شروع دوران سازندگی در کشور، نوعی دگرگونی‌های فرهنگی را هم به همراه داشت. به این معنی که فرهنگ جهادی حاکم در سال‌های دفاع مقدس جای خود را به نوعی فرهنگ جدید داد. به‌ویژه طبقه‌ی نخبگان سیاسی در راهی قدم برداشتند که به عقیده‌ی برخی پژوهشگران، تفاوت‌های بنیادین با ارزش‌های انقلاب اسلامی داشت. گفتمان خاص توسعه‌ی اقتصادی حاکم بر دولت سازندگی که باعث تسلط اقتصاد بر دیگر وجوه می‌گردید، سرمنشأ این تغییرات فرهنگی ‌شد و کم‌کم موجبات نفوذ دنیاگرایی و رفاه‌زدگی را در طبقات بالاتر جامعه و به‌ویژه در میان مسئولان و نخبگان و خواص فراهم ‌آورد.
رهبر معظم انقلاب در محرم سال 1375 در دیدار با فرماندهان لشکر 27 محمد رسول‌الله(ص) که از لشکرهای افتخارآفرین دوران دفاع مقدس است، نسبت به تغییر ارزش‌های حاکم بر طبقه‌ی نخبگان جامعه و به‌ویژه دنیازدگی خواص هشدار دادند. آیت‌الله خامنه‌ای در این دیدار که بعدها به «سخنرانی عوام و خواص» مشهور شد، به بررسی آفات دنیازدگی پرداختند. ایشان با تقسیم جامعه به دو گروه عوام و خواص، تفکر در انجام کارها را ملاک و عامل تمییز این دو گروه دانسته و فرمودند:
«مردم به دو قسم تقسیم می‌شوند؛ یک قسم کسانی هستند که بر مبنای فکر خود، از روی فهمیدگی و آگاهی و تصمیم‌گیری کار می‌کنند؛ راهی را می‌شناسند و در آن راه -که به خوب و بدش کار نداریم- گام برمی‌دارند. یک قِسم این‌هایند که اسمشان را «خواص» می‌گذاریم. قسم دیگر کسانی هستند که نمی‌خواهند بدانند چه راهی درست و چه حرکتی صحیح است. در واقع نمی‌خواهند بفهمند، بسنجند، به تحلیل بپردازند و درک کنند. به تعبیری دیگر، تابع جَوّند. به چگونگی جوّ نگاه می‌کنند و دنبال آن جوّ به حرکت درمی‌آیند. اسم این قسم از مردم را «عوام» می‌گذاریم. پس جامعه را می‌شود به «خواص» و «عوام» تقسیم کرد.»
ایشان با تأکید بر این نکته که "خواص"، گروه خاصی نیستند که در لباس خاص یا صاحب قدرت و ثروت خاصی باشند، و حتی بسیاری از مردم که مردم عادی قلمداد می‌شوند، جزء خواص به این معنی تقسیم‌بندی می‌شوند؛ افزودند: «اگر در جامعه‌ای، آن نوعِ خوبِ خواصِ طرفدارِ حق، یعنی کسانی که می‌توانند در صورت لزوم از متاع دنیوی دست بردارند، در اکثریت باشند، هیچ‌وقت جامعه‌ی اسلامی به سرنوشت جامعه‌ی دوران امام حسین علیه‌السلام مبتلا نخواهد شد و مطمئناً تا ابد بیمه است. اما اگر قضیه به‌عکس شد و نوع دیگرِ خواصِ طرفدار حق –دل‌سپردگان به متاع دنیا؛ آنان که حق‌شناسند، ولی در عین ‌حال مقابل متاع دنیا پایشان می‌لرزد- در اکثریت بودند، وامصیبتا است.»