در سال 1366 رئیس جمهور، رئیس مجلس، رئیس دیوان عالی کشور، نخست وزیر و مرحوم سیداحمد خمینی، طی نامه‌ای به حضرت امام(ره)‌ خواستار تعیین مرجعی برای حل عملی مسائل و تشخیص ضرورت و مصلحت شدند.^[1] البته پیش از این، حضرت امام(ره) در مواردی که بین مجلس و شورای نگهبان مشکلاتی به وجود می‌آمد، به مجلس این اجازه را داده بودند تا «... پس از تشخیص موضوع بوسیله اکثریت وکلای مجلس شورای اسلامی، با تصریح به موقت بودن آن، مادام که موضوع محقق است و پس از رفع موضوع، خود به خود لغو می‌شود،...» قوانین را تصویب کنند.^[2]
تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام که به عبارت بهتر یکی از ابتکارات رهبر کبیر انقلاب اسلامی ـ حضرت امام خمینی(ره)ـ بود، در تاریخ 17بهمن1366 توسط امام خمینی (ره) مرکب از: حضرت آیت‌الله‌ خامنه­‌ای و حجج اسلام موسوی اردبیلی و موسوی خوئینی­ها و توسلی، رؤسای سه قوه، مهندس میرحسین موسوی ـ نخست وزیر وقت ـ فقهای شورای نگهبان و وزیر مربوطه در مباحثات، تشکیل شد.^[3]
با توجه به تغییرات ایجاد شده در متن قانون اساسی در بازنگری سال 1368 انتخاب اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام جزء اختیارات ولی فقیه قرار گرفته بود. این حکم که نشان از اهمیت جایگاه این نهاد نزد رهبر معظم انقلاب داشت، در تاریخ 12 مهر 68 صادر شد.^[4] طی این حکم، رهبر معظم انقلاب در اجرای اصل یکصد و دوازدهم قانون اساسی و به منظور تحقق مصالحی که در اصل مزبور بدان تصریح شده است، افراد مشروح ذیل را به عنوان اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام، برای مدّت سه سال منصوب کردند:
حضرات فقهای شورای نگهبان، رؤسای محترم سه قوّه، وزیر مربوط، رئیس کمیسیون مربوط مجلس شورای اسلامی، حضرات آیات و حجج اسلام: آقای مهدوی کنی، آقای حاج شیخ یوسف صانعی، آقای حاج سیّد احمد خمینی، آقای حاج سیّد محمّد موسوی خوئینی، آقای حاج شیخ محمّدعلی موحدی کرمانی، آقای حاج شیخ حسن صانعی، آقای حاج شیخ محمّدرضا توسلی، آقای حاج شیخ عبداللَّه نوری و جناب آقای میرحسین موسوی.^[5]
 رهبر انقلاب، در نامه‌ای خطاب به آقای هاشمی رفسنجانی تاکید کرده بودند: «انتظار می‌رود جنابعالی با تشکیل و اداره‌ی مجمع مزبور، این نهاد قانونی و کارساز را به جریان انداخته، مصالح نظام جمهوری اسلامی و ملت بزرگ و رشید ایران را در حوزه‌ی کارآیی آن تأمین فرمایید.»^[6]
تشکیل رسمی این نهاد علاوه بر اینکه به بن بست قانونی در راه تصویب قوانین پایان می داد، در جایگاه مشاورت رهبری، هم منشاء خدمات قابل توجهی شد.

--------------------------------------------------------------------------------

[1] - پایگاه اطلاع رسانی مرکز اسناد؛ http://www.irdc.ir/fa/calendar/81/default.aspx
[2] - همان
[3] - روزنامه کیهان، 27 اسفند 75
[4] - انتصاب اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام به مدت سه سال
[5] - همان
[6] - نامه به حجت‌الاسلام‌ والمسلمین هاشمی رفسنجانی در مورد تشکیل و اداره‌ی مجمع تشخیص ‌مصلحت‌ نظام‌