انقلاب اسلامی.

(۳ لترکبن امتی سنة بنی اسرائیل حذو النعل بالنعل... وجرت الامثال و السنن سواء. (بحار الأنوار، ج۲۸، ص۲۸۲)

(۴ المعجم الکبیر، ج ۱۷، ص ۱۳، ح ۳؛ به نقل از دانشنامه قرآن و حدیث، ج ۷، ص ۲۱۲.

(۵ بیانات در جمع مردم دزفول در استادیوم شهر، ۱۳۷۵/۱۲/۲۳

(۶ تفسیر سوره‌ی صف، ص۵۰

(۷ سوره توبه، آیه ۲۴

(۸ تفسیر سوره‌ی صف، ص۵۰

(۹ نهج البلاغه: شرح هفت خطبه، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، ص۷و۸، انتشارات انقلاب اسلامی.

* - به همراه برخی نظرات دیگر مفسران قرآن کریم

انسجام ملی و آزمون کارآمدی

Khamenei.ir — Tue, 17 Feb 2026 17:00:00 +0430

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار مردم آذربایجان شرقی ضمن تأکید بر شکست دشمن در فتنه آمریکایی-صهیونی ۱۴۰۴ و پیروزی ملّت ایران در این قضیه فرمودند: «خب آنچه پیش آمد، شکست دشمن و پیروزی ملّت ایران بود؛ این، معلوم و مشخّص است. بعد هم که آن راه‌پیمایی عجیب بیست‌ودوّم دی و بعد هم بیست‌ودوّم بهمن که واقعاً آیت الهی بود این حرکت عظیم و متراکم مردم. این [یک] سیاست. سیاستهای بعدی هم هست.‌ بنده نمیخواهم به طور قاطع بگویم، لکن میخواهم بگویم ملّت ایران که توانسته از بدخواهی دشمن و‌ توطئه‌ی دشمن این‌جور پیروز بیرون بیاید، این پیروزی را باید حفظ کند که آن هم با آمادگی است، با هوشیاری است، با اتّحاد ملّی است.» ۱۴۰۴/۱۱/۲۸
رهبر انقلاب، بارها بر ضرورت «انسجام ملّی» تأکید کرده‌اند. این تأکید تنها یک توصیه اخلاقی نیست؛ بلکه در شرایط پیچیده امروز کشور، به یک متغیر راهبردی و حیاتی تبدیل شده است. فشارهای خارجی، جنگ روایت‌ها و برخی مسائل داخلی، ضرورت هم‌افزایی ملّی را دوچندان کرده است.
رسانه KHAMENEI.IR بر همین اساس در گفتاری از سیدابراهیم سرپرست سادات، دانشیار علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی، نقش کارآمدی در حکمرانی اسلامی و تأثیر آن بر تقویت انسجام ملّی، افزایش اعتماد عمومی و پایداری سرمایه اجتماعی را بررسی کرده است.

پرسش کلیدی این است که انسجام ملّی چگونه شکل می‌گیرد و چه عواملی آن را پایدار می‌کند؟
انسجام ملّی را نمی‌توان صرفاً به معنای سکوت یا هم‌راستایی ظاهری دانست. جامعه‌ای زنده و متکثر، همواره نظرات و سلایق مختلف دارد. انسجام واقعی زمانی ایجاد می‌شود که این تکثر در چارچوب اصول مشترک مدیریت شود و میان مردم و حاکمیت، رابطه‌ای مبتنی بر اعتماد، عدالت و امید به آینده برقرار باشد. به تعبیر پژوهشگران علوم سیاسی، انسجام محصول تعامل میان سرمایه اجتماعی، مشروعیت، کارآمدی حکمرانی، عدالت و مشارکت فعال سیاسی است؛ هیچ‌یک از این عناصر به تنهایی کافی نیست.

در شرایط کنونی، مؤلفه «کارآمدی» نقش پیشران دارد. تجربه تاریخی نشان می‌دهد مشروعیت بدون کارآمدی، راه به جایی نمی‌برد. بر اساس مطالعات جامعه‌شناسی سیاسی، نظام‌هایی که در حل مشکلات ملموس مردم ناکام‌اند، با کاهش اعتماد عمومی و کاهش سرمایه اجتماعی مواجه می‌شوند. از این منظر، کارآمدی و مطالبه آن، نه تنها یک شاخص مدیریتی، بلکه تجلی عینی مشروعیت و برایند پایبندی به اصول انقلاب است.

رجوع به سیره حضرت امام علی علیه‌السلام نیز گواه جایگاه والای کارآمدی است. در نامه به مالک اشتر، چهار محور «جبایه خراج‌ها، جهاد عدوها، استصلاح اهل‌ها و عماره بلادها» به عنوان دستورالعمل عملی اداره جامعه ارائه شده است. این چهار محور نشان می‌دهد که حکمرانی موفق نیازمند کارآمدی مالی، امنیتی، اجتماعی و توسعه‌ای است:
۱. کارآمدی مالی: نحوه صحیح جمع‌آوری و خرج کردن منابع، تضمین پایداری اقتصاد و رضایت مردم.
۲. کارآمدی دفاعی و امنیتی: حفظ مرزها و امنیت داخلی و خارجی، تأمین آرامش جامعه و بازدارندگی در برابر تهدیدات.
۳. کارآمدی اجتماعی: اصلاح امور مردمان و به صلاح در آوردن کارهای آنها تا اصلاح تربیتی و معنوی جامعه.
۴. کارآمدی توسعه‌ای و عمران: آبادانی سرزمین، پیشرفت های زیربنایی و ایجاد فرصت‌های واقعی و برابر برای رشد همگانی.

این چهار محور جلوه‌های عملی عدالت و کارآمدی در حکومت هستند. نحوه جمع‌آوری و خرج کردن بیت‌المال، اصلاح زندگی مردم، حوزه دفاعی و عمران سرزمین و پیشرفت جامعه، همه نشان از اهمیت کارآمدی دارد. حکومتی که کارآمد است، باید در بیت المال و مالیات و جمع و خرج آن، اصلاح زندگی مردم، امنیت و پیشرفت کشور متقن عمل کند و برای تحقق آن، ضمانت‌ها و ابزارهای عدالت حقیقی را فراهم آورد.

در همان فردای تجاوز رژیم صهیونیستی به خاک کشور عزیزمان، در جمع‌های خانوادگی، آنچه بالعیان دیده می‌شد و دل مردم ایران را خنک می‌کرد، اصابت موفق موشک‌های ایرانی در سرزمین‌های اشغالی بود. این موفقیت، بدون تردید، نشان از کارآمدی نظام اسلامی در حوزه دفاعی داشت و حتی بر معادلات جنگ و پایان آن تأثیر گذاشت. هرچند اقتدار دفاعی در شرایط تهدید خارجی می‌تواند موجب شکل‌گیری «همگرایی در برابر تهدید» شود، اما انسجام پایدار تنها زمانی حاصل می‌شود که امنیت، معیشت و رضایت مردم و همه وجوه مورد تأکید در نامه مالک اشتر تأمین گردد.

امروز میدان اصلی آزمون کارآمدی، اقتصاد و معیشت است. تورم مزمن و مستمر، کاهش قدرت خرید، مشکل تأمین مسکن و اشتغال، مستقیماً بر اعتماد عمومی اثر می‌گذارد. تحقیقات توسعه سیاسی نشان می‌دهد که فاصله میان انتظار مردم و تحقق وعده‌ها می‌تواند به نارضایتی سیاسی و کاهش مشارکت اجتماعی منجر شود. از این منظر، توجه مکرر رهبر انقلاب در نام‌گذاری سال‌ها بر خواسته‌های اقتصادی، ناظر به همین پیوند میان کارآمدی اقتصادی و انسجام اجتماعی است.

معیشت چنان پراهمیت است که در احسن القصص قرآن شاهدیم پیامبر مخلص خداوند، ۱۴ سال، داوطلبانه همت خود را مصروف بهبود و تضمین معیشت مردم قرار داده است. کیفیت زندگی مادی مردم، مستقیماً بر صلاح زندگی، رضایتمندی و مشارکت آنها در فعالیت‌های مدنی و سیاسی، از خراج‌دهی و انتخابات گرفته تا دفاع از وطن و تربیت اخلاقی و معنوی، اثرگذار است. اگر این امر اصلاح نشود، زندگی مردم سامان نیابد و احساس آبادی و رضایت نکنند، در عصر آسان شدن مقایسه‌ها زیر سایه تکنولوژی، رسانه، رقابت‌ها و روایت‌ها، هر مسئله‌ای با هر دستاویزی قابلیت تبدیل به بحران سیاسی را خواهد داشت. منشأ شکل‌گیری برخی بحران‌های کشور، از جمله سال‌های ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ و سال جاری ۱۴۰۴، عمدتاً اقتصادی بوده است.

سیاست، در زبان شرقی، معنایی جز تدبیر ندارد؛ باید در یک دست حکومت تدبیر و در دست دیگر او شمشیر باشد، اما شمشیر نیز در خدمت تدبیر و برای اصلاح، تضمین قراردادها، نظم در داخل و بازدارندگی خارجی و باز در خدمت صلاح و رضایت مردمان است. ادبیات دینی ما سرشار از توجه به مردم به عنوان عیال خداوند و تدبیر شایسته امور آنها است.

مردم ایران نشان داده‌اند که پای انقلاب و رهبری ایستاده‌اند و سرمایه عظیم وفاداری در اختیار نظام قرار داده‌اند. مسئله امروز، ضعف در کارآمدی است. هرجا بوروکراسی ناکارآمد، تصمیمات ناهماهنگ یا اولویت‌نشناسی دیده شود و به جای مبارزه ملموس با فساد و رانت خواری و ویژه خواری‌ها، فقط از آن سخن گفته و خبر داده شود، حتی با وجود سرمایه عظیم اعتقادی، انسجام اجتماعی آسیب می‌بیند.

دعوت رهبر انقلاب به انسجام، بیش از هر کسی، خطاب به مسئولان است. انسجام اجتماعی محصول عملکرد کارآمد، پاسخگویی شفاف و شایسته‌سالاری است. اگر مدیران بر اساس تخصص و گردش نخبگان انتخاب شوند، با روحیه جهادی و تلاش شبانه‌روزی کار کنند، اگر سیاست‌ها با اصلاح‌پذیری و ارزیابی مستمر همراه باشند و گزارش‌دهی صادقانه به مردم صورت گیرد، سرمایه اجتماعی تقویت خواهد شد. از منظر اندیشه سیاسی اسلامی، کارآمدی یک تکلیف شرعی است؛ حکومتی که به نام دین اداره می‌شود، باید در کارآمدی و عدالت نمونه و زبانزد باشد.

انسجام ملّی در نهایت، حاصل پیوند دو سرمایه است: سرمایه ایمانی مردم و سرمایه کارآمدی حاکمیت. هرچه فاصله میان وعده و عمل کمتر شود، اعتماد نهادی افزایش می‌یابد و همبستگی ملّی تعمیق می‌شود. در شرایط کنونی، کارآمدی نه یک مطالبه صرف، بلکه ترجمان انسجام ملّی، شرط بقا و استمرار پیشرفت و تکلیف انقلابی برای همه مسئولان است.

ایران مقتدر؛ دشمن مأیوس

Khamenei.ir — Sun, 15 Feb 2026 19:33:00 +0430

سرمقاله شماره ۵۲۱ هفته‌نامه‌ی خط حزب‌الله

ایرانِ مقتدر؛ دشمنِ مأیوس
«دشمنان مأیوس شدند.» این عبارتی بود که رهبر انقلاب اسلامی برای تشکر از حضور میلیونی ملّت بزرگ ایران در راهپیمایی ۲۲ بهمن بیان کردند. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در این پیام خطاب به ملّت ایران فرمودند: «ایران را سربلند کردید؛ جمهوری اسلامی را مانند همیشه پشتیبانی کردید و به قدرت آن افزودید. دشمنانی که در اظهارات خود، در برنامه‌ریزی‌های خود به دنبال تسلیم ملّت ایرانند، مأیوس شدند.» (۱۴۰۴/۱۱/۲۳)

لبیک میلیونی ملّت ایران، در پاسخ به فراخوان رهبر انقلاب، دو روز قبل از ۲۲ بهمن بود. ایشان در آن پیام از ملّت ایران خواستند: «دشمن را مأیوس کنید. تا دشمن مأیوس نشود، یک ملّت در معرض آزار و اذیّت قرار میگیرند؛ باید دشمن را مأیوس کرد.» (۱۴۰۴/۱۱/۲۰) اکنون این سؤال مهم وجود دارد که ملّت ایران چرا و چگونه دشمنان را باید مأیوس کنند؟

منابع طبیعی ایران عامل طمع‌های دشمن است
واقعیت این است که ایران «جاذبه‌های زیادی دارد: نفت ایران جاذبه دارد، گاز ایران جاذبه دارد، معادن غنیّ ایران جاذبه دارد، موقعیّت راهبردی و جغرافیایی ایران جاذبه دارد؛ خیلی خصوصیّاتِ دیگر هست. ایران یک کشوری است که یک قدرتِ زیاده‌طلبِ متجاوز، به طور طبیعی به چنین کشوری چشم طمع می‌دوزد.» (۱۴۰۴/۱۱/۱۲) همچنانکه همین دشمنان، در دهه‌های گذشته چشم طمع دوخته و آن را چپاول می‌کردند. «حدود سی سال آمریکایی‌ها در ایران بودند، منابع دستشان بود، نفت دستشان بود، سیاست دستشان بود، امنیّت دستشان بود، ارتباطات با دنیا دست آنها بود، همه‌چیز دست آنها بود؛ سی سال هر کاری دلشان خواست کردند؛ [حالا] دستشان قطع شده، میخواهند برگردند همان وضع زمان پهلوی را دوباره داشته باشند.» (۱۴۰۴/۱۱/۱۲)

البته دشمن را نباید دست کم گرفت و نباید گمان کرد که اگر در طرح خود شکست خورد، عقب می‌نشیند. «آنها مأیوس‌ نمیشوند که ببینند حالا امروز شکست خوردند، دست بردارند؛ نه، طراحی میکنند برای ده سال دیگر، بیست سال دیگر، چهل سال دیگر. باید آماده باشید.» (۱۳۸۹/۰۸/۰۴) لذا «هر روز طرحی را به میدان می‌آورند و هر روز عرصه‌‌ی جدیدی را در مقابل جمهوری اسلامی می‌آرایند. و این ادامه هم پیدا خواهد کرد، تا وقتی که مأیوس بشوند.» (۱۳۸۸/۰۷/۰۲) با این توصیف، روشن می‌شود که مأیوس شدن دشمن در دو سطح مقطعی و بلندمدت است. ممکن است دشمن در برنامه‌های خود و در یک مقطع خاصی مأیوس شود؛ اما برای آینده دراز مدت برنامه دیگری طراحی کند؛ لذا مقاومت باید تا مأیوس کردن دائمی دشمن ادامه پیدا کند. لذا «این دشمنی‌ها تا وقتی ادامه پیدا خواهد کرد که دشمن بکلّی مأیوس بشود.» (۱۳۹۶/۰۲/۰۵)

استحکام اقتصاد کشور دشمن را ناامید می‌کند
به طور کلی می‌توان گفت «سه عامل اساسی اقتدار ملّی اینها است: اقتصاد قوی و مقاوم، علم پیشرفته و روزافزون، و حفظ روحیّه‌ی انقلابیگری در همه بخصوص در جوانها؛ اینها است که میتواند کشور را حفظ کند؛ آن‌وقت دشمن مأیوس خواهد شد.» (۱۳۹۴/۰۶/۱۸) بنابراین اولین، مهم‌ترین و مؤثرترین راهکار برای مأیوس کردن دشمن، «قوی شدن» است. «تنها راه برطرف کردن این دشمنی این است که ما اینها را مأیوس کنیم؛ یعنی بایستی ملّت ایران و دولت ایران و نظام جمهوری اسلامی کار را به جایی برسانند که طرف مقابل مأیوس بشود از اینکه بتواند ضربه‌ی اساسی وارد بکند. باید قوی بشویم.» (۱۳۹۹/۰۸/۱۳) البته ملّت ایران، ملّت قوی است و «این احساس عزّت و قدرت هم در کشور وجود دارد.» (۱۳۹۹/۰۲/۲۸) اما «این نکته را بایستی همه‌ی ما در تحلیل‌هایمان، در اظهارنظرهایمان، در اعتراضهایمان در نظر بگیریم که دشمن امروز در صدد این است که این... احساس قدرت... را مخدوش کند و از بین ببرد.» (۱۳۹۹/۰۲/۲۸) «این تلاش دشمن تا کِی ادامه خواهد داشت؟ تا وقتی‌که شما ملّت ایران به آن‌چنان قدرتی دست پیدا کنید که بتوانید آنها را مأیوس کنید.» (۱۳۹۴/۱۱/۲۸)

اقدام دیگر برای مأیوس کردن دشمن، رسیدن به پیشرفتهای لازم در زمینه‌های مختلف است، «آن وقتی‌که نظام جمهوری اسلامی به نصابهای مشخصی در زمینه‌‌های سیاسی، در زمینه‌‌های اقتصادی، در زمینه‌‌های امنیتی، در زمینه‌‌های علمی، در زمینه‌‌های اخلاقی برسد. تا جمهوری اسلامی به این نصابهای معین نرسیده است، اینها ادامه پیدا خواهد کرد؛ به آنجا که رسیدیم، دشمن طبعاً مأیوس خواهد شد و واقعیت را به طور کامل خواهد پذیرفت.» (۱۳۸۸/۰۷/۰۲)

به طور نمونه در مسائل اقتصادی «اگر ما توانستیم تولید داخلی را رونق ببخشیم، مسئله‌ی تورم حل خواهد شد؛ مسئله‌ی اشتغال حل خواهد شد؛ اقتصاد داخلی به معنای حقیقی کلمه استحکام پیدا خواهد کرد. اینجاست که دشمن با مشاهده‌ی این وضعیت، مأیوس و ناامید خواهد شد. وقتی دشمن مأیوس شد، تلاش دشمن، توطئه‌ی دشمن، کید دشمن هم تمام خواهد شد.» (۱۳۹۱/۰۱/۰۱)

عامل دیگری که دشمن را مأیوس می‌کند، توجه به ظرفیتهای خود ملّت و برنامه‌ریزی صحیح برای استفاده از آنها است؛ چرا که «توانایی‌های ما زیاد است، ظرفیّتهای ما زیاد است؛ توجّه به این ظرفیّتها، استفاده‌ی از این ظرفیّتها، برنامه‌ریزی عاقلانه و مدبّرانه برای استفاده‌ی از این ظرفیّتها میتواند کشور را به اقتدار و استحکامِ ساخت درونی برساند؛ و این، آن چیزی است که دشمن را مأیوس میکند، این، آن چیزی است که به کشور و ملّت و نظام اسلامی، به توفیق الهی مصونیّت خواهد داد.» (۱۳۹۶/۰۲/۰۵)

اتحاد ملی سدّی مستحکم در مقابل دشمن است
راهکار دیگر برای مأیوس کردن دشمن، حضور مردم و اتّحاد ملّی است. واقعیت این است که «در طول این سالها هر جایی که نظام مشکل پیدا کرد، مردم وارد میدان شدند؛ آنجایی که کسانی با تحریک دشمنان -چه در سال ۷۸، چه در سال ۸۸ چه در سالهای بعد- یک حرکتی انجام دادند که برای نظام مضر بود، آن که توانست بیاید وسط میدان و دشمن را مأیوس کند مردم بودند.» (۱۳۹۹/۰۴/۲۲)

لذا «یکی از نیازهای مهمّ امروزِ ما اتّحاد ملّی است. اتّحاد ملّی سد است؛ دیواره‌ی محکمِ سربه‌فلک‌کشیده است در مقابل دشمن. اتّحاد ملّی همان چیزی است که نقش بسیار عظیمی در پیروزی انقلاب، بعد هم در پیشرفت انقلاب داشته.» (۱۴۰۱/۱۱/۱۹) لذا کسانی که اتحاد ملی را دچار خدشه می‌کنند، گناه بزرگی مرتکب می‌شوند. «گناه بزرگی که برخی از دست‌اندرکاران فتنه‌ها در کشور انجام میدهند، امیدوار کردن دشمن است؛ دشمن را امیدوار میکنند که میتواند منفذی در بین مردم، در بین عوامل گوناگون، در بین مسئولان نظام باز کند.» (۱۳۸۹/۱۰/۰۸) لذا «یکی از برکات حضور مردم همین است که وقتی دشمنان نگاه میکنند و می‌بینند که مردم پشت سر نظام هستند، احساس میکنند که نمیشود با این نظام معارضه کرد؛ چون با یک ملّت نمیشود معارضه کرد.» (۱۳۸۸/۱۲/۰۶)

در نهایت باید گفت «حرکت عظیم جمهوری اسلامی و حضور مردم و همکاری مردم با نظام اسلامی، کار خودش را کرده است و پیش رفته‌ایم؛ و ان‌شاءالله این پیشرفت، روزبه‌روز و دوره‌به‌دوره ادامه پیدا خواهد کرد و جمهوری اسلامی آن روزی را خواهد دید که دشمنان، مأیوس بشوند و از تهدید و زیاده‌گویی و یاوه‌گویی نسبت به جمهوری اسلامی و ملّت ایران دست بردارند؛ به توفیق الهی.»(۱۳۹۶/۰۲/۲۷)

دریافت «خط حزب‌الله» نسخه مطالعه

هرگز ملّت ایران را نترسانید!

Khamenei.ir — Mon, 09 Feb 2026 16:17:00 +0430

«ملّت ما نمی‌ترسد.» این عبارتی است که امام خمینی رحمه‌الله در سخنرانی ۲۵ آذر ۱۳۵۸ بیان فرمودند. این سخنان که بعد از تهدیدهای رئیس جمهور وقت آمریکا و توطئه‌های او بیان شده، به طور مفصل به شجاعت ملّت ایران و آمادگی مقابله با آمریکا پرداخته است. امام خمینی رحمه‌الله در همین سخنرانی می‌فرمایند: «ما را نترسانید از اینکه ما نظامی می‌آوریم. ما نظامیهای شما را اینجا دفنشان می‌کنیم.» ۱۳۵۸/۰۹/۲۵ اکنون ۴۶سال از آن سخنرانی می‌گذرد. تهدیدها همان تهدید است. شجاعت ملّت هم همان شجاعت است. سخن رهبری انقلاب اسلامی نیز همان سخن است.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای درباره تهدیدات اخیر آمریکا فرمودند: «این هم که می‌بینید گاهی صحبت جنگ میکنند که ما با فلان جور هواپیما می‌آییم چنین میکنیم، جدید نیست؛ در گذشته هم آمریکایی‌ها بارها در حرفهای خودشان تهدید میکردند که «همه‌ی گزینه‌ها روی میز است»... به نظر من ملّت ایران را از این چیزها نباید ترساند؛ ملّت ایران تحت تأثیر این حرفها قرار نمیگیرد و از برخورد حق نمی هراسد... به آن کسی که طمع داشته باشد، بخواهد حمله بکند و اذیّت بکند، ملّت ایران مشت محکمی خواهد زد.» ۱۴۰۴/۱۱/۱۲ عملکرد ملّت ایران در طول دوران انقلاب اسلامی نشان داده است این سخن امام خمینی رحمه‌الله و حضرت آیت‌الله خامنه‌ای برگرفته از شناخت عمیق مردم است.

آمریکا، دشمن ملّت ایران است
دشمنی اصلی آمریکا با ملّت ایران است. این دشمنی به خاطر این است که «آمریکا در کشور ما فرعونیّت میکرد... موسای زمان آمد... و به‌وسیله‌ی این مردم، آمریکا را از این مملکت بیرون کرد.» ۱۳۹۴/۰۶/۱۸ لذا «هر حرکتی از سوی آمریکایی‌ها و هم‌پیمانانشان و همراهانشان انجام میگیرد، برای به زانو درآوردن ملّت ایران است؛ برای تحقیر ملّت ایران است.» ۱۳۹۳/۱۱/۱۹ «به‌خاطر طرفداری از اسلام و ایستادگی در پای نظام اسلامی و دفاع جانانه از آن است.» ۱۳۸۱/۱۰/۱۹ به همین دلیل بارها به ملّت ایران توهین کرده و تهمت زده است. به طور نمونه در فتنه اخیر، اغتشاشگران را ملّت ایران نامید و با این کار «تهمت بزرگی به ملّت ایران زد.» ۱۴۰۴/۱۰/۲۷ آمریکایی‌ها در دوران انقلاب «در مقابله‌‌ى با انقلاب ملّت ایران و حرکت عظیم ملّت ایران، هرچه توانستند کارشکنى کردند.» ۱۳۹۳/۰۵/۰۱ بعد از انقلاب نیز با هدف قرار دادن هواپیمای مسافربری، دشمنی خود با ملّت ایران را نشان دادند. همچنین در دوران جنگ با حمایت از صدام، دشمنی با مردم را به اوج رساندند.

ملّتی که همیشه آمریکا را شکست داده است
با تمام این دشمنی‌ها، آمریکا در طول دهه‌های گذشته، شکست‌های متعددی از ملّت ایران متحمل شده است. پیروزی انقلاب اسلامی، اولین شکست آمریکا از ملّت بود؛ زیرا «ما انقلاب و نظاممان اساساً بر علیه آمریکا شکل گرفت.» ۱۳۷۹/۰۵/۰۵ و «در حقیقت یک انقلاب ضدّامریکایی [بود].» ۱۳۷۳/۰۸/۱۱ رسوایی آمریکا در جریان تسخیر لانه جاسوسی، شکست مفتضحانه آمریکا در طبس، ناکامی آمریکا در جنگ تحمیلی، رسوایی آمریکا در حمایت از گروهک‌های تروریستی، شکست توطئه‌های آمریکا در فتنه ۸۸ و فتنه ۱۴۰۱ خلاصه‌ای از شکست‌های آمریکا از ملّت ایران است. آخرین شکست آمریکا نیز همزمان در دو عرصه جنگ و کودتا رقم خورد. «بعد از آن جنگِ چندروزه در چند ماه قبل از این که آنجا ملّت ایران آمریکا را و صهیون را شکست داد، امروز هم آمریکا را به فضل الهی شکست داد.» ۱۴۰۴/۱۰/۲۷ نتیجه این شکست آمریکا این شد که «با حرکت میلیونی ملّت ایران... بیست‌ودوّم دی‌ماه [هم] یک روز تاریخی مثل بیست‌ودوّم بهمن شد.» ۱۴۰۴/۱۰/۲۷

شجاعت و حضور ملّت؛ دو عنصر پیروزی
آمریکا در طول بیش از چهار دهه، با هر ابزار ممکنی با ملّت ایران دشمنی کرده است. «در این چهل و چند سال، هر کاری توانستند کردند؛ یعنی هیچ جور عمل خصمانه‌ای که ممکن بوده نسبت به یک مملکت انجام بگیرد، نبوده که انجام نگیرد؛ حمله‌ی نظامی کردند، حمله‌ی امنیتی کردند، تحریم اقتصادی کردند، حمله‌های فرهنگی کردند... همه‌ی این کارها را کرده‌اند و شکست خورده‌اند.» ۱۴۰۴/۱۰/۱۹ راز شکست همیشگی آمریکا از ملّت ایران از انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ تا کودتای آمریکایی سال ۱۴۰۴، شجاعت و حضور مردم است. دشمنان فهمیده‌اند «اگر جنگ تحمیل میکنند، دشمن در جنگ شکست میخورد؛ اگر حمله‌ی کودتایی میکنند، شکست میخورد؛ اگر حمله‌ی امنیّتی میکنند، شکست میخورد؛ علّت این است که مردم در صحنه حاضرند.» ۱۴۰۴/۱۰/۱۹ لذا آنها همیشه از حضور مردم می‌ترسند؛ زیرا «دیده‌اند که اگر این ملّت در صحنه حضور پیدا بکند، حتماً بر مشکل غلبه پیدا میکند؛ کمااینکه در انقلاب اسلامی، ملّت حضور پیدا کرد و توانست رژیمی را که آمریکا و انگلیس و اروپا و همه پشت سرش بودند، به خاک سیاه بنشاند و از بین ببرد.» ۱۴۰۲/۱۲/۰۹ لذا آمریکایی‌ها «از موشک ما هم میترسند امّا از پشتوانه‌ی مردمی نظام بیشتر میترسند.» ۱۳۹۸/۱۱/۱۶

عامل مهم دیگر شکست آمریکا، شجاعت و نترس بودن ملّت ایران است. «ملّت ایران نشان داده که در میدانهای سخت، آن جایی که به وجود او احتیاج هست، محکم می‌ایستد.» ۱۴۰۴/۱۰/۱۳ به همین دلیل دشمنان به دنبال ترساندن مردم هستند. نکته مهم اینکه همین «ترساندن از قدرتها یکی از راه‌های بیرون بردن مردم از صحنه است؛ ترساندن از آمریکا، ترساندن از رژیم صهیونیستی، ترساندن از این و آن.» ۱۴۰۲/۱۰/۱۹ این در حالی است که «ملّت ایران نترسیدن از قدرتها را خودش تجربه کرده... [بعکس] امروز خیلی از قدرتهایی که داعیه‌ی تسلّط و خدایی بر این منطقه داشتند، از ملّت ایران میترسند.» ۱۴۰۲/۱۰/۱۹ شجاعت ملّت ایران چنان آشکار است که رهبر انقلاب اسلامی در فتنه ۱۴۰۱ شکست دشمنان را ناشی از شجاعت ملّت میدانند و مردم را چنین می‌ستایند: «ملّت در این حادثه هم مثل حوادث دیگر کاملاً قوی ظاهر شد... آن که بیش از همه سینه سپر میکند و بیش از ‌همه اثر میگذارد، ملّت شجاع و مؤمن ایران است.» ۱۴۰۱/۷/۱۱ در جنگ ۱۲روزه نیز ملّت ایران را با همین ویژگی توصیف می‌کنند: «در این قضیّه‌ای... که اخیراً دشمنان برای کشور پیش آورده‌اند، ملّت ایران نشان داد که هم متین است، هم شجاع است، هم وقت‌شناس است.» ۱۴۰۴/۰۳/۲۸

رمز پیروزی‌های آینده ملّت ایران بر آمریکا
دشمنی‌های آمریکا تمام‌شدنی نیست؛ اما آنها برای اینکه از شکستهای پی در پی خود جلوگیری کنند، به دنبال از بین بردن منشأ پیروزی ملّت ایران ـ یعنی ایمان دینی ـ هستند. «استکبار جهانی و در رأس آن، آمریکای جنایتکار... با این ایمان گسترده‌ی مردم مخالفند.» ۱۴۰۴/۰۵/۰۷ زیرا «ایمان دینی، آن معجزه‌گری است که قادر است اولاً همه‌ی مردم را بسیج کند و بیاورد، ثانیاً آنها را در صحنه نگه دارد، و ثالثاً سختی‌ها را برای آنها هموار و آسان کند.» ۱۳۹۰/۰۹/۲۱ لذا «یکی از عواملی که برای بیرون بردن مردم از صحنه به کار میگیرند، بی‌اعتقاد کردن مردم و بی‌اعتنا کردن مردم به عوامل حضور و شجاعت و قدرت است که در ‌رأسش ایمان دینی است.» ۱۴۰۲/۱۰/۱۹ بنابراین، حفظ ایمان دینی اولین رمز ادامه پیروزی‌های ملّت ایران بر آمریکا است.

قدرت ملی، مهم‌ترین عامل دیگر در ادامه پیروزی‌های ملّت ایران و سلسله شکست‌های آمریکا است. حقیقت این است که «اگر چنانچه کشور قوی بشود و دشمن احساس کند که با برخورد با این ملّت قوی، سود نخواهد برد و ضرر خواهد دید، قطعاً کشور مصونیت پیدا می‌کند.» ۱۴۰۴/۰۸/۱۲ زیرا اساساً ضعف نشان دادن یک ملّت، خود عامل بروز جنگ است. به طور نمونه «جنگ تحمیلی به‌خاطر این اتّفاق افتاد که دشمن در ما احساس ضعف کرد... احساس ضعف شما، موجب تشویق دشمن به حمله‌ی به شما است؛ این یک قاعده‌ی کلّی است.» ۱۳۹۵/۱۲/۱۶ بنابراین دشمنان «اگر با یک ملّت نمیتوانند روبه‌رو بشوند، بر اثر این نیست که نمیخواهند روبه‌رو بشوند؛ نه، از وحدت آن ملّت، از شجاعت آن ملّت و از ایمان آن ملّت میترسند.» ۱۳۷۰/۰۴/۱۳

در نهایت این سؤال باقی می‌ماند که دشمنی‌های آمریکا تا چه زمانی ادامه دارد؟ پاسخ این است که «تا آن وقتی که ملّت ایران به جایی برسد که ثبات و استقامت و تسلّطش بر امور، دشمن را مأیوس کند؛ که باید البتّه به اینجا برسیم، و میرسیم.» ۱۴۰۴/۱۱/۱۲ زیرا بر اساس تجربه تاریخی تمام رؤسای جمهور آمریکا «خواسته‌اند نظام جمهوری اسلامی را ساقط کنند، [امّا] یکی یکی در حسرت این آرزو به گور رفتند.» ۱۳۹۶/۰۳/۲۸ و همه آنها «داغ ضعیف شدن یا از میدان خارج شدن جمهوری اسلامی بر دلشان خواهد ماند.» ۱۳۹۶/۱۰/۰۶

دریافت «خط حزب‌الله» نسخه مطالعه

سلاح امید

Khamenei.ir — Mon, 02 Feb 2026 21:49:00 +0430

یکی از حربه‌های دشمن که امروز علیه جمهوری اسلامی ایران مورد استفاده قرار می‌گیرد، بحث جنگ نرم است. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای نیز در موارد متعددی به آن تصریح دارند و حتی این نوع جنگ را خطرناکتر از جنگ نظامی می‌دانند. ایشان می‌فرمایند: «جنگ نرم مشکل‌تر علاج میشود و به یک معنا از جنگ سخت خطرناک‌تر هم هست.» ۱۳۹۹/۱۲/۲۱

حقیقت این است که «امروز، دشمنان ملّتها و کشورها که طمع می‌ورزند به منافع کشورهایی که میتوانند طمع بورزند، فقط با سلاح گرم، با جنگ گرم و سخت وارد نمیشوند، با جنگ نرم وارد میشوند.» ۱۴۰۳/۸/۶

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای جنگ نرم را چنین تعریف می‌کنند: «جنگ نرم یعنی چه؟ یعنی با فریب، با دروغ، با تهمت، با وسوسه، با استدلالهای مغالطه‌آمیز مردم را از آن راهی که دارند میروند مردّد کنند، در مردم تردید ایجاد کنند. این، جنگ نرم است. این جنگ امروز هم در جریان است؛ امروز هم این کار دارد انجام میگیرد.» ۱۴۰۴/۱۰/۱۳ به اعتقاد ایشان اولین اقدام در برابر این جنگ تصدیق و قبول چنین خطری است. «ما باید اول این را تصدیق کنیم، باید اول قبول کنیم که ما در حال یک جنگیم، ما مورد تهاجم قرارگرفته هستیم.» ۱۳۹۷/۸/۲۴

دشمن به دنبال ناامید کردن است
هدف دشمن در جنگ نرم، «آن چیزی است که در دل شماست، در ذهن شماست، در مغز شماست؛ یعنی اراده‌ی شما؛ دشمن میخواهد اراده‌ی شما را عوض کند.» ۱۳۹۱/۵/۱۶ دشمن در جنگ نرم، به دنبال ناامید کردن و ایجاد ترس است. «یکی از بخشهای جنگ نرم، همین ناایمن‌سازی روانی جامعه است.» ۱۴۰۳/۸/۶ پس «هدف از جنگ نرم، بی‌انگیزه کردن مردم است؛ برای اینکه مردمی را که در مِیدانند و آماده‌ی تلاشند و آماده‌ی کارند بی‌انگیزه کنند، ناامید کنند، مأیوس کنند، دچار تردید کنند.» ۱۴۰۴/۱۰/۱۳ باید دانست «امروز هدف دشمن این است که نقاط قوّت فکری و معارفی ما را از ما بگیرد؛ ما استقلال میخواهیم، روحیه‌ی ما را تضعیف کند؛ ما میخواهیم در مقابل استبداد غربی استقامت کنیم، روحیه‌ی ما را تضعیف کند، ما را مردّد کند؛ تفکّرات اسلامی و معارف اسلامی را در ما تضعیف کند، عمل اسلامی را تضعیف کند، ‌وحدت ملّی را تضعیف کند، تدیّن زن را، حیای زن را تضعیف کند.» ۱۴۰۲/۱/۱۶ درواقع «این ستون فقرات کار فرهنگی دشمن است؛ این، آن لُبّ جنگ نرم دشمن است که ایجاد تردید کنند.» ۱۳۹۹/۲/۲۸

ابزار دشمن در جنگ نرم
جنگ نرم دارای ابزارهایی است. «یکی از ابزارهای جنگ نرم در میان دشمن و در میان بعضی از افراد ناباب یا غافل، عبارت است از مسکوت گذاشتن آورده‌ها و داشته‌ها و توانایی‌های این ملّت؛ انکار توانایی‌های این ملّت.» ۱۴۰۴/۱۰/۱۳ و این مسئله همیشه در برنامه‌های استعماری وجود داشته است، «یک بخش مهمّ جنگ نرم استعمارگران، هم امروز و هم همیشه -امروز هم هست، در گذشته هم بیشتر بوده- عبارت است از اینکه ملّت ما را یا هر ملّتی را که دارای استعدادی است، از استعدادِ خودش غافل کنند، او را بی‌اعتنا کنند به آن استعداد یا حتّی به وضعی برسانند که خود او منکر این استعداد بشود؛ این ‌قدر بگویند نمیتوانی، نمیتوانی، نمیتوانی که باورش بشود نمیتوانم و خودش بگوید نمیتوانم.» ۱۴۰۰/۸/۲۶ یکی دیگر از «ابزارها در جنگ نرم این است که مردم را در یک جامعه نسبت به یکدیگر بدبین کنند، بددل کنند، اختلاف ایجاد کنند.» ۱۳۸۸/۹/۴ و «امروز البتّه شیوه‌های جدید و اینترنت و فضای مجازی و امثال اینها هم آمده است.» ۱۳۹۷/۸/۱۲ «شما در این چند سال هم مشاهده کرده‌اید که چطور دشمنان از فضای مجازی استفاده کرده‌اند برای اینکه اغراض خودشان را پیش ببرند.» ۱۴۰۳/۸/۶ در واقع «جنگ نرم؛ یعنی جنگ به وسیله‌ی ابزارهای فرهنگی، به وسیله‌ی نفوذ، به وسیله‌ی دروغ، به وسیله‌ی شایعه‌پراکنی؛ با ابزارهای پیشرفته‌ای که امروز وجود دارد.» ۱۳۸۸/۹/۴ مثلاً با دروغ و شایعه در زمان امام علی علیه‌السلام «افرادی می‌رفتند در شهرها، در روستاها به مردم حمله میکردند، ظلم میکردند، بعد یک نفر شایعه میکرد که اینها از طرف علی آمده‌اند. مردم را مردّد میکردند. امروز هم همین کار عیناً دارد انجام میگیرد.» ۱۴۰۴/۱۰/۱۳ پس در جنگ نرم «مراقب شبهه‌سازی دشمن باید بود، مراقب شایعه‌سازی دشمن باید بود. این پولهایی که خرج میشود ــ میلیاردها خرج میشود ــ برای فلان تلویزیون، فلان رادیو، فلان مرکز اطّلاع‌رسانی و مانند اینها، و علیه ایران دائماً حرفهای دروغ و خلاف منتشر میکنند، این بی‌جهت نیست، این با یک استدلال بسیار مهمّی است؛ میخواهند داخل کشور را ضعیف کنند.» ۱۴۰۴/۱۰/۱۳

شیوه‌های مقابله با دشمن را باید شناخت
در جنگ نرم «هم دشمن را باید شناخت، هم دشمنی‌های او را باید شناخت.» ۱۳۹۴/۱۱/۱۹ مواجهه با چنین هجمه‌ی پیچیده‌ای، نیازمند آگاهی و به‌کارگیری شیوه‌های مناسب است؛ یکی از این شیوه‌ها، کنشی و ابتکاری عمل کردن است، یعنی «بهتر از عکس‌العملی عمل کردن و واکنشی عمل کردن، عمل کردنِ کُنشی و ابتکاری است... مثل یک شطرنج‌باز ماهر که حدس میزند طرف مقابل چه حرکتی را انجام خواهد داد، و قبل از اینکه حرکت را انجام بدهد، کاری را انجام میدهد که او قفل بشود، نتواند آن حرکت را انجام بدهد.» ۱۳۹۸/۹/۶ در زمان فعلی «فضای مجازی یک فرصتی است برای این کار. حالا دشمنان از فضای مجازی جور دیگر استفاده میکنند.» ۱۳۹۹/۱۲/۲۱ اما می‌شود از این فضا «برای توصیه‌ی به صبر، برای توصیه‌ی به حق، برای بصیرت‌آفرینی، برای توصیه‌ی به خسته نشدن، تنبلی نکردن، بیکاره نماندن و مانند اینها» ۱۳۹۹/۱۲/۲۱ استفاده کرد.

دومین شیوه‌ مجهز شدن به تسلیحلات نرم است. باید «جوانهای ما مجهّز بشوند به انواع تسلیحات نرم، سلاحهای جنگ نرم؛ یعنی قدرت روحی و قدرت فکری... یکی از اجزا و بخشهای مهم و تعیین‌کننده‌ی تقویت کشور همین است که ما جوانهایمان را مجهّز کنیم، مسلّح کنیم به سلاح فکر و سلاح تفکّر صحیح که در معارف اهل‌بیت علیهم ‌السّلام موج میزند.» ۱۳۹۸/۱۱/۲۶

پس باید جوانان از نظر فکری و معنوی قوی باشند چون زمانی که «جوان، انگیزه دارد و اعتماد به نفس دارد و قدرت اندیشیدن دارد و شجاعت دارد، افسر است -افسر در درگیری‌های رزمِ نرم، جنگ نرم- خصوصیّت جوان این است.» ۱۳۹۵/۲/۱

شیوه دیگر برای مقابله با جنگ نرم، نگاه خوشبینانه و امیدوارانه است. «اگر نگاه نومیدانه شد، نگاه بدبینانه شد، نگاه «چه فایده‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای دارد» شد، به دنبالش بی‌عملی، به دنبالش بی‌تحرکی، به دنبالش انزوا است؛ مطلقاً دیگر حرکتی وجود نخواهد داشت؛ همانی است که دشمن میخواهد.» ۱۳۸۸/۶/۴ درواقع امام رحمه‌الله با زنده کردن امید، انقلاب را پیروز کرد، «امام روح اعتماد به ‌نفْس را در مردم دمید، روحیه‌ی امید را، روحیه‌ی بلندپروازی را در آنها دمید... خود امام هم مظهر این امید بود... اصلاً هیچ مشکلی در مقابلش وجود نداشت. [میگفت:] خرّمشهر باید فتح شود!» ۱۴۰۴/۱۱/۱۲ لذا «دشمن سعی میکند جوانهای ما را ناامید کند؛ ما باید متقابلاً امیدآفرینی کنیم. مسائل امیدزا در کشور کم نیست... امیدآفرینی، خودفریبی نیست. بعضی‌ها خیال میکنند امیدآفرینی پنهان کردن ضعفها است، خودفریبی است؛ نه، ضعفها هم باید بیان بشود، اشکالی ندارد؛ امّا در کنار بیان ضعفها بایستی امیدآفرینی هم بشود، آینده و افق روشن در مقابل چشم قرار بگیرد و نشان داده بشود.» ۱۴۰۲/۱/۱ امروز هم «بعضی از داخل، بعضی از خارج که مدام وسوسه میکنند که جوان ایرانی امید ندارد، آینده ندارد و مانند اینها؛ بله، به کوری چشم شما، هم امید دارد، هم آینده دارد، هم آینده را میسازد، هم پیش میرود.» ۱۴۰۴/۱۱/۱۲

خلاصه آن که در جنگ نرم، شناخت دشمن، تسلط بر ابزار و شیوه‌های نبرد و هوشیاری مستمر شرط انجام درست وظیفه است.

دریافت «خط حزب‌الله» نسخه مطالعه | نسخه چاپی | تابلو اعلانات

فتنه آمریکایی ناامن‌سازی

Khamenei.ir — Mon, 02 Feb 2026 16:12:00 +0430

رهبر معظم انقلاب در دیدار اقشار مردم به مناسبت چهل‌وهفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی در ۱۲ بهمن ماه ۱۴۰۴ با اشاره به اغتشاشات اخیر تأکید کردند: «هدف دشمن بر هم زدن امنیّت کشور بود؛ [اینکه] در درجه‌ی اوّل امنیّت کشور را به هم بزنند. وقتی امنیّت نباشد، هیچ چیزی نیست. وقتی امنیّت نباشد، تولید هم نیست، نان هم نیست، درس و بحث هم نیست، مدرسه هم نیست، تحقیقات هم نیست، علم هم نیست، پیشرفت هم نیست؛ همه‌ی اینها در سایه‌ی امنیّت به وجود می‌آید. این کسانی که امنیّت کشور را حفظ کردند، حقّ حیات به گردن ماها، به گردن همه‌ی مردم دارند. اگر بچّه‌ی ما میتواند در خیابان به مدرسه برود، به خاطر امنیّت است؛ [اگر] امنیّت نباشد، بچّه‌ی شما مدرسه هم نمیتواند برود؛ خودتان هم درِ دکّان نمیتوانید بروید، به محلّ کار هم نمیتوانید بروید؛ آن جوانی که مشغول تحقیقات و مشغول پژوهش است، نمیتواند پژوهش بکند. میخواستند مردم را در مقابل نظام قرار بدهند، خوشبختانه مردم توی دهن اینها زدند و روز بیست‌ودوّم دی، میلیونی بیرون آمدند، نشان دادند خودشان را، گفتند مردم ایران یعنی این؛ و علیه فتنه‌گر شعار دادند. مسئولین باید قدر این مردم را بدانند؛ واقعاً مسئولین کشور باید قدر این مردم را بدانند.»
رسانه‌ KHAMENEI.IR بر همین اساس به بررسی نقش امنیت در پیشرفت کشورها پرداخته است.

امنیت یکی از بنیادی‌ترین نیازهای هر جامعه و پیش‌شرط اصلی برای تداوم زندگی عادی و حرکت به سوی پیشرفت است. هیچ جامعه‌ای بدون امنیت نمی‌تواند به پیشرفت پایدار دست یابد یا آینده‌ای روشن برای شهروندان خود ترسیم کند. امنیت نه‌تنها به معنای نبود تهدید و خشونت، بلکه به مفهوم فراهم بودن شرایطی است که در آن مردم بتوانند با آرامش زندگی کنند، کار کنند، بیاموزند و برای فردای خود برنامه‌ریزی داشته باشند. از این منظر، امنیت زیربنای تمام فعالیت‌های اقتصادی، علمی، اجتماعی و فرهنگی به شمار می‌رود.

تجربه تاریخی کشورها نشان می‌دهد که هرگاه امنیت دچار خدشه شده، نخستین آسیب‌ها متوجه معیشت مردم، نظام آموزشی، تولید علم و انسجام اجتماعی شده است. در مقابل، جوامعی که توانسته‌اند امنیت پایدار ایجاد کنند، مسیر پیشرفت را با سرعت و اطمینان بیشتری پیموده‌اند. در چنین جوامعی سرمایه‌گذاری افزایش یافته، نوآوری شکوفا شده و اعتماد عمومی تقویت شده است. این واقعیت بیانگر آن است که امنیت و پیشرفت نه دو مسیر جداگانه، بلکه دو بخش از یک فرآیند واحد هستند. فتنه اخیر که با هدایت و نقش‌آفرینی سرویسهای خارجی در کشور انجام شد به خوبی این مسئله را اثبات کرد.

امنیت سنگ بنای پیشرفت
برای درک نقش امنیت باید آن را مفهومی گسترده و چند لایه دید. در ساده‌ترین سطح، امنیت به معنای ایمنی جانی و مالی مردم است. وقتی شهروندی از جان و مال خود در فضای عمومی و خصوصی احساس ایمنی نکند طبیعی است که انگیزه‌ای برای کار و سرمایه‌گذاری نخواهد داشت. چه کسی حاضر است در منطقه‌ای ناامن کارخانه بسازد یا مغازه‌ای باز کند؟ اما امنیت لایه عمیق‌تری نیز دارد. امنیت روانی و اجتماعی به معنای دوری از ترس و دلهره دائمی است. جامعه‌ای که در اضطراب به سر می‌برد نمی‌تواند ایده‌های نو بپروراند یا برای آینده‌اش برنامه‌ریزی کند. خلاقیت و نوآوری در فضای آرام و نه در محیطی ملّتهب رشد می‌کند. لایه دیگر امنیت، نهادی است. وقتی این لایه‌های امنیت کنار هم قرار می‌گیرند بستر سخت‌افزاری و نرم‌افزاری لازم برای پیشرفت فراهم می‌شود. در چنین بستری است که معلم به آموزش مشغول می‌شود کارگر به کارگاه می‌رود و محقق در آزمایشگاه به جستجو می‌پردازد. اگر این بستر آسیب ببیند اولین قربانیان، تولید علم و ثروت هستند.

پیشرفت در سایه امنیت چگونه محقق می‌شود؟
با فراهم آمدن بستر امنیت، فرآیند پیشرفت در ابعاد مختلف شکل می‌گیرد. در عرصه اقتصاد، امنیت پایدار به برنامه‌ریزی بلندمدت معنا می‌بخشد. دولت و بخش خصوصی می‌توانند با اطمینان برای پروژه‌های بزرگ صنعتی و کشاورزی سرمایه‌گذاری کنند. شبکه حمل و نقل و تجارت به صورت منظم فعالیت می‌کنند، جریان سرمایه و کالا روان می‌شود و رفاه عمومی افزایش می‌یابد. در چنین شرایطی مبارزه با فقر و نابرابری نیز ممکن می‌شود زیرا منابع کشور صرف سازندگی و نه صرف مدیریت بحران‌های امنیتی می‌شود. در عرصه علم و فناوری، امنیت شرط لازم پژوهش‌های عمیق است. پیشرفت در علوم پایه یا فناوری‌های پیچیده نیازمند سال‌ها تحقیق متمرکز و هزینه‌بر است. این تلاش‌ها فقط در محیطی باثبات و قابل اعتماد به ثمر می‌نشیند. همکاری‌های علمی بین‌المللی نیز بر پایه اعتماد و امنیت شکل می‌گیرد. در بعد اجتماعی و فرهنگی، امنیت به جامعه اجازه می‌دهد هویت و فرهنگ خود را با اطمینان حفظ و تقویت کند. در فضای امن مردم می‌توانند به تولید آثار هنری و ادبی بپردازند نهاد خانواده استحکام می‌یابد و سرمایه اجتماعی رشد می‌کند. همچنین مشارکت سیاسی مردم در چارچوب قانون و بدون هراس از هرج و مرج ممکن می‌شود. این مشارکت، خود بخشی از پیشرفت سیاسی محسوب می‌شود. پس می‌بینیم که دستاوردهای پیشرفت در تمامی این عرصه‌ها ریشه در یک بستر مطمئن به نام امنیت دارد.

اهمیت امنیت فیزیکی
هنگامی که از امنیت سخن می‌گوییم، نخستین و ملموس‌ترین تصویری که در ذهن شکل می‌گیرد، امنیت فیزیکی است. این همان لایه حیاتی و غیرقابل مسامحه‌ای است که تمامی لایه‌های دیگر بر دوش آن استوار می‌شود. امنیت فیزیکی به معنای ایمنی جان و مال مردم است. تصور کنید پدر خانواده نتواند با آرامش فرزندش را به مدرسه بفرستد، یا مغازه‌دار هراس داشته باشد که مبادا با تعطیلی مغازه‌اش مواجه شود. در چنین فضایی، اساساً مفهوم زندگی عادی و روزمره از بین می‌رود. این همان خط قرمزی است که دشمنان کشور دقیقا قصد عبور از آن را دارند. هدف دشمن از حمایت از گروه‌های خرابکار و تروریست، ایجاد همین هراس و ناامنی ملموس در سطح جامعه است.

آنان می‌خواهند با عملّیات‌های تروریستی، درگیری‌های خیابانی و ایجاد آشوب، این حس بنیادین ایمنی را از مردم سلب کنند. وقتی ترس از آسیب دیدن جسمی یا از دست دادن مال در فضای عمومی وجود داشته باشد طبیعی است که هیچ معلمی با خیال آسوده سر کلاس حاضر نشود، هیچ کارگری به کارگاه نرود و هیچ سرمایه‌گذاری ریسک راه‌اندازی یک کسب و کار جدید را نپذیرد. تمام صحبت رهبر انقلاب نیز دقیقاً تأکید بر همین نقطه است: «[اگر] امنیّت نباشد، بچّه‌ی شما مدرسه هم نمیتواند برود؛ خودتان هم درِ دکّان نمیتوانید بروید، به محلّ کار هم نمیتوانید بروید؛ آن جوانی که مشغول تحقیقات و مشغول پژوهش است، نمیتواند پژوهش بکند.» ۱۴۰۴/۱۱/۱۲ بنابراین، تلاش نیروهای مسلح و امنیتی برای خنثی‌سازی توطئه‌های خرابکارانه و مقابله با تهدیدات تروریستی در حقیقت حراست از همین امکان ابتدایی زندگی و فعالیت است. این دفاع، شرط لازم و نخستین برای هرگونه اندیشه پیشرفت و سازندگی به شمار می‌آید. بدون این حصار امنیتی، تمام برنامه‌های پیشرفت بی‌ثمر و بی‌اثر خواهند بود.

تهدیدات مشترک امنیت و پیشرفت
دشمنان یک کشور مستقل و در حال پیشرفت به خوبی می‌دانند که برای متوقف کردن حرکت یک ملّت باید بستر امنیت را تخریب کنند. آنان از ابزارهای مختلفی برای این هدف استفاده می‌کنند. ایجاد تنش‌ و تهدید نظامی یکی از این ابزارهاست، تحریم‌های اقتصادی نیز با هدف فلج کردن تولید و ایجاد نارضایتی عمومی طراحی می‌شوند، در قالب جنگ روانی و رسانه‌ای تلاش می‌شود تا اعتماد ملّی را از بین ببرند و یأس را در جامعه تزریق کنند، حمایت از گروه‌های خرابکار و تروریستی برای ایجاد ترس و بی‌ثباتی داخلی نیز از روش‌های شناخته شده است. حتی تهاجم فرهنگی برای از بین بردن انسجام و هویت ملّی در راستای همین هدف قرار دارد. تمامی این اقدامات یک پیام دارد: دشمن نمی‌خواهد ملّت در سایه امنیت به پیشرفت برسد.

بنابراین حفظ امنیت توسط نیروهای مسلح و دستگاه‌های امنیتی تنها یک وظیفه دفاعی نیست، این کار حفاظت از پروژه بزرگ پیشرفت ملّی است. وقتی سپاه و ارتش و نیروی انتظامی از مرزها و شهرها محافظت می‌کنند در حقیقت از امکان درس خواندن کودک، کار کردن جوان و تحقیق کردن دانشمند دفاع می‌کنند. حق بزرگی که رهبر انقلاب بر گردن همه مردم می‌دانند ناشی از همین خدمت بزرگ است. مقابله با تهدیدات نیازمند هوشیاری همگانی است. مردم باید بدانند که گاهی شایعات یا بعضی رفتارهای غیرمسئولانه می‌تواند بازیچه دست دشمن برای ایجاد ناامنی شود. پس آگاهی و بصیرت بخشی جدایی ناپذیر از دفاع امنیتی است.

نگاه راهبردی به مسئله امنیت و پیشرفت
وقتی از زاویه‌ای راهبردی به امنیت و پیشرفت نگاه می‌کنیم دیگر نمی‌توان این دو را جدا از هم بررسی کرد. امنیت فقط یک مسئله نظامی یا انتظامی نیست و پیشرفت هم صرفاً به رشد اقتصادی محدود نمی‌شود. این دو، دو ستون اصلی حیات یک جامعه هستند که نبود هرکدام دیگری را بی‌معنا می‌کند.

امنیت در نگاه راهبردی، پیش‌شرط تصمیم‌گیری عقلانی برای آینده است. جامعه‌ای که دائما درگیر بحران، آشوب یا نااطمینانی باشد، توان برنامه‌ریزی بلندمدت را از دست می‌دهد. دولت‌ها در چنین فضایی ناچارند منابع خود را صرف مهار بحران‌ها و نه ساختن آینده کنند. بخش خصوصی نیز در شرایط ناامن، سرمایه‌گذاری نمیکند و ترجیح می‌دهد سرمایه خود را به فعالیت‌های کوتاه‌مدت و کم‌ریسک منتقل کند یا از کشور خارج سازد. در نتیجه، چرخ تولید کند می‌شود و پیشرفت به حاشیه می‌رود.

در همین چارچوب است که امنیت به‌عنوان زیرساخت نامریی پیشرفت، شناخته می‌شود. بسیاری از دستاوردهای اقتصادی، علمی و اجتماعی تنها زمانی دیده می‌شوند که امنیت برقرار است، اما وقتی این بستر از بین برود، فقدان آن به‌سرعت خود را نشان می‌دهد. همان‌گونه که رهبر انقلاب تکید کردند، نبود امنیت یعنی تعطیلی مدرسه، تعطیلی بازار، توقف تحقیق و از کار افتادن زندگی عادی مردم. این بیان ساده در حقیقت یک تحلیل راهبردی عمیق از کارکرد امنیت در جامعه است.

نگاه راهبردی به امنیت همچنین ما را متوجه پیوند مستقیم آن با سرمایه انسانی می‌کند. نیروی انسانی بزرگ‌ترین دارایی هر کشور است، اما این سرمایه تنها در محیطی امن شکوفا می‌شود. دانش‌آموزی که با ترس و اضطراب به مدرسه می‌رود، دانشجویی که نگران آینده مبهم خود است و پژوهشگری که درگیر ناامنی و بی‌ثباتی است، نمی‌توانند خلاق، نوآور و اثرگذار باشد. امنیت، آرامش روانی لازم برای پرورش فکر، ایده و ابتکار را فراهم می‌کند و بدون آن جامعه دچار فرسایش می‌شود.

از منظر راهبردی، دشمنان پیشرفت یک کشور به‌خوبی این واقعیت را درک کرده‌اند. به همین دلیل، تمرکز آنان نه صرفاً بر شکست نظامی، بلکه بر تخریب بستر امنیتی جامعه است. ایجاد ناامنی داخلی، حمایت از گروه‌های خرابکار، عملّیات‌های روانی، جنگ رسانه‌ای و القای یأس و بی‌اعتمادی همگی ابزارهایی برای ضربه زدن به امنیت و در نتیجه متوقف کردن پیشرفت هستند. هدف نهایی این اقدامات، فلج کردن اراده ملّی و از بین بردن امید به آینده است.

در چنین شرایطی، نقش نیروهای مسلح و دستگاه‌های امنیتی تنها دفاع فیزیکی از مرزها و شهرها نیست، بلکه حفاظت از روند طبیعی زندگی و پیشرفت جامعه است. وقتی امنیت برقرار می‌ماند، کودک با خیال راحت درس می‌خواند، جوان کار می‌کند و دانشمند پژوهش خود را ادامه می‌دهد. این همان حقی است که رهبر انقلاب از آن به عنوان «حق حیات» یاد می‌کنند؛ حقی که نیروهای حافظ امنیت بر گردن همه مردم دارند.

نگاه راهبردی به امنیت همچنین نشان می‌دهد که پیشرفت خود می‌تواند به تقویت امنیت کمک کند. جامعه‌ای که از نظر اقتصادی توانمند است، از نظر اجتماعی منسجم‌تر خواهد بود. کاهش فقر، افزایش اشتغال، گسترش عدالت و امید اجتماعی همه عواملّی هستند که زمینه ناامنی را از بین می‌برند. به همین دلیل، امنیت و پیشرفت در یک رابطه دوسویه قرار دارند؛ امنیت بستر پیشرفت را فراهم می‌کند و پیشرفت امنیت را پایدارتر می‌سازد.

در این چارچوب، مسئولیت حفظ امنیت فقط بر عهده نهادهای رسمی نیست. آگاهی عمومی، انسجام اجتماعی و رفتار مسئولانه شهروندان نیز بخشی از امنیت ملّی است. گسترش شایعات، بی‌توجهی به منافع ملّی و رفتارهای هیجانی می‌تواند ناخواسته به ناامنی دامن بزند. بنابراین، نگاه راهبردی اقتضا می‌کند که امنیت به یک دغدغه عمومی و ملّی و نه صرفا یک مسئله تخصصی تبدیل شود.

پیشرفت پایدار تنها در سایه ترکیب هوشمندانه این دو امکان‌پذیر است. امنیت، شرط آغاز حرکت است و پیشرفت، تضمین تداوم آن به شمار می رود. هر سیاستی که یکی را فدای دیگری کند، در بلندمدت شکست خواهد خورد. مسیر درست، تقویت همزمان امنیت و پیشرفت و درک عمیق پیوند میان آن‌هاست؛ مسیری که می‌تواند آینده‌ای باثبات، پویا و امیدوارکننده برای کشور رقم بزند.

نتیجه
امنیت و پیشرفت دو مقوله جداگانه و قابل تفکیک نیستند، بلکه به‌صورت ذاتی به یکدیگر گره خورده‌اند. هرگونه تلاش برای پیشرفت اقتصادی، علمی، اجتماعی و فرهنگی بدون توجه به بستر امنیتی، محکوم به ناکامی است و در مقابل، امنیتی که به پیشرفت منجر نشود در بلندمدت پایدار نخواهد ماند. تجربه تاریخی کشورها و واقعیت‌های عینی جامعه ایران نیز این حقیقت را تأیید می‌کند.

امنیت، نخستین نیاز یک جامعه برای حرکت رو به جلو است. وقتی امنیت جانی، مالی و روانی مردم تأمین باشد، زندگی عادی جریان پیدا می‌کند و زمینه برای کار، تولید، آموزش و پژوهش فراهم می‌شود. در چنین شرایطی است که افراد به آینده امیدوار می‌شوند، سرمایه‌گذاری معنا پیدا می‌کند و جامعه توان برنامه‌ریزی بلندمدت را به دست می‌آورد. همان‌گونه که رهبر انقلاب تأکید کرده‌اند، نبود امنیت به معنای تعطیلی همه ابعاد زندگی است؛ از مدرسه و بازار گرفته تا تحقیق و تولید علم. این نگاه یک تحلیل عمیق و واقع‌بینانه از نقش امنیت در حیات ملّی است.

دشمنان یک ملّت نیز این پیوند راهبردی را به‌خوبی درک کرده‌اند. به همین دلیل، تلاش آنان معطوف به تخریب همزمان امنیت و پیشرفت است؛ از طریق تحریم، جنگ روانی، حمایت از آشوب و ناامنی و تضعیف امید و اعتماد عمومی. هدف نهایی این اقدامات، متوقف کردن حرکت رو به جلوی کشور و فرسایش اراده ملّی است. در برابر چنین تهدیداتی، حفظ امنیت تنها وظیفه نیروهای مسلح و دستگاه‌های امنیتی نیست، بلکه یک مسئولیت ملّی است که نیازمند هوشیاری، انسجام و مشارکت آگاهانه مردم نیز است.

مسیر پیشرفت پایدار ایران از دل یک نگاه متوازن و هوشمندانه به امنیت و پیشرفت می‌گذرد. تقویت توان دفاعی و امنیتی کشور در کنار سرمایه‌گذاری در اقتصاد، علم، فرهنگ و سرمایه انسانی، تنها راهی است که می‌تواند آینده‌ای باثبات و امیدوارکننده رقم بزند. امنیت باید بستر پیشرفت باشد و پیشرفت باید به تحکیم امنیت بینجامد. اگر این چرخه به‌درستی شکل بگیرد، هیچ فشار خارجی و هیچ توطئه‌ای قادر نخواهد بود حرکت ملّت ایران به سوی پیشرفت و تعالی را متوقف کند.

اغتشاشات اخیر ایران در بستری شکل گرفت که دشمنان کشور به‌صورت فعال در پی برهم زدن ثبات و امنیت ملّی بودند. تجربه‌های پیشین نشان داده است که هر زمان ایران در مسیر پیشرفت و تثبیت موقعیت منطقه‌ای و بین‌المللی خود قرار گرفته، تلاش برای ایجاد ناامنی و بی‌ثباتی نیز به‌طور هم‌زمان تشدید شده است.

در جریان این فتنه هدف اصلی مختل‌سازی زندگی عادی مردم بود؛ ایجاد ناامنی در خیابان‌ها، تعطیلی مدارس و دانشگاه‌ها، آسیب‌زدن به کسب‌وکارها و القای فضای بی‌اعتمادی و ترس در جامعه. دشمن به‌خوبی می‌داند که بدون امنیت، چرخه تولید، آموزش و پژوهش از کار می‌افتد و جامعه دچار فرسایش روانی و اقتصادی می‌شود. به همین دلیل، ناامنی به‌عنوان ابزار اصلی برای ضربه زدن به روند پیشرفت کشور انتخاب شد.

هم‌زمان با آشوب‌های میدانی، یک جنگ رسانه‌ای گسترده نیز در جریان بود که با بزرگ‌نمایی خشونت، تحریف واقعیت‌ها و وارونه‌سازی مفاهیم تلاش می‌کرد تصویر یک کشور بی‌ثبات و ناامن را به داخل و خارج منتقل کند. این عملّیات روانی با هدف تضعیف امید اجتماعی، کاهش سرمایه اجتماعی و ایجاد شکاف میان مردم و حاکمیت طراحی شده بود.

با این حال، تجربه این دوره بار دیگر نشان داد که حفظ امنیت، پیش‌شرط تداوم پیشرفت و پیشرفت است. هرچند مطالبات و نقدهای اجتماعی امری طبیعی و قابل بررسی است، اما تبدیل آن‌ها به آشوب و ناامنی، دقیقا در مسیری قرار می‌گیرد که دشمنان ایران برای توقف حرکت کشور به‌سوی پیشرفت طراحی کرده‌اند. از این منظر، برخورد هوشمندانه با ناامنی ضرورتی انکارناپذیر برای حفظ ثبات و آینده کشور به شمار می‌رود.

تقویت قدرت پول ملی، کانون سیاست‌گذاری ارزی است

Khamenei.ir — Mon, 02 Feb 2026 11:54:00 +0430

ضرورت اولویت‌بخشی به مسئله‌های اقتصادی کشور، موضوعی است که شواهد و دلایل مختلفی درباره‌ی آن می‌توان طرح کرد؛ نگاهی به تعیین شعار سال در دو دهه‌ی گذشته، یکی از این شواهد مهم در گفتمان حکمرانی است؛ ‌در عین‌حال در بیانات مختلف رهبر انقلاب با این نکته روبروایم که در صدر مسئله‌های اقتصادی کشور، «حفظ قدرت پول ملّی» همواره یکی از مهم‌ترین مسائلِ مورد تأکید است که آن را «یکی از اساسی‌ترین کارها» دانسته‌اند.

از گویاترین مقدمه‌ها برای سخن گفتن از پول ملّی، همین فراز از بیانات رهبر انقلاب در دیدار مسئولان نظام است: «یکی از موضوعات مهمّ مربوط به اقتصاد، اصلاح نظام ارزی کشور است. در درجه‌ی اوّل، تقویت پول ملّی است؛ دیگر حالا سیاستش، برنامه‌اش و کیفیّت کار را متخصّصین باید انتخاب کنند. پول ملّی باید تقویت بشود؛ این، هم در واقعیّت زندگی مردم اثر دارد، هم در آبروی کشور اثر دارد. حتّی اگر چنانچه مثلاً میگویند «یک فرمولی وجود دارد که اگر [به آن] عمل کنیم، تورّم می‌آید پایین، حتّی تک‌رقمی ممکن است بشود امّا قیمت ارز میرود فلان قدر میشود،» این درست نیست؛ برای خاطر اینکه اگر ارزش پول ملّی با بالا رفتن قیمت ارز کاسته شد، تورّم هرچه هم پایین باشد، این پول قیمتی ندارد و قدرت خرید برای مردم فقیر و ضعیف به وجود نمی‌آید. اگر میخواهید قدرت خرید برای مردم بالا برود، به پول ملّی باید اهتمام ورزید؛ یکی از اساسی‌ترین کارها این است.» ۱۴۰۳/۱۲/۱۸

قدرت خرید پول ملّی به‌مثابه‌ی اقتدار ملّی
«یکی از ارکان اقتدار کشور، اقتدار اقتصادی است و در اقتدار اقتصادی، یکی از عناصر تشکیل‌دهنده‌ی عمده عبارت است از قدرت پول ملّی؛ یعنی پول ملّی بایستی قدرت خرید داشته باشد و برای شهروندان، برای دارندگان آن پول، ثروت ایجاد بکند. اگر چنانچه ما بر اساس سیاست‌های اجرائی غلط، تصمیم‌گیری‌های نادرست، بی‌مبالاتی‌های گوناگون، به وضعی رسیدیم که پول ملّی همین‌طور روزبه‌روز تنزّل کرد و پایین رفت، این عقب‌رفت است، این پس‌رفت است. باید این را مشخّص کنیم و بر اساس این، مطالبه تنظیم کنیم، مطالبه تعریف کنیم. این مطالبه میتواند مثلاً از دولت باشد، میتواند از مجلس باشد؛ و هَلمّ جرّا.» ۱۳۹۶/۰۶/۳۰

این فراز از سخنان رهبر انقلاب، به‌صراحت چند الزام سیاستی و راهبردی را بیان می‌کند: نخست، حفظ ارزش پول ملّی به‌عنوان جزء لاینفکّ اقتدار ملّی و اقتصادی است؛ دوم، پرهیز از سیاست‌های اجرایی غلط، تصمیم‌گیری‌های نادرست و بی‌مبالاتی‌های مدیریتی است که به تنزّل قدرت خرید پول ملّی می‌انجامد؛ و سوم، تکلیف حکومت (از جمله: دولت و مجلس) در طراحی و اجرای سیاست‌های پولی و مالی کارآمد برای ثبات قیمت‌ها و قدرت خرید است؛ و چهارم، حقّ شهروندان و علماء در مطالبه‌گری از نهادهای حاکمیتی برای پاسخگویی در قبال حفظ ارزش پول و ثروت‌آفرینی است.

افزون بر این و در لایه‌ی زیرین متن، این نکته را می‌توان طرح کرد که این بیانات حاوی نقد ضمنی، نسبت به تصمیمات اقتصادی‌ای در کشور است که موجب تضعیف پول ملّی شده‌اند. همچنین در این بیانات، تلویحاً بر ضرورت تغییر در فرآیندهای سیاست‌گذاری و نظارت برای جلوگیری از «بی‌مبالاتی» تأکید شده است. اشاره به «مطالبه‌سازی» از دولت و مجلس، نقش فعال جامعه و نیز علمای بلاد را به‌عنوان سازوکار مهار قدرت در چهارچوب نظام مردم‌سالاری اسلامی برجسته می‌کند. برآیند مهمّی را بر پایه‌ی این فراز از بیانات می‌توان طرح کرد که کاهش ارزش پول نه یک مشکل فنّیِ صرف و اقتصادی بلکه مسئله‌ای کلیدی و مهم در حوزه‌ی اساسی امنیّت ملّی و هویت ملّی است.

پول ملّی به‌مثابه‌ی زندگی و آبروی ملّی
پیش‌تر این سخنان رهبر انقلاب در دیدار مسئولان نظام در اسفندماه ۱۴۰۳ را نقل کردیم که تصریح کرده‌اند: «یکی از موضوعات مهمّ مربوط به اقتصاد، اصلاح نظام ارزی کشور است. در درجه‌ی اوّل، تقویت پول ملّی است؛ دیگر حالا سیاستش، برنامه‌اش و کیفیّت کار را متخصّصین باید انتخاب کنند. پول ملّی باید تقویت بشود؛ این، هم در واقعیّت زندگی مردم اثر دارد، هم در آبروی کشور اثر دارد.» و در ادامه تأکید کرده‌اند: «در مورد ارز، برگشت ارزهای کسانی که درآمد صادراتی ارزی دارند، خیلی مهم است.»

رهبر انقلاب در این بیانات، به‌صراحت تقویت پول ملّی را عاملی مهم و اثرگذار بر زندگی مردم و آبروی کشور دانسته‌اند؛ و از سوی دیگر، تقویت قدرت خرید پول ملّی، کانون سیاست‌گذاری ارزی کشور طرح شده است. این گزاره‌ها سیاست‌های مشخّصی را طرح و الزام می‌کنند: اولویت‌بندی قدرت خرید مردم بر شاخص‌های کلّی تورم؛ نظارت جدّی و سخت‌گیرانه بر درآمدهای ارزی دولت؛ و الزام شرکت‌های دولتی و خصوصی به پاسخگویی در قبال سیاست‌های ارزی.

افزون بر این، در این سخنرانی، دلالت‌ها و انتقادهای صریحی هست مبنی بر ضعف ساختاری نظام اداری و ارزی و اجرایی به‌ویژه درباره‌ی سیاست‌های ارزی کشور، به‌گونه‌ای که حتّی تعهّدات رسمی شرکت‌های بزرگ نیز گاه به گزارش‌های صوری و به تعبیر رهبر انقلاب:‌ «پوچ!» و «مهمل!» تقلیل یابد. تأکید بر «پول ملّی به‌مثابه‌ی آبروی کشور» نشان‌دهنده‌ی بُعد فرهنگی، هویتی و سیاسی این موضوع است که در آن، ثبات پول ملّی نماد استقلال و اقتدار نظام تلقی می‌شود؛ نگاهی که طیّ آن، سیاست‌گذاری اقتصادی با گفتمان امنیّت ملّی، بسیار مرتبط و در پیوند قرار می‌گیرد و راه‌حل‌های فنّی بدون اراده‌ی مدیریّتی و سیاسیِ بالادستی، بی‌اثر دانسته می‌شود.

این فراز تکمیلی، اهمّیّت کاهش ارزش پول ملّی را از حیث اعتبار در ساحت حکمرانی ملّی نشان می‌دهد: «در زمینه‌ی مسائل اقتصادی خب الان مشکلاتی در کشور وجود دارد: تورّم بالا یکی از اساسی‌ترین مشکلات است؛ کسری بودجه هست؛ معیشت مردمِ کم‌درآمد هست - که اینها مشکلات مهم است - کاهش ارزش پول ملّی هست، که این یکی از آن چیزهایی است که انسان واقعاً‌ خجالت‌زده میشود از این قضیّه!» ۱۴۰۰/۰۶/۰۶

ارزش پول ملّی به‌مثابه‌ی ارزش تولید و بنیه‌ی اقتصادی کشور
رهبر انقلاب خطاب به دولت دوازدهم فرموده‌اند: «ارزش پول ملّی علی‌الاصول یک چیزی است که به رشد تولید کشور و رشد توسعه‌ی کشور و رشد اقتصادی و تقویت بنیه‌ی اقتصادی کشور ارتباط دارد؛ عمدتاً این است لکن یک چیزهایی هم در حاشیه‌ی این وجود دارد. البتّه اگر ما بتوانیم تولید را تقویت کنیم، پول ملّی به طور طبیعی تقویت خواهد شد؛ اگر بتوانیم بنیه‌ی اقتصاد را قوی کنیم، پول ملّی طبعاً تقویت خواهد شد و تقویت پول ملّی در امر معیشت مردم یک تأثیر فوق‌العاده‌ای دارد دیگر؛ تأثیر مستقیم در امر معیشت مردم دارد، لکن در کنار آن کارهای بلندمدّت - که تقویت بنیه‌ی اقتصادی کار کوتاه‌مدّتی نیست - بعضی از کارهای کوتاه‌مدّت هم وجود دارد.» ۱۳۹۹/۰۶/۰۲

در این فراز از بیانات، نخست، تقویت تولید و بنیه‌ی اقتصادی به‌عنوان پایه‌ی اصلی ارتقای ارزش پول ملّی طرح شده است که مستلزم سیاست‌های متناسب است، از جمله سیاست‌های صنعتی، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و بهبود محیط کسب‌وکار؛ دوم، مقابله با دخالت‌های بدخواهانه و سودجویانه در بازار ارز است که نیازمند طرّاحی سازوکارهای سیاستی و نظارتی دقیق، شفّاف‌سازی معاملات و برخورد قانونی با متخلّفان است؛ سوم، بازگرداندن ارزهای صادراتی (با اشاره به ۲۷ میلیارد دلار در جملات بعدی در این سخنرانی است) که ایجاب می‌کند سازوکارهای الزام‌آور برای شرکت‌های دولتی و خصوصی تعریف شود؛ چهارم، جلوگیری از خروج ارز برای فعّالیّت‌های نامولّد مانند خرید املاک در خارج یا واردات کالاهای لوکس غیر ضروری است که می‌تواند از طریق اعمال محدودیت‌های ارزی و گمرکی محقق گردد. سرانجام در این بیانات، هماهنگی همه‌ی دستگاه‌های دولتی با بانک مرکزی و لزوم تشکیل کمیته‌های فرابخشی برای سیاست‌گذاری یکپارچه‌ی پولی و ارزی، به‌مثابه‌ی یک سیاست ضروری طرح شده است. جملگیِ این نکات و دلالت‌های سیاستی، حاکی از اهمّیّت و نقش قدرت خرید پول ملّی در نظام حکمرانی ملّی است.

افزون بر این، رهبر انقلاب در این بیانات از ضرورت اصلاحات ساختاری در حکمرانی اقتصادی نیز سخن گفته‌اند. تأکید ایشان بر «دخالت‌های بدخواهانه» و «سودجویانه» نشان‌دهنده‌ی ضعف نهادهای نظارتی و فقدان شفّافیّت در بازار ارز است که مستلزم تقویت نهادهای مبارزه با فساد و شفّاف‌سازی تراکنش‌های مختلف خواهد بود. اشاره به خرید املاک در برخی کشورهای همسایه توسّط ایرانیان، لزوم بازنگری در سیاست‌های سرمایه‌گذاری خارجی و کنترل خروج سرمایه را برجسته می‌سازد. همچنین، نقد واردات کالاهای لوکس در شرایط تحریم (اشاره به واردات گوشی لوکس آمریکایی)، ضرورت بازتعریف سیاست تجاری با اولویت‌دهی به کالاهای اساسی و تولید داخلی را آشکار می‌کند. تأکید بر «تأثیر مستقیم بر معیشت مردم» و «قدرت خرید برای مردم فقیر و ضعیف» در این سخنرانی، بیانگر اهمّیّت سیاست‌های توزیعی عادلانه‌تر و توجه به آسیب‌پذیری‌های اجتماعی در طراحی سیاست‌های کلان اقتصادی است. این موارد در مجموع نشان می‌دهد تحقّق اهداف مطرح‌شده درباره‌ی پول ملّی، مستلزم عبور از رویکردهای جزیره‌ای و حرکت به سمت نظام اقتصادی هماهنگ، شفّاف و مردم‌محور است.

برآیند
برآیند دیدگاه رهبر انقلاب درباره‌ی پول ملّی، آن را به‌مثابه‌ی «اقتدار ملّی»، «آبروی کشور» و «ارزش تولید ملّی» تعریف می‌کند که حفظ ارزش آن مستقیماً بر معیشت مردم و امنیّت و هویت نظام و جامعه و رشد بنیه‌ی اقتصاد ملّی، اثرگذار است؛ این نگاه با یکی از اندیشه‌های بنیادی در فلسفه‌ی اجتماعی همگراست؛‌ دیدگاه و اندیشه‌‌ای که از جمله توسط خواجه‌نصیرالدین طوسی در «اخلاق ناصری» طرح شده است؛ از نگاه جناب خواجه، پول (دینار) «ناموس سوم» جامعه و نظام حکمرانی است، ناموسی که برای تحقق عدالت و مساوات در جامعه ضرورت دارد و باید تابع ناموس حاکم (حکومت مبتنی بر شریعت) و ناموس اول (دین و شریعت الهی) باشد. (طوسی، اخلاق ناصری، صص‌ ۹۷-۱۰۰)

در هر دو دیدگاه، پول تنها یک واسطه‌ی مبادله نیست بلکه نماد اعتماد، نظم، انسجام اجتماعی و اقتدار جامعه و مسیر تحقق عدالت اجتماعی و سعادت عمومی است؛ لذا تقویت پول ملّی در گفتمان جمهوری اسلامی، اجرای یک «ناموس» حکمرانی در سیاست‌گذاری ملّی است که هم‌زمان هم اقتدار ملّی را تضمین می‌کند و هم عدالت اجتماعی را محقق می‌سازد و هم با تولید ملّی و بنیه‌ی اقتصادی کشور و اعتبار و آبرو و عزّت ملّی، رابطه‌ی تأثیری و تأثّری دارد. نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد. اخلاق ناصری. تهران: علمیه اسلامیه

انسجام ملت و دولت؛ نیاز امروز

Khamenei.ir — Tue, 27 Jan 2026 15:36:00 +0430

«بگذارید اینها [مسئولان] کارشان را بکنند.» این توصیه‌ی مؤکّد حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در بیانات چند روز اخیر، به مردم و نخبگان جامعه است. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در این بیانات فرمودند: «من از اینکه به رؤسای کشور، به رئیس‌جمهور و دیگران در یک ‌چنین شرایط مهمّ بین‌المللی و داخلی اهانت بشود، بشدّت پرهیز میکنم و نمیگذارم و منع میکنم، نهی میکنم... توصیه‌ی مؤکّد من نسبت به شخص رئیس‌جمهور و مسئولین قوا، رؤسای دیگر قوا و رؤسای فعّال کشور است. بگذارید اینها کارشان را بکنند، تلاششان را بکنند و خدمت بزرگی را که بر عهده دارند انجام بدهند.» (۱۴۰۴/۱۰/۲۷) این توصیه مهم در تمام دولتها وجود داشته است و سیره همیشگی معظم‌له حمایت از مسئولان بوده است. رهبرانقلاب بارها فرموده‌اند: «دأب بنده این است که همیشه از همه‌ی دولتها که بر سر کار هستند حمایت میکنم؛ امروز هم همین‌جور است، بعد از این هم ان‌شاءالله تا زنده هستیم همین‌جور خواهد بود.» (۱۳۹۶/۳/۲۲)

انسجام ملّی، نقطه محوری شرایط کشور
نکته مهم اینجاست که در دوران کنونی، شرایط مهم بین‌المللی و داخلی اقتضا میکند حمایت از دولت و کمک به مسئولان، ضرورت بیشتری داشته باشد. حال سؤال این است که کشور، امروز با چه شرایطی مواجه است؟ واقعیت این است که شرایط کنونی جامعه، همه بر محور «انسجام ملّی» رقم می‌خورد. اما انسجام ملّی به این معناست که «دولتها در نظام اسلامی باید مورد حمایت مردم قرار بگیرند؛ حتّی از سوی آن کسانی که به این شخص خاص در دولت رأی ندادند هم باید مورد پشتیبانی و حمایت قرار بگیرند. این حرفِ حقیقی و لبّ معنای انسجام اجتماعی و ملّی در کشور اسلامی ما است.» (۱۳۹۴/۰۱/۰۱)

همین اتحاد ملت و دولت، عامل پیروزی ما بر دشمن بود. هدف دشمن در این جنگ، به میدان آوردن مردم علیه نظام بود؛ اما «خداوند نقشه‌ی آنها را باطل کرد، این نقشه را خدای متعال باطل کرد؛ مردم را به پشتیبانی دولت، به پشتیبانی نظام وارد میدان کرد. مردم وارد میدان شدند امّا درست در نقطه‌ی مقابل آن جهتی که دشمن محاسبه کرده بود و نقشه کشیده بود.» (۱۴۰۴/۰۴/۲۵) اتحاد و انسجام ملّی و میان ملت و دولت چنان اهمیتی دارد که حضرت آیت‌الله خامنه‌ای پس از دوران جنگ دوازده‌روزه، هفت تکلیف راهبردی را بر عهده مردم و مسئولان گذاشتند. اولین آنها این بود که «حفظ اتحاد ملّی وظیفه‌ی یکایک ما است.» (۱۴۰۴/۰۵/۰۳)

ضرورت کمک به دولت در شرایط کنونی
دقت در بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای نشان می‌دهد ایشان بعد از جنگ دوازده‌روزه، از دولت و رؤسای دیگر قوا و مسئولان نظام بیشتر حمایت کرده‌اند. شرایط بین‌المللی حاکم بر جبهه مقاومت مانند غزه و لبنان، وحشیگری و غارتگری آمریکا نسبت به دولتهای جهان از طرفی، و شرایط داخلی مانند مشکلات اقتصادی، جنگ دوازده‌روزه، اغتشاشات تروریستی و جنگ تبلیغاتی دشمن، از طرفی دیگر اقتضا می‌کند انسجام و همبستگی ملّی، روز به روز قوی‌تر شود. به طور کلی باید توجه داشت «علائم زیادی وجود دارد که نظم کنونی جهان دارد تغییر پیدا میکند و نظم جدیدی بر جهان حاکم خواهد شد.» (۱۴۰۱/۰۸/۱۱) اینجا سؤال مهمی پیش می‌آید که «نقش ما ایرانی‌ها، جایگاه ما ایرانی‌ها در این نظم جدید چیست؟» (۱۴۰۱/۰۸/۱۱) اولین وظیفه‌ای که «شرایط کشور و اهدافی که ما برای خودمان ترسیم کرده‌ایم در جمهوری اسلامی، اقتضا میکند که همه به قوّه‌ی مجریه... کمک کنند؛ رهبری کمک کند، مردم کمک کنند، روشنفکرها کمک کنند، نخبگان کمک کنند؛ قاعده‌اش این است.» (۱۴۰۲/۰۶/۰۸)

در انتقاد از مسئولین تقوا را رعایت کنیم
یکی از الزامات کمک به دولت و مسئولان، شیوه صحیح انتقاد است. کسانی که انتقادات و اعتراضات شدیدی به دولت دارند، به ویژه زمانی که دولت از جناح سیاسی آنها نباشد، باید «تقوای نقد» را درباره دولت رعایت کنند. لذا «اگر به نام عدالت‌خواهى و به نام انقلابیگرى، اخلاق را زیر پا بگذاریم، ضرر کرده‌ایم؛ از خط امام منحرف شده‌ایم.» (۱۳۸۹/۰۴/۰۷) این که کسی تصور کند تخریب دولت به خاطر نظام و انقلاب، ناشی از تقوای اوست، تصور نادرستی است. این تقوا نیست. «مبادا خیال کنید تقوا این است که انسان مخالف خودش را زیر پا له کند؛ نه، عدالت ورزیدن با تقوا موافق است.» (۱۳۸۹/۰۴/۰۷)

با این توصیف «پشتیبانى و حمایت از قوّه‌ی مجریّه و قوّه‌ی قضائیّه و مسئولین بالاى کشور لازم است و تضعیف آنها حرام است. همه باید این را رعایت کنند.» (۱۳۶۸/۰۷/۱۲) لذا «اگر اعتراضی به بخشی از دولت وجود داشته باشد، نباید دولت را تضعیف کرد.» (۱۳۸۰/۱۰/۱۲) زیرا «تضعیف این پایه‌ها، تضعیف انقلاب و نظام و به تأخیر انداختن اهداف والای این نظام است. این را همه متوجّه باشند.» (۱۳۸۰/۱۰/۱۲) بنابراین «این‌جور نباشد که چون بنده خبر ندارم از کاری که دیگری کرده، همین‌طور مدام ایراد کنم که آقا چرا چنین و چرا فلان [است].» (۱۴۰۴/۱۰/۲۷) خلاصه اینکه گفتن اعتراض، اشکالی ندارد، «منتها اوّلاً‌ لحنی که برای بیان اعتراض و بیان انتقاد انتخاب میشود لحن قابل قبولی باشد؛ ثانیاً بعد از تحقیق باشد، بعد از اطّلاع‌یابی باشد.» (۱۴۰۴/۰۴/۲۵)

چرا باید به دولت کمک کنیم؟
تصور کنید «شما وقتی سوار اتوبوسی می‌شوید، طبیعی است که این اتوبوس یک وقت تند می‌رود، یک وقت کُند می‌رود... اگر بنا باشد در هریک از این قضایا به راننده بگوییم آقا این دفعه چرا شما پا روی ترمز گذاشتی، چرا رفتی دنده فلان، چرا رفتی این طرف، این‌که اصلاً نمی‌شود. باید اعتماد کرد. وقتی نشستیم، این آدم را قبول کردیم و گفتیم که در این‌جا این مسئولیت را انجام دهد، طبعاً باید اعتماد کرد.» (۱۳۷۷/۱۱/۱۳) این سخن بدان معنا نیست که اعتراض، تذکر و انتقادی نداشته باشیم؛ بلکه «تذکّر‌دادن هیچ اشکالی ندارد امّا این تذکّر بایستی جوری باشد که اعتماد عمومی را از کسانی‌ که مسئولند و مشغول کارند، سلب نکند.» (۱۳۹۴/۰۱/۰۱) منطق این سخن نیز واضح است؛ زیرا «همه‌ی دولتها هم نقاط مثبتی دارند، [هم] نقاط منفی‌ای دارند؛ هیچ دولتی نیست که بگوید من همه‌ی نقاطم مثبت است یا کسی بگوید همه‌ی نقاطش منفی است؛ نه، مثبت و منفی مخلوط است.» (۱۳۹۳/۰۴/۱۶) نکته مهم اینکه «نسبت به دولتهای گذشته، بهتر این است که نقد به صورت کارشناسی انجام بگیرد؛ نقد در منبرهای عمومی خیلی مصلحت نیست.» (۱۳۹۳/۰۴/۱۶)

در معرض خطر قرار دادن اصل نظام، خیانت است
افراد انقلابی دو نوعند: انقلابی مثبت و انقلابی منفی. «از اوّلِ انقلاب دوگونه انقلابی داشتیم و انقلابیّون ما دو گونه نقش ایفا کردند. بعضی از انقلابیّون، انقلابیّونِ مثبت بودند؛ بعضی از انقلابیّون هم انقلابیّون منفی بودند.» (۱۳۷۹/۱۲/۰۹) «انقلابی مثبت»، کسی است که با «مسئولیت‌پذیری» اهل «کار و تلاش و حرکتِ امیدوارانه» است و از «یأس و منفی‌بافی» به‌دور است. در این نگاه انقلابیگریِ حقیقی، همراه کردن نقد و اعتراض و مطالبه‌گری با ارائه‌ی راه‌حل و کار ایجابی است. اساساً «در اسلام هم نهی از منکر با امر به معروف همراه است، نهی از منکر همان اعتراض است، امر به معروف یعنی ارائه‌ی راه حل... بنابراین مطالبه‌گری را حتماً با ارائه‌ی راه حل همراه کنید.» (۱۳۹۹/۰۲/۲۸)

بنابراین رفتار انقلابی مثبت باید کاملاً مبتنی بر بصیرت و درک شرایط باشد. «انقلابى باید بصیر باشد، باید بینا باشد، باید پیچیدگى‌هاى شرائط زمانه را درک کند. مسئله این‌جور ساده نیست که یکى را رد کنیم، یکى را اثبات کنیم، یکى را قبول کنیم؛ اینجورى نمیشود.» (۱۳۸۹/۰۷/۲۹) در تشخیص مصداق دوست و دشمن باید هوشیار بود. «بی‌دقتی در مصداقها، گاهی اوقات ضررها و لطمات بزرگی خواهد زد.» (۱۳۸۸/۰۹/۰۴) راه این است: «در دفاع از نظام اسلامی، در دفاع از کشور ایران، ایران عزیز، همه با هم باشند، در کنار هم باشند.» (۱۴۰۴/۱۰/۲۷)

دریافت «خط حزب‌الله» نسخه مطالعه | نسخه چاپی

جنگی که بود، جنگی که هست

Khamenei.ir — Sat, 24 Jan 2026 19:03:00 +0430

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در مراسم جشن میلاد حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها با اشاره به اینکه ما امروز در کانون یک درگیری تبلیغاتی و رسانه‌ای هستیم تأکید کردند: «جبهه‌ی انقلاب و کارگزاران مقاومت باید این وضع دشمن را بشناسند، آرایش خودشان را بر طبق این نظم دشمن و مقصود دشمن قرار بدهند. ما در مسائل نظامی، آرایش صفوفمان بستگی دارد به هدف دشمن؛ وقتی می‌بینیم دشمن به یک نقطه‌ای میخواهد حمله کند، نوعی آرایش نظامی میگیریم که دشمن را ناکام کنیم؛ این کار در باب تبلیغات باید انجام بگیرد. آرایش تبلیغاتی بایستی به سمتی برود که دشمن درست همان سمت را هدف قرار داده، و آن عبارت است از معارف اسلامی، معارف شیعی و معارف انقلابی؛ دشمن اینها را هدف قرار داده؛ باید در مقابل اینها ایستاد.» ۱۴۰۴/۱۰/۲۰
رسانه‌ KHAMENEI.IR به همین مناسبت در این یادداشت به بررسی جنگ رسانه‌ای و شناختی دشمن و ضرورت آرایش تبلیغاتی منسجم پرداخته است.

بیانات رهبر انقلاب درباره ماهیت تقابل رسانه‌ای و تبلیغاتی دشمن، واجد اهمیت دو چندان است؛ نه از آن جهت که هشدار تازه‌ای است، بلکه از آن رو که نوع جنگ به‌صراحت نام‌گذاری شده است. آنچه ایشان ترسیم می‌کنند، عبور دشمن از امکان تصرف نظامی و تمرکز بر تغییر ذهن، ادراک و نظام معنایی جامعه است. در این چارچوب، رسانه دیگر ابزار پشتیبان نیست، بلکه خودِ میدان نبرد است.

تأکید رهبر انقلاب بر گستردگی جبهه دشمن در جنگ تبلیغاتی و معنوی، ناظر به واقعیتی است که در ادبیات جنگ‌های نوین از آن با عنوان «جنگ شناختی» یاد می‌شود؛ جنگی که در آن، هدف بازتعریف معنا، جابه‌جایی مرجعیت و تغییر چارچوب‌های تفسیری است. دشمن، به این جمع‌بندی رسیده است که اگر بتواند دل‌ها و فکرها را دگرگون کند، نیازی به درگیری سخت نخواهد داشت.

در همین بستر است که مفهوم «آرایش تبلیغاتی» اهمیت راهبردی و ویژه‌ای پیدا می‌کند. به‌کارگیری این واژه، صرفاً یک تشبیه کلامی نیست، بلکه انتقال یک منطق عملیاتی از میدان نظامی به میدان رسانه است. آرایش، به‌معنای سازماندهی نیروها براساس شناخت دشمن، تمرکز تهدید و هدف عملیات است. اگر این منطق را به حوزه تبلیغات تعمیم دهیم، روشن می‌شود که تولید پراکنده محتوا، واکنش‌های موردی و فعالیت‌های جزیره‌ای، حتی اگر پرحجم باشند، نمی‌توانند جایگزین آرایش مؤثر شوند.

نخستین مسئله ساختاری در وضعیت کنونی رسانه‌ای کشور، تقلیل جنگ تبلیغاتی به سطح اطلاع‌رسانی است. در حالی که دشمن پیش از خبر، به تولید کلیدواژه و چارچوب معنایی می‌پردازد، بخش قابل توجهی از کنش رسانه‌ای داخلی همچنان در مدار پاسخ‌گویی، تکذیب و دفاع می‌چرخد. این همان وضعیتی است که رهبر انقلاب نسبت به آن هشدار می‌دهند؛ دفاع لازم است، اما کافی نیست.

مسئله دوم، فقدان فرماندهی معنایی و انسجام روایی است. تعدد رسانه‌ها و کنشگران، بدون نقشه جامع روایت، به پراکندگی پیام و کاهش اثرگذاری منجر شده است. در چنین شرایطی، نه اولویت‌ها روشن است و نه نسبت هر رسانه با هدف کلان مشخص. این وضعیت، بیش از آنکه ناشی از کمبود منابع باشد، حاصل فقدان سازماندهی و تقسیم نقش است.

مسئله سوم، خطای تشخیص کانون حمله دشمن است. رهبر انقلاب به‌روشنی تصریح می‌کنند که معارف اسلامی، شیعی و انقلابی هدف اصلی تهاجم تبلیغاتی است. با این حال، پاسخ رسانه‌ای غالباً در سطح منازعات سیاسی و خبری روزمره متوقف می‌ماند و کمتر به مواجهه فعال با جنگ معنا و هویت می‌پردازد. این جابه‌جایی میدان، عملاً به نفع دشمن تمام می‌شود.

در کنار این‌ها، نوعی محافظه‌کاری ساختاری در تهاجم رسانه‌ای نیز قابل مشاهده است. توصیه صریح رهبر انقلاب به هجوم به نقاط ضعف دشمن، هنوز به یک دکترین عملیاتی منسجم تبدیل نشده و اغلب در حد اقدامات پراکنده باقی مانده است. نتیجه این احتیاط، تثبیت جایگاه دشمن در موضع داوری و نگه‌داشتن خودی در موضع دفاع است؛ وضعیتی که در منطق جنگ تبلیغاتی، به فرسایش تدریجی قدرت روایت منجر می‌شود.

اگر قرار است مفهوم آرایش تبلیغاتی از سطح توصیه به سطح اجرا منتقل شود، چند الزام بنیادین باید مورد توجه قرار گیرد. نخست، بازتعریف مأموریت رسانه از انتقال خبر به مدیریت معنا و ادراک است؛ هر کنش رسانه‌ای باید در نسبت با تقویت یا تضعیف یک چارچوب معنایی سنجیده شود. دوم، استقرار ساختارهای رصد و هدایت روایت، با کارکرد تصمیم‌سازی رسانه‌ای، ضروری است؛ ساختارهایی که بتوانند نظم دشمن، محورهای حمله و کلیدواژه‌های غالب را به‌صورت مستمر شناسایی کنند.

هم‌زمان، گذار از دفاع واکنشی به حمله روایت‌محور باید به‌عنوان یک اصل پذیرفته شود؛ حمله‌ای مبتنی بر افشای تناقض‌ها، بحران‌های اخلاقی و شکاف‌های معنایی جبهه مقابل، نه در قالب شعار، بلکه در چارچوب روایت‌های مستمر و طراحی‌شده. در این میان، بازآفرینی معارف اسلامی و انقلابی در قالب‌های نوین رسانه‌ای، به‌منظور تقویت قدرت نرم، اهمیتی مضاعف دارد؛ چراکه دقیقاً همان نقطه‌ای است که دشمن آن را هدف گرفته است.

بیانات رهبر انقلاب را نباید به‌عنوان توصیه‌ای کلی، بلکه باید به‌مثابه نقشه راه سیاست رسانه‌ای در شرایط جنگ معنا تلقی کرد. میدان تغییر کرده، ابزار تغییر کرده و معیار پیروزی نیز تغییر یافته است. در چنین وضعیتی، فقدان آرایش تبلیغاتی، نه یک ضعف مقطعی، بلکه زمینه‌ساز شکست تدریجی در ساحت ادراک عمومی است.

دست‌های آشکار پشت آشوب

Khamenei.ir — Mon, 19 Jan 2026 13:58:00 +0430

رهبر معظم انقلاب در بیاناتی در دیدار اقشار مختلف مردم در سالروز مبعث پیامبر اعظم (صلّی الله علیه و آله و سلّم) در ۲۷ دی ماه ۱۴۰۴ با اشاره به اغتشاشات اخیر تأکید کردند: «این یک فتنه‌ی آمریکایی بود. واضح بود؛ آمریکایی‌ها برنامه‌ریزی کردند، فعّالیّت کردند... مطلب دوّم درباره‌ی عوامل فتنه است و اینهایی که در صحنه بودند؛ اینها که بودند؟... یک دسته، یک جمعی که دستگاه‌های جاسوسی آمریکا و اسرائیل با دقّت اینها را انتخاب کرده بودند، پیدا کرده بودند، اغلب را خارج بُرده بودند، بعضی‌ها را هم در همین‌جا آموزش داده بودند که چه جوری حرکت کنید، چه جوری آتش بزنید، چه جوری ترس ایجاد کنید، چه جوری از دست پلیس فرار کنید؛ پول حسابی هم بِهِشان داده بودند؛ یک عدّه اینها بودند که اینها که سردسته‌ی این جمعیّت بودند، خودشان به خودشان میگویند لیدر؛ «ما لیدرهای این جماعت هستیم»؛ سردسته‌ها؛ یک عدّه اینها بودند.»
بخش «بین‌الملل» رسانه‌ KHAMENEI.IR بر همین اساس به بررسی نقش آمریکا و رژیم صهیونیستی در اغتشاشات اخیر با تکیه بر مستندات و اعترافات غربی‌ها پرداخته است.

مستندات نقش پررنگ آمریکا و اسرائیل در اغتشاشات اخیر ایران
بررسی اغتشاشات اخیر ایران بدون توجه به اعترافات صریح و گاه بی‌پرده مقامات سیاسی، امنیتی، نظامی و دانشگاهی غربی، تصویری ناقص، ساده‌انگارانه و در نهایت گمراه‌کننده از واقعیت میدانی ارائه می‌دهد. در ماه‌ها و سال‌های اخیر به‌ویژه همزمان با فتنه اخیر در ایران، مجموعه‌ای از اظهارات علنی، مصاحبه‌ها، یادداشت‌ها و تحلیل‌ها از سوی چهره‌های شناخته‌شده آمریکایی، اسرائیلی و اروپایی منتشر شده که به‌روشنی از نقش فعال، سازمان‌یافته و هدفمند نهادهای اطلاعاتی آمریکا و رژیم صهیونیستی در شکل‌دهی، هدایت و تشدید این تحولات پرده برمی‌دارد.

این اعترافات نه از سوی رسانه‌های داخلی ایران، بلکه از زبان افرادی بیان شده که سال‌ها در قلب ساختار قدرت غرب فعالیت داشته‌اند؛ افرادی که یا خود مستقیماً در طراحی و اجرای چنین عملیات‌هایی نقش داشته‌اند یا به دلیل جایگاه‌شان به اطلاعات طبقه‌بندی‌شده دسترسی داشته‌اند. همین نکته، وزن و اعتبار این اظهارات را دوچندان می‌کند.

در این میان، اظهارات لارنس ویلکرسون، رئیس دفتر و مشاور ارشد کالین پاول وزیر خارجه پیشین آمریکا، جایگاه ویژه‌ای دارد. ویلکرسون با صراحت اعلام می‌کند که اقدامات سازمان‌های اطلاعاتی غربی از جمله موساد، سازمان سیا و ام‌آی‌۶ در ایران، با حمایت مستقیم دونالد ترامپ انجام می‌شود. او تأکید می‌کند که نیروهای این سازمان‌ها در پوشش شهروندان ایرانی در داخل کشور حضور دارند و مأموریت آنها تشدید بی‌ثباتی، هدایت اعتراضات به سمت خشونت و فرسایش حاکمیت است. این سخنان از سوی فردی مطرح می‌شود که سال‌ها در بالاترین سطوح تصمیم‌گیری سیاست خارجی آمریکا حضور داشته و با سازوکارهای عملیاتی، امنیتی و اطلاعاتی این کشور آشناست.

در همین چارچوب جفری ساکس، اقتصاددان برجسته و استاد دانشگاه کلمبیا، اعتراضات ایران را نه یک پدیده صرفاً اجتماعی، بلکه شکلی از «جنگ خاص» یا همان جنگ ترکیبی توصیف می‌کند؛ جنگی که به گفته او سازمان سیا و موساد طی دهه‌های متمادی بارها در کشورهای مختلف از آمریکای لاتین تا غرب آسیا از آن استفاده کرده‌اند. ساکس تأکید می‌کند که الگوی رفتاری آمریکا و اسرائیل در این زمینه کاملاً شناخته‌شده است: فشار اقتصادی، تحریک نارضایتی، نفوذ اطلاعاتی، عملیات روانی و در نهایت تلاش برای تغییر نظام سیاسی. به باور او آنچه امروز در ایران رخ می‌دهد، بازتولید همان الگوی قدیمی با ابزارهای مدرن‌تر است. این سخنان نشان می‌دهد حتی در میان نخبگان دانشگاهی غرب نیز تردیدی درباره مهندسی‌شده بودن این تحولات وجود ندارد.

رسانه‌های اسرائیلی نیز گاه ناخواسته به این واقعیت اذعان کرده‌اند. روزنامه جروزالم پست در گزارشی به نقش فعال موساد در تحولات داخلی ایران اشاره کرده و از آن به‌عنوان بخشی از «جنگ سایه‌ها» میان تهران و تل‌آویو نام می‌برد.

در همین راستا جان کریاکو، افسر سابق سازمان سیا و افشاگر برنامه‌های شکنجه این سازمان پا را فراتر گذاشته و می‌گوید اسرائیلی‌ها خودشان تأیید کرده‌اند که بخشی از معترضان ایرانی، عوامل یا مرتبط با موساد هستند و حتی برخی رسانه‌های اسرائیلی به این موضوع افتخار می‌کنند. کریاکو تأکید می‌کند که چنین اعترافاتی در چارچوب جنگ روانی طراحی شده و هدف آن ارسال پیام به تهران و همزمان تحریک فضای داخلی ایران است.

این اظهارات زمانی معنای عمیق‌تری پیدا می‌کند که در کنار پیام مایک پمپئو وزیر خارجه پیشین آمریکا قرار می‌گیرد. پمپئو در پیامی علنی و کنایه‌آمیز سال نو را به «ایرانیان حاضر در خیابان‌ها» و همچنین «هر مأمور موسادی که در کنار آنها قدم می‌زند» تبریک گفت. این جمله بیش از آنکه یک شوخی سیاسی باشد نوعی اعتراف به حضور عوامل اطلاعاتی اسرائیل در صحنه اغتشاشات ایران است؛ اعترافی که از سوی یکی از بلندپایه‌ترین مقامات امنیتی و دیپلماتیک دولت آمریکا بیان شده است.

در کنار این موارد لری جانسون، افسر سابق سازمان سیا، به‌صراحت اعلام می‌کند که هرج‌ومرج اخیر در ایران یک قیام طبیعی و خودجوش نبوده، بلکه نتیجه یک عملیات اطلاعاتی حساب‌شده و چندلایه توسط سیا و موساد است. او تأکید می‌کند که این عملیات شامل شبکه‌سازی، آموزش نیروهای میدانی، جنگ رسانه‌ای و هدایت اعتراضات به سمت خشونت بوده است.

داگلاس مک‌گرگور، سرهنگ بازنشسته ارتش آمریکا و مشاور پیشین پنتاگون نیز توضیح می‌دهد که اعتراضات ایران اگرچه با مطالبات واقعی اقتصادی و اجتماعی آغاز شد، اما به‌سرعت توسط بازیگران خارجی مصادره شد و به یک عملیات مشترک اطلاعاتی تبدیل گردید. به گفته او این عملیات شامل تزریق منابع مالی، ارائه ابزارهای ارتباطی مانند اینترنت ماهواره‌ای استارلینک، تحریک معترضان و سوق دادن جمعیت به سمت درگیری مسلحانه بوده است و تأکید می‌کند که همه اینها در نهایت شکست خورد. این سطح از جزئیات نشان می‌دهد که پروژه بی‌ثبات‌سازی ایران تنها به جنگ رسانه‌ای محدود نبوده و وارد فاز امنیتی و میدانی شده است.

در سطح بین‌المللی نیز الکساندر ووچیچ، رئیس‌جمهور صربستان با اشاره به کودتای سال ۱۹۵۳ در ایران تأکید می‌کند که موساد و سیا در حال تلاش برای تکرار سناریوی «عملیات آژاکس» هستند. او هشدار می‌دهد که غرب همان ابزارها و همان منطق قدیمی را با ظاهری جدید به کار گرفته است.

اظهارات استاد دانشگاه کلمبیا و الستر کروک، دیپلمات و افسر اطلاعاتی سابق انگلیسی نیز بر وجود عناصر آموزش‌دیده، سازمان‌یافته و مرتبط با سرویس‌های خارجی در میان آشوبگران تأکید دارد. الستر کروک تأکید کرده که یک گروه کوچک و بسیار خشن از آشوبگران در ایران توسط سازمان‌های غیردولتی خارجی و سایر نهادهای اطلاعاتی غربی آموزش دیده بودند. این سازمان‌ها هرج و مرج در ایران را مهندسی کردند تا زمینه را برای مداخله آمریکا و اسرائیل فراهم کنند.

مجموع این اعترافات و اظهارات نشان می‌دهد نقش آمریکا و اسرائیل در اغتشاشات اخیر ایران نه یک ادعای تبلیغاتی داخلی بلکه واقعیتی است که از زبان خود بازیگران غربی بیان شده است.

تحلیل الگوی مداخله آمریکا و اسرائیل در تحولات ایران
وقتی این اعترافات در کنار یکدیگر قرار می‌گیرد، یک الگوی آشنا، تکرارشونده و کاملاً قابل شناسایی آشکار می‌شود؛ الگویی که پیش‌تر در آمریکای لاتین، اروپای شرقی و غرب آسیا تجربه شده است.

جان مرشایمر، استاد برجسته روابط بین‌الملل این الگو را به‌صورت مرحله‌به‌مرحله توضیح می‌دهد. به گفته او گام نخست اعمال تحریم‌های گسترده و فلج‌کننده برای تخریب اقتصاد و تنبیه مستقیم مردم است. هدف از این مرحله، نه تغییر رفتار دولت، بلکه ایجاد فشار معیشتی، فرسایش سرمایه اجتماعی و افزایش نارضایتی عمومی است.

در گام دوم به محض شکل‌گیری نارضایتی، بستر برای تحریک و تغذیه اعتراضات فراهم می‌شود. در این مرحله، نقش سازمان‌های اطلاعاتی، رسانه‌های فراملی، شبکه‌های اجتماعی و سازمان‌های به‌ظاهر غیردولتی برجسته می‌شود. آموزش عناصر میدانی، تزریق منابع مالی، ایجاد شبکه‌های ارتباطی امن، هدایت افکار عمومی و برجسته‌سازی روایت‌های خاص از جمله ابزارهای این فاز است.

گام سوم به گفته مرشایمر راه‌اندازی یک کارزار گسترده اطلاعات نادرست و عملیات روانی است تا افکار عمومی غرب قانع شود که این اعتراضات کاملاً خودجوش، مردمی و فاقد هرگونه دخالت خارجی است. در چنین فضایی، هرگونه واکنش حاکمیت به‌عنوان «سرکوب» معرفی می‌شود و زمینه برای اعمال فشارهای سیاسی، حقوق بشری و حتی نظامی فراهم می‌گردد.

در نهایت اگر این مراحل به نتیجه مطلوب نرسد، گزینه مداخله مستقیم، خرابکاری، ترور یا حمله به زیرساخت‌های حیاتی روی میز قرار می‌گیرد. به همین دلیل است که برخی تحلیلگران غربی از جمله سنک اویگور تأکید می‌کنند آمریکا و اسرائیل به دنبال دموکراسی در ایران نیستند بلکه هدف اصلی آنها روی کار آوردن یک ساختار سیاسی وابسته و قابل کنترل است.

تحولات اخیر ایران دقیقاً در همین چارچوب قابل تحلیل است: فشار اقتصادی شدید، جنگ روانی گسترده، حمایت رسانه‌ای از آشوب‌ها و در نهایت تلاش برای کشاندن اعتراضات به فاز خشونت مسلحانه. حضور عناصر خارجی، کشته‌سازی، تخریب اموال عمومی و تلاش برای ایجاد شکاف اجتماعی همگی نشان می‌دهد هدف اصلی بی‌ثبات‌سازی و فرسایش امنیت داخلی بوده است.

نتیجه
مجموع اعترافات، شواهد و تحلیل‌های ارائه‌شده به‌روشنی نشان می‌دهد اغتشاشات اخیر ایران را نمی‌توان صرفاً یک پدیده اجتماعی یا اقتصادی دانست. این تحولات بخشی از یک جنگ ترکیبی تمام‌عیار علیه ایران بوده است؛ جنگی که از تحریم اقتصادی آغاز شد و به عملیات اطلاعاتی، امنیتی، رسانه‌ای و روانی گسترش یافت.

آنچه این واقعیت را برجسته‌تر می‌کند این است که بخش قابل‌توجهی از این اعترافات از زبان خود مقامات، نظامیان و صاحب‌نظران غربی و نه از منابع داخلی ایران بیان شده است. این موضوع، روایت مداخله خارجی را از سطح ادعا فراتر برده و آن را به یک واقعیت مستند تبدیل می‌کند. البته تحریک اغتشاشگران توسط رئیس جمهور آمریکا خود بزرگترین سند در این راستا محسوب می‌شود.

به اذعان برخی از طراحان و تحلیلگران غربی، این پروژه در دستیابی به اهداف نهایی خود با شکست مواجه شد. انسجام ساختار سیاسی، هوشیاری بخش بزرگی از جامعه و ناتوانی طراحان در کنترل پیامدهای خشونت، مانع از تحقق سناریوی طراحی شده شد.

«سرنگونی» در انتظار رئیس‌جمهور آمریکا است

Khamenei.ir — Mon, 19 Jan 2026 10:47:00 +0430

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار مردم قم در ۱۹ دی ماه ۱۴۰۴ درباره سرنوشت رئیس‌جمهور آمریکا گفتند: «آن بابایی که با نخوت و غرور نشسته آنجا راجع به همه‌ی دنیا قضاوت میکند، او هم بداند که معمولاً‌ مستبدّین و مستکبران عالم، از قبیل فرعون و نمرود و رضاخان و محمّدرضا و امثال اینها، وقتی که در اوج غرور بودند سرنگون شدند، این هم سرنگون خواهد شد.»
بخش «بین‌الملل» رسانه‌ KHAMENEI.IR بر همین اساس به بررسی رفتارهای مستبدانه و مستکبرانه رئیس‌جمهور فعلی آمریکا و عاقبت این رویکرد پرداخته است.

ترامپ به‌عنوان مستبد مدرن
رئیس‌جمهور فعلی آمریکا، نمونه‌ای بارز از استبداد مدرن است؛ استبدادی که نه از مسیر کودتا، بلکه از درون سازوکارهای دموکراتیک و با بهره‌گیری از شکاف‌های اجتماعی، رسانه‌ای و نهادی شکل می‌گیرد. برخلاف مستبدان کلاسیک، او با انتخابات به قدرت رسیده است، اما نشان می‌دهد که مشروعیت انتخاباتی، لزوماً به معنای پایبندی به اصول و روح دموکراسی نیست. شاخص‌های اقتدراگرایی مدرن همگی در عملکرد وی به وضوح دیده می‌شوند.

در عمل ترامپ قدرت را به دارایی شخصی خود تبدیل کرده و نهادهای مستقل، از دستگاه قضایی تا رسانه‌ها و دادگاه‌ها تنها زمانی مورد احترام او هستند که تابع دستورات و اهداف شخصی‌اش باشند. چنین رویکردی نشان می‌دهد که حتی در سیستم‌های دموکراتیک، تمرکز قدرت می‌تواند به اقتدارگرایی منجر شود و ایجاد تعادل بین نهادها و رئیس‌جمهور تنها زمانی ممکن است که فرد به اصول اساسی احترام بگذارد.

دشمن‌سازی و قطبی‌سازی جامعه
ترامپ به‌طور سیستماتیک جامعه آمریکا را به دو دسته «ما» و «آن‌ها» تقسیم می‌کند؛ مهاجران، مسلمانان، رسانه‌های مستقل، نخبگان دانشگاهی و حتی برخی سیاستمداران هم‌حزبی بارها به عنوان دشمن معرفی می‌شوند. این رویکرد باعث تضعیف گفت‌وگوی دموکراتیک و افزایش قطبیت اجتماعی می‌شود و فضایی ایجاد می‌کند که در آن نقد و اعتراض به‌سرعت با برچسب خیانت یا توطئه مواجه می‌شود. ترامپ توانسته حمایت گروه خاصی از جامعه را با ایجاد حس تهدید و خطر جمعی تقویت کند و مخالفت‌ها را به حاشیه ببرد.

کنترل روایت و حمله به رسانه‌ها
چهل و هفتمین رئیس‌جمهور ایالات متحده بارها رسانه‌های منتقد را مرجع انتشار «اخبار جعلی» و «دشمن مردم» می‌خواند و تلاش می‌کند با تضعیف اعتماد عمومی، روایت رسمی خود را جایگزین واقعیت‌های چندصدایی کند. شبکه‌های اجتماعی به ابزار اصلی او برای ارتباط مستقیم با مردم تبدیل می‌شوند، اما این ابزار امکان انتشار اطلاعات نادرست و تحریک احساسات جمعی را نیز فراهم می‌کند. چنین کنترل روایتی از شیوه‌های مستبدانه‌ی او برای تثبیت قدرت خود است که مبتنی بر دستکاری واقعیت و محدود کردن منابع مستقل اطلاعات است.

این روند نشان می‌دهد که حتی فناوری‌های مدرن هم نتوانسته‌اند به‌طور خودکار دموکراسی را تضمین کنند؛ بلکه به ابزاری برای تحکیم اقتدار و ایجاد واقعیت‌های جایگزین تبدیل شده‌اند. در چنین فضایی، تشخیص حقیقت برای شهروندان دشوار می‌شود و توانایی مقاومت جمعی کاهش می‌یابد، امری که پایه‌های قدرت را بیش از پیش در دست فردی مثل ترامپ متمرکز می‌کند.

بی‌اعتنایی به حقیقت و عادی‌سازی دروغ
یکی از شاخصه‌های بارز استبداد مدرن، بی‌اعتنایی به حقیقت و عادی‌سازی دروغ است. ترامپ بارها اظهاراتی مطرح می‌کند که قابل راستی‌آزمایی نیستند، اما تکرار مداوم آن‌ها باعث می‌شود بخش قابل توجهی از جامعه نسبت به مفهوم حقیقت بی‌اعتماد شود و «واقعیت جایگزین» شکل بگیرد. این روند، بستر رشد اقتدارگرایی را فراهم می‌کند، زیرا وفاداری و باور سیاسی، جایگزین شواهد و حقیقت می‌شود و معیارهای جمعی تصمیم‌گیری به شدت کاهش می‌یابد.

زمانی که حقیقت سیاسی به وابستگی به قدرت و وفاداری گروهی بدل می‌شود، جامعه توان مقاومت جمعی خود را از دست می‌دهد و قابلیت نقد و اصلاح سیاست‌ها به شدت محدود می‌شود. این وضعیت، نمونه‌ای از ویژگی‌های مستبدانه مدرن رئیس‌جمهور آمریکاست که با ایجاد واقعیت‌های جایگزین، زمینه را برای تمرکز قدرت و کاهش پاسخگویی فراهم می‌کند.

سیاست مهاجرتی و نقض کرامت انسانی
سیاست‌های مهاجرتی ترامپ از جمله ممنوعیت ورود اتباع برخی کشورهای مسلمان و جداسازی کودکان از خانواده‌ها، نمونه‌ای از نگاه ابزاری به انسان است. در این سیاست‌ها، انسان‌ها نه به‌عنوان دارندگان حقوق بلکه به‌عنوان ابزار پیشبرد اهداف سیاسی و امنیتی تلقی می‌شوند. این رویکرد، پایه‌های انسانی و اخلاقی سیاست را زیر سؤال می‌برد و باعث می‌شود که عدالت و کرامت انسانی قربانی اهداف سیاسی شود. ترامپ با استفاده از سیاست‌های مهاجرتی، به دنبال ایجاد ترس و محدودیت برای کنترل جامعه و تقویت و حمایت از گروه‌های خاص است.

بی‌اعتنایی به قواعد بازی دموکراتیک
پس از شکست در انتخابات ۲۰۲۰، ترامپ نتیجه انتخابات را نپذیرفت و با سخنانی درباره تقلب، باعث شروع موجی از خشونت در آمریکا شد. حمله به ساختمان کنگره نیز نمونه‌ای آشکار از نادیده گرفتن قواعد نهادهای انتخاباتی و تمرکز قدرت در اختیار یک فرد است. رفتاری مستبدانه که تنها زمانی قواعد را می‌پذیرد که به نفع او باشد و در غیر این صورت، آن‌ها را زیر پا می‌گذارد.

این اقدام نشان می‌دهد که حتی در یک سیستم انتخاباتی به ظاهر دموکراتیک، تمرکز قدرت و بی‌اعتنایی به نهادها می‌تواند به بحران سیاسی و خشونت عمومی منجر شود. شرایطی که در آن اعتماد عمومی به دموکراسی به راحتی از بین می‌رود و بازسازی آن نیازمند زمان و تلاش فراوان است.

سیاست خارجی مبتنی بر زور و تحقیر
در عرصه سیاست خارجی، ترامپ رویکردی یک‌جانبه و تحقیرآمیز اتخاذ کرده است. خروج از توافق‌های بین‌المللی، اعمال فشار حدأکثری بر کشورها و بی‌اعتنایی به نهادهای جهانی نشان می‌دهد که او روابط بین‌الملل را عرصه‌ای برای نمایش قدرت شخصی و نه همکاری و حل اختلافات می‌بیند. این رفتار باعث افزایش بی‌ثباتی در سطح منطقه‌ای و جهانی شده است. استفاده از زور و تحقیر در روابط بین‌الملل، الگویی است که در تاریخ بارها منجر به درگیری و بی‌ثباتی شد. رویکرد ترامپ نشان می‌دهد که حتی در جهان مدرن هم می‌توان، نهادهای جهانی و قواعد همکاری بین‌المللی را نادیده گرفت؛ اما هزینه این رویکرد، بی‌ثباتی گسترده و تضعیف اعتبار سازکارها و سازمان‌های بین‌المللی خواهد بود.

نتیجه
در مجموع باید گفت رئیس‌جمهور فعلی آمریکا، تصویر زنده‌ای از یک مستبد مدرن است که با غرور، خودمحوری و تمرکز قدرت، اخلاق، قانون و دموکراسی را نادیده می‌گیرد. تاریخ نشان داده است که چنین افرادی هرچقدر هم قدرتمند به نظر برسند، سرانجام تحت فشار ناکامی‌ها و شکست‌های سیاسی سقوط می‌کنند.

ترامپ، قانون را نه به‌عنوان چارچوب الزام‌آور، بلکه به‌مثابه ابزاری موقت برای پیشبرد منافع شخصی و سیاسی خود می‌بیند. همین نگاه در عرصه بین‌الملل به شکل نادیده گرفتن تعهدات حقوقی، خروج یک‌جانبه از توافق‌ها و تضعیف نهادهای جهانی بروز پیدا می‌کند. او با کنار گذاشتن قواعد حقوق بین‌الملل، روابط میان کشورها را به میدان زورگویی و فشار تبدیل کرده است. تحریم‌های یک‌جانبه، تهدید علنی دولت‌ها، تحقیر متحدان و استفاده ابزاری از قدرت اقتصادی و نظامی نشان می‌دهد که ترامپ فقط منطق زو و قدرت را میفهمد.

تجربه تاریخی نشان می‌دهد بی‌قانونی در عرصه بین‌الملل به‌تدریج مشروعیت را فرسوده می‌کند، ائتلاف‌ها را می‌شکند و مقاومت جهانی را افزایش می‌دهد. ترامپ نیز با اصرار بر همین مسیر، بیش از پیش به سرنوشت محتوم مستبدان یعنی «سرنگونی» نزدیک می‌شود؛ سرنوشتی که تاریخ بارها آن را تکرار کرده است.

نقشه تمدنی بعثت نبوی برای امنیت جامعه

Khamenei.ir — Sun, 18 Jan 2026 23:11:00 +0430

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای: «بعثت پیغمبر، مظهر تمدّن واقعی بشر است؛ یعنی اگر بشریّت بخواهد به بهترین وجه زندگی کند، باید با برنامه‌ای که در بعثت ارائه شد [زندگی کند]؛ با آن برنامه است که میتواند خوب زندگی کند.» ۱۴۰۴/۱۰/۲۷
«اقدام سریع در برابر تعرض دشمن»، «برقراری پیمان‌نامه با گروه‌ها» و «مقابله با فتنه‌های داخلی» از جمله راهبردهایی است که رسول اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم در راستای تأمین امنیت جامعه اسلامی به کار می‌بست. در ادامه این راهبردها به همراه مثالهای تاریخی تبیین شده است.
رسانه‌ی KHAMENEI.IR به همین مناسبت در این یادداشت به بررسی راهبردهای نبوی در مواجهه با دشمنان داخلی و خارجی و تأمین امنیت پایدار جامعه پرداخته است.

با وجود اقتدار روزافزون جمهوری اسلامی ایران پس از مواجهه عزتمندانه با هجمه نظامی دشمن و فائق آمدن بر فتنه دیگر آمریکایی-صهیونی اخیر، همچنان ضروری است تا نخبگان با اتکا به آموزه‌های فرستادگان الهی، راهبردها و راهکارهای خود را در مواجهه با دشمنی‌های بی‌پایان نظام سلطه مطابقت دهند. به ویژه آن که نبی اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم در دوره حکمرانی خود و با تصمیمات و اقدامات به هنگام‌شان بارها نقشه دشمنان را که قصد ایجاد یک برزخ امنیتی و ایجاد رخوت و ناامیدی در مسلمانان داشتند را برملا نمودند.

مراجعه به آموزه‌های نبوی با عنایت به فرمایشات و تأکید رهبر معظم انقلاب اهمیت دوچندان پیدا می‌کند. ایشان تأکید نمودند: «روحیه‌ی کار و تلاش را غلبه بدهیم بر حالت «نه جنگ، نه صلح» که دشمن میخواهد بر ما تحمیل کند. یعنی یکی از ضررها و خطرهای کشور همین حالت «نه جنگ، نه صلح» است که خب خوب نیست، فضای خوبی نیست.» ۱۴۰۴/۰۶/۱۶

باید بدانیم که مراجعه به ادبیات رایج علوم سیاسی و روابط بین‌الملل نیز برای مواجهه با چنین وضعیتی از توانایی کافی برای تبیین نقش مؤثر عوامل معنوی، اخلاقی و آرمان‌های هویت‌بخش در بسیج اراده ملّی برخوردار نیست و بالعکس، بافت و وضعیت فرهنگی ایران اسلامی ما را وا می‌دارد تا به راهبردهایی که نبی اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم برای عبور از این وضعیت منظور داشته‌اند، مراجعه نماییم. همین راهبردهای کلان که در ادامه خواهد آمد می‌تواند مسیر پیشِ روی خواست و حرکت نخبگان را تا حد زیادی روشن کند و شرایط کنونی را فرصتی برای قوی شدن و پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مبدّل نماید.

۱. راهبرد تأمین امنیت پایدار و بازدارندگی فعّال
نخستین درسی که از نبی اکرم می‌آموزیم آن است که در وضعیت کنونی کشور، یکی از خطرناک‌ترین امور، غفلت از آمادگی دفاعی و ساده‌انگاری در تهدیدات دشمن خواهد بود. پیامبر اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم با درک این واقعیت، راهبردی را در پیش گرفتند که در آن، بازدارندگی فعّال نقش محوری را داشت. بررسی‌ها نشان می‌دهد که اقدامات بازدارنده ایشان در شرایط مورد نظر، تنها در حالت انفعالی و نمایش قدرت خلاصه نمی‌شد، بلکه شامل نظارت مستمر بر تحرکات دشمن و واکنش به موقع، مؤثر و قاطع به هرگونه احساس تعرض در کوچک‌ترین سطح بود. همین وجه از روحیه و اقدامات نبی اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم است که منجر به این تعبیر از سوی رهبر انقلاب اسلامی شده است که فرمودند: «اخلاق حکومتی پیامبر چنین است که در مقابل وسوسه‌های دشمن، هوشیار بودند.» ۱۳۷۹/۰۲/۲۳

به نظر می رسد راهبرد مورد نظر از سوی پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم، دو هدف اصلی را دنبال می‌کرد: نخست، القای این پیام به دشمن که هرگونه اقدام با پاسخ سریع و سخت مواجه خواهد شد و دوم، ایجاد حس امنیت و اطمینان در درون جامعه اسلامی و جلوگیری از بروز رخوت و بی‌عملی.

برای نمونه در سال‌های اولیه هجرت، زمانی که هنوز درگیری تمام‌عیاری با قریش رخ نداده بود، اما تهدید آنان به خوبی احساس می‌شد، پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم دست به سلسله اعزام‌هایی زدند که اگرچه عموماً به درگیری منجر نشد، اما نقش حیاتی در نظارت و کنترل تحرکات دشمن ایفا کرد.

سریه‌هایی مانند سریه حمزة بن عبدالمطلب، سریه عبیدة بن حارث و سریه سعد بن ابی‌وقاص، همگی در فضایی انجام شد که جنگ مستقیمی در جریان نبود، اما احتمال آن وجود داشت. همچنین، یکی از بارزترین مصادیق این راهبرد، واکنش سریع و قاطع پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم به هرگونه تعرض محدود دشمن بود. هنگامی که به ایشان خبر رسید کرز بن جابر فهری به مسلمانان تعرض کرده است، حضرت بلافاصله و خود شخصاً به تعقیب مهاجمان پرداختند. این اقدام نشان می‌داد که حکومت اسلامی کوچک‌ترین تعرضی را تحمل نخواهد کرد و پاسخی سریع و سخت را به دشمن می‌دهد.

۲. راهبرد عقد پیمان‌های هوشمند و متحدسازی
در کنار آمادگی‌های نظامی، یکی از پیچیده‌ترین و در عین حال مؤثرترین راهبردهای پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم در مدیریت وضعیت مشابه ما -از حیث مداخلات و هجمه های دشمن- دیپلماسی فعال و عقد پیمان‌های راهبردی با گروه‌های همراه و مقاوم بود.

این پیمان‌ها ابزاری هوشمندانه برای متحدسازی، انزوای دشمنان اصلی، تأمین امنیت جبهه داخلی و زمینه‌سازی برای گسترش آینده اسلام محسوب می‌شدند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم با درک و اطلاع دقیق از ابعاد روابط گروه‌ها در درون مدینه، روابط بین قبیله‌ای و حتی چگونگی موازنه قوا در منطقه، از این پیمان‌ها برای تغییر تدریجی فضای سیاسی به نفع مسلمانان استفاده می‌کردند.

برای نمونه می‌توان به پیمان‌نامه مدینه اشاره نمود که نمونه‌ای بی‌نظیر از مدیریت تنوع و ایجاد امنیت داخلی در یک فضای پرتنش است. مدینه شهری متشکل از قبایل مختلف و همچنین یهود بود که پیشینه طولانی از خصومت‌های داخلی با یکدیگر را نیز داشتند.

پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم به جای حذف یا نادیده گرفتن هر یک از این گروه‌ها، با انعقاد این پیمان، چارچوبی برای همزیستی و ایجاد یک امت واحد تعریف کردند. مفاد این پیمان، از جمله شکل‌گیری امت واحده، پاسخگویی جمعی در برابر ناهنجاری‌ها، همبستگی در مقابل متجاوزان خارجی و محوریت تصمیم‌گیری پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم در اختلافات، باعث شد تا مدینه از یک شهر با امکان پراکندگی و تعارض، به پایگاهی مستحکم برای اسلام تبدیل شود. این پیمان در حقیقت، مؤلفه اجتماعی-روانشناختی وضعیتی که دشمن در تلاش برای ایجاد رعب و هراس است را با ایجاد اعتماد و انسجام داخلی تقویت می‌کرد. جا دارد در اینجا به این فرمایش رهبر معظم انقلاب اشاره نماییم که فرمودند یکی از فصول زندگی رسول اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم این بود که فضای بی‌تفاوتی را، به فضای محبت و همکاری و برادری و ایجاد یک مجموعه‌ی همکار با یکدیگر تبدیل کند. ۱۳۶۸/۰۷/۲۸

اقدام مهم دیگر که می‌توان در تبیین نگرش پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم کمک کند پیمان با قبایل اطراف مدینه و روابط منطقه‌ای است. پیامبرصلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم در این جهت، به گسترش دایره امنیت خود پرداختند. عقد پیمان با قبیله بنی‌ضمره در منطقه ابواء، نمادی از این سیاست است.

بستن چنین پیمان‌هایی به معنای شکستن حلقه محاصره قریش و کاستن از متحدان بالقوه آنان بود. متن این پیمان که بر اساس گزارش‌ها شامل تعهد دو طرف به یاری یکدیگر در برابر دشمنان بود، نشان می‌دهد که پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم به دنبال ایجاد یک اتحاد دفاعی بودند، نه صرفاً یک توافق‌نامه عدم تعرض. اینگونه پیمان‌ها، امنیت راهبردی منطقه را افزایش می‌داد و فضای مانور بیشتری به پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم در مواجهه با دشمن اصلی، به وجود می‌آورد.

۳. راهبرد مقابله قاطع با نقض پیمان‌ها و فتنه‌انگیزی‌های داخلی
راهبرد مؤثر دیگری که نبی اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم اتخاذ می‌کردند و می‌تواند ناظر به شرایط کنونی کشور باشد، راهبرد وفاداری هم‌پیمانان و ثبات داخلی است. پیامبر اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم با وجود مدارا و انعطاف در عقد پیمان‌ها، در برابر هرگونه نقض عهد و فتنه‌انگیزی که امنیت جامعه اسلامی را تهدید می‌کرد، با قاطعیت کامل عمل می‌نمودند. این قاطعیت مبتنی بر حکمت و مصلحت‌اندیشی بود تا هم پیام روشنی به تمام بازیگران داخلی و خارجی بدهد که عهدشکنی هزینه دارد، و هم مانع از نفوذ و گسترش فتنه در پناه ابهام وضعیت موجود شود. رهبر انقلاب این ویژگی پیامبراکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم را به شخصیتی شجاع که هیچ جبهه عظیمی از دشمن، او را متزلزل و ترسان نمی‌کرد، تعبیر می‌نمایند. ۱۳۷۹/۰۲/۲۳

برای نمونه زمانی که برخی از قبایل یهود مانند بنی‌قینقاع، بنی‌نضیر و بنی‌قریظه به صورت مکرّر و سازمان‌یافته به نقض پیمان پرداختند، پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم قاطعانه با آنان برخورد کردند. اقدامات این قبایل شامل توطئه برای قتل پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم، همکاری با دشمنان خارجی (قریش و احزاب) در بحرانی‌ترین شرایط (جنگ احزاب)، و توهین به مقدسات مسلمانان بود. برخورد پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم با هر یک از این قبایل، متناسب با شدّت و نوع عهدشکنی آنان بود.

بنی‌قینقاع پس از محاصره، تبعید شدند. بنی‌نضیر نیز پس از کشف توطئه قتل پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم و محاصره، مجازات تبعید را دریافت کردند. اما برخورد با بنی‌قریظه که در اوج بحران جنگ احزاب پشت جبهه مسلمانان را خالی کرده و با دشمن هم‌پیمان شده بودند، به دلیل شدّت خیانت، سخت‌تر بود و مطابق عرف و قوانین جنگی آن زمان، به حاکمیت سعد بن معاذ واگذار شد. این برخوردهای قاطع، پیام واضحی داشت: پیمان با حکومت اسلامی تعهّدی جدّی است و نقض آن، به ویژه در مواقع بحرانی، عواقب سنگینی در پی خواهد داشت.

اما گاهی امنیت جامعه اسلامی نه از سوی یک قبیله، بلکه توسط افراد خاصی که نقش محوری در تحریک و فتنه‌انگیزی داشتند، تهدید می‌شد. در این موارد، پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم با اقداماتی مستقیم و هدفمند، این تهدیدات را خنثی می‌کردند. نمونه بارز آن، دستور قتل کعب بن اشرف، شاعر یهودی بود که با هجو مسلمانان و تحریک قریش برای انتقام‌گیری پس از جنگ بدر، به یک تهدید امنیتی و تبلیغاتی تبدیل شده بود. اقدام مشابهی در مورد سلام بن ابی الحقیق صورت گرفت که از سران یهودیان خیبر بود و در شکل‌گیری جنگ احزاب نقش داشت. این اقدامات نشان می‌دهد که پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم برای مقابله با تهدیدات نامتقارن (مانند جنگ روانی و تحریک) نیز برنامه داشتند و اجازه نمی‌دادند افراد با استفاده از ابزارهای غیرنظامی، امنیت ملی جامعه اسلامی را مختل کنند.

۴. راهبرد مدیریت روانی جامعه و مقابله با رخوت اجتماعی
در شرایط کنونی کشور که دشمن در تلاش برای القاء ناامیدی و حتی ایجاد رعب و وحشت در جامعه است، یکی از خطرناک‌ترین تهدیدها، فرسایش روانی جامعه و ایجاد رخوت و بی‌عملی است و اصل این موضوع و مواجهه با آن را می‌توان در سیره پیامبر اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم به خوبی مشاهده کرد. ایشان با درک این خطر، راهبردی همه‌جانبه برای مدیریت روانی جامعه اسلامی به کار بستند که هم بر تقویت معنویت و امید استوار بود و هم بر فعال‌سازی جامعه و حفظ روحیه جهادی تأکید داشت. این راهبرد مانع از آن می‌شد که ابهام موجود، به یأس و انفعال بینجامد.

در سخت‌ترین شرایط، پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم همواره با توکل بر خدا و یادآوری وعده‌های الهی، روحیه مسلمانان را تقویت می‌کردند. رهبر انقلاب اسلامی نیز بارها به این روحیه پیامبراکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم اشاره داشته‌اند و برای نمونه فرموده‌اند: «در روز عزت، در روز ذلت، در روز سختی، در روز راحتی، در همه‌ی حالات خدا را به یاد داشتن، به خدا تکیه کردن، از خدا خواستن؛ این، آن درس بزرگ پیامبر به ماست» ۱۳۷۰/۰۷/۰۵

در جنگ احزاب، هنگامی که مدینه از هر سو محاصره شده بود و شرایط به ظاهر غیرقابل تحمل می‌نمود، استقامت و توکل پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم و ایمان عمیق یاران خاص ایشان، کلید گشایش شد. بیعت رضوان در حدیبیه نمونه‌ای درخشان دیگر از مدیریت روانی جامعه است. در شرایطی که صلحی به ظاهر تحقیرآمیز در شرف وقوع بود و امکان بروز اختلاف نظر وجود داشت، این بیعت، وحدت و انسجام مسلمانان حول محور پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم را به نمایش گذاشت و روحیه فداکاری و ایثار را در آنان زنده نگه داشت.

اقدام دیگر پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم در میان مسلمانان، تقویت روحیه بزرگواری و عزت نفس بود. ایشان در میان تازه‌مسلمانان و عموم مردم، ترس و کینه را از دل‌ها زدود و آنان را به آغوش جامعه اسلامی جذب کرد. بسیار مهم است که پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم جامعه را در حالت انفعال رها نمی‌کردند. برای نمونه اعزام مبلغان به مناطق مختلف و فعال شدن نخبگان مؤثر بر جامعه، وضعیت را در حالت پویایی و فعالیت نگاه می‌داشت. در عین حال پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم به خوبی می‌دانستند که رخوت اجتماعی می‌تواند از درون جامعه و توسط منافقان ایجاد شود. در غزوه تبوک، هنگامی که برخی با توجیهات مختلف از حضور در جهاد سرباز زدند، آیات قرآن به شدت آنان را مورد سرزنش قرار داد و موضع پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم در قبال این افراد، روشن و قاطع بود.

هدایت نبوی و شرایط کنونی
همچنان‌که جامعه پیرو پیامبر اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم با به پیروی از راهبردهای چهارگانه یاد شده، در دام رخوت و انفعال گرفتار نشدند و با تبدیل تهدیدها به فرصت، این دوره مبهم را به سکوی پرشی برای تثبیت و گسترش حکومت اسلامی تبدیل کردند، امروز نیز نخبگان مسلمان باید به ایشان تکیه و تأسی نمایند.

صد البته کاربست عملی راهبردهای استنباط‌شده از سیره نبوی در نظام جمهوری اسلامی ایران، مستلزم درکی واقع‌بینانه از ماهیت پیچیده تصمیم‌گیری راهبردی در عصر حاضر است. اما باید تأکید نمود که در فضای بین‌الملل کنونی که با اطلاعات ناقص، جنگ روایت‌ها و محاسبات چندلایه مواجهیم، نقطه قوت و تمایز اصلی رویکرد اسلامی و نبوی در برابر نظریه‌های متغیرمحور غربی آشکار می‌شود. نظریه‌های رایج علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، اغلب اسیر تحلیل متغیرهای ناپایدار زمانی و موقعیتی (مانند ساختار قدرت در دوره‌ای خاص، فرضیات روانشناختی گذرا، یا الگوهای رفتاری وابسته به فرهنگ سیاسی معین) هستند و با تغییر این متغیرها، کارآمدی خود را از دست می‌دهند. در مقابل، راهبردهای مستخرج از سیره پیامبر اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم، ریشه در مبانی ثابت و جهان‌شمول اسلام دارند و دارای اعتبار و کارآمدی در کشور ما هستند.

در پایان بار دیگر راهبردها و اصول حرکت پیامبراکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم را که به بخشی از نمونه‌های آن در یادداشت حاضر اشاره شد، برمی‌شماریم:

پیامبراکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم راهبرد تأمین امنیت پایدار و بازدارندگی فعال را با تکیه بر اصل نظارت فعال و اقدام به مؤقع و مؤثر، اصل پاسخ قاطع و متناسب و اصل حفظ ابتکار عمل راهبردی، دنبال می‌فرمودند.

در بعد سیاسی-دیپلماتیک، نگرش عزتمندانه غلبه داشت و متحدسازی با محوریت اصل انعقاد پیمان‌های هوشمند مبتنی بر مصلحت‌سنجی بلندمدت و اصل ایجاد اتحادهای راهبردی با محوریت منافع مشترک مدنظر قرار می‌گرفت.

در حوزه مقابله با تهدیدات داخلی، راهبرد نبی اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم مقابله قاطع با نقض پیمان‌ها و فتنه‌انگیزی با تأکید بر اصل برخورد قاطع و متناسب با نقض پیمان‌ها، اصل مقابله هدفمند با محورهای فتنه و اصل واکنش سریع و قاطع به توطئه‌های خزنده بود، این روش برای حفظ ثبات داخلی ضروری بود.

و در نهایت، در بعد اجتماعی-فرهنگی، راهبرد آن حضرت، مدیریت روانی جامعه و مقابله با رخوت اجتماعی با محوریت اصل تحکیم وحدت و انسجام درونی، اصل خروج از انفعال و اصل مدیریت هوشمندانه پیروزی‌ها با رویکرد جذب حداکثری، پادزهر مناسبی برای مقابله با جنگ روانی دشمن بود.

با مرور این راهبردها و اصول کارآمد برای شرایط فعلی، اکنون بهتر می‌توان به این بیان حضرت آیت‌الله خامنه‌ای پی برد که فرمودند: «امروز ما مسلمانها بر روی شخصیت پیغمبر اکرم اگر تمرکز کنیم، دقت کنیم، بخواهیم درس بگیریم، برای دین و دنیای ما کافی است.»۱۳۹۰/۱۱/۲۱