1405/05/06
روایتی از پیوند مقاومت آفریقا و انقلاب اسلامی
دیدار تاریخی ماندلا در تهران
«تورق» گزارش بخش «درس و عبرت تاریخ» رسانه KHAMENEI.IR روایتی از نخستین سفر نلسون ماندلا و دیدار با رهبر شهید انقلاب خواهد داشت. جزئیات و ابعاد این دیدار و سفر، در صفحات ۱۷۱ تا ۱۷۲ کتاب «چهار مأموریت در پنج دولت» که توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی منتشر شده، آمده است.
«مقاومت آقای ماندلا، رهبر کنگرهی ملّی آفریقا، در مبارزه علیه رژیم نژادپرست آفریقای جنوبی قابل ستایش است. ملّت ایران به حقّانیّت مبارزات مردم این کشور ایمان و اعتقاد دارد. [...] غرب، بهویژه آمریکا، در اغلب جنایات بزرگ جهانی دخالت داشته است. آمریکا و دولتهای بزرگ اروپایی هیچ گونه انگیزهی واقعی برای مبارزه با نژادپرستی ندارند و ادامهی حیات رژیم مفتضح آفریقای جنوبی تنها تحت حمایتهای همهجانبهی اروپا و آمریکا ممکن شده است»۱۳۷۱/۴/۳۱ این بخشی از بیانات رهبر شهید انقلاب در دومین دیدار با نلسون ماندلا در ۳۱ تیرماه ۱۳۷۱ است.نظام آپارتاید که از سال ۱۹۴۸ میلادی بهطور رسمی در آفریقای جنوبی مستقر شد، بر پایه تفکیک نژادی و محرومیت سیستماتیک سیاهپوستان بنا شده بود.(۱) برای مقابله با همین تبعیض و پیش از استقرار رسمی آپارتاید، نلسون ماندلا در سال ۱۹۴۴ به کنگره ملّی آفریقا پیوست؛ اما تداوم مبارزاتش سرانجام باعث شد تا در سال ۱۹۶۴ به اتهام براندازی به حبس ابد محکوم شود.(۲)
در دهههایی که ماندلا پشت میلههای زندان بود، جنبش ضد آپارتاید حامیان قدرتمند تازهای در سطح جهان پیدا کرد. یکی از قاطعترین این حمایتها از سوی ایران شکل گرفت؛ بهگونهای که بلافاصله پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، تهران روابط دیپلماتیک خود با رژیم آفریقای جنوبی را قطع کرد و صادرات نفت به آفریقای جنوبی را متوقف ساخت.(۳) دقیقاً به دلیل همین پیشینه تاریخی بود که وقتی ماندلا پس از تحمل ۲۷ سال حبس در بهمن ۱۳۶۸ (فوریه ۱۹۹۰) آزاد شد(۴)، نگاه ویژهای به جمهوری اسلامی ایران داشت. او پس از آزادی در واپسین روز تیرماه ۱۳۷۱ در نخستین سفر رسمی خود وارد تهران شد. هدف اصلی این سفر، دیدار با مقامات عالیرتبه ایران، بهویژه آیتالله خامنهای، رهبر شهید انقلاب اسلامی بود. امام شهید در نخستین جمله خیر مقدم چنین گفتند: «خیلى خوشحالیم که آقاى ماندلا را در تهران و از نزدیک مىبینیم. البته سالهاست که از دور، ایشان را مىشناسیم و براى آقاى ماندلا، همواره احترام قائل بودهایم. شما با مقاومت، صبر و با مبارزهى پیگیرتان، تجسم مظلومیت و مبارزهى ملتتان شدید. همهى مردم ما، براى انسانهاى مبارز و مقاومى مثل شما، احترام قائلند.»۱۳۷۱/۴/۳۱
دیدار تاریخی در تهراندر یکی از روزهای گرم تابستان، بهدنبال هماهنگیهای انجامشده، آقای نلسون ماندلا، رهبر کنگره ملّی آفریقا و الگوی مبارزه سیاهان آفریقای جنوبی علیه رژیم نژادپرست پرتوریا، بهطور رسمی از جمهوری اسلامی ایران دیدار کرد. مهمترین بخش این سفر، دیدار صمیمانه آقای ماندلا با حضرت آیتالله خامنهای، رهبر معظم انقلاب اسلامی بود. در این دیدار تاریخی، آقای ماندلا گزارشی از روند مبارزه ارائه کرد و از حمایتهای معنوی و مادی ایران به مبارزان ضد آپارتاید تشکر و قدردانی نمود.
الهام از انقلاب اسلامیاین حقوقدان، سیاستمدار و مبارز برجسته آفریقای جنوبی، خاطراتی از حدود سی سال حبس در زندانهای نژادپرستان را برای رهبر انقلاب بازگو کرد و در مورد تأثیر انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی رحمهاللهعلیه در قیام مردم آفریقای جنوبی اظهار داشت: «انقلاب اسلامی ایران تحت رهبری آیتالله خمینی رحمهاللهعلیه، امیدهای فراوانی را برای قیام مردم آفریقای جنوبی در مبارزه علیه بیعدالتی به همراه داشته و بدون تردید، تاریخ هرگز نقش ایران اسلامی را فراموش نخواهد کرد.»
رهبر کنگره ملّی آفریقا در قسمتی از سخنان خود گفت: «ملاقات با رهبر انقلاب بزرگی که جهان را تحتتأثیر قرار داده، برای من امیدبخش و موجب افتخار بزرگی است و مردم آفریقای جنوبی اکنون برای شنیدن گزارش دیدارهای من با رهبر بزرگ انقلاب و مقامات عالیرتبه جمهوری اسلامی ایران به انتظار نشستهاند.» در این سفر آقای ماندلا و هیئت همراه در ایران با دیگر مقامات بلندپایه کشور و نیز سفرا و دیپلماتهای مستقر در تهران ملاقات و گفتگو کرد و نخستین مدرک دکترای افتخاری علوم سیاسی دانشگاه تهران را پس از پیروزی انقلاب اسلامی، به خود اختصاص داد.
امام خمینی، الگوی مقاومتماندلا طی سخنانی در این مراسم در تجلیل از مقام بنیانگذار انقلاب اسلامی اظهار داشت: «امام خمینی رحمهاللهعلیه یکی از الگوهای ما در ادامه راهمان بوده است. او یکی از قهرمانانی بود که با اتکا بر آنان، به مبارزه ضد آپارتاید خود ادامه دادیم.» ماندلا خطاب به جوانان کشورمان گفتند: «شما قادرید که آینده خود را رقم زنید و جمهوری اسلامی را به قلههای سعادت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی برسانید.»
وحدت استراتژیک مظلومانرئیس کنگره ملی آفریقا با رئیس مجلس شورای اسلامی دیدار و مذاکره نمود و در حرم مطهر امام خمینی رحمهاللهعلیه به بنیانگذار انقلاب اسلامی ادای احترام کرد. وی دیداری صمیمانه نیز با یادگار امام، حجتالاسلام حاج سید احمد خمینی رحمهاللهعلیه داشت و در این دیدار گفت که باید ملّتهای مظلوم در جهت محکومیت استکبار جهانی به وحدتی استراتژیک دست یابند و در انتخاب راهی مناسب جهت مبارزه، از تجارب یکدیگر بهره جویند.
پشتیبانی قاطع ایراندر این سفر، کمک قابلتوجهی از سوی ایران و بهدستور رهبر انقلاب برای ادامه مبارزه در اختیار آقای ماندلا قرار گرفت. شاید بسیاری از مردم ندانند که انقلاب اسلامی ایران چه نقش تأثیرگذاری در آزادی ماندلا، استقلال نامیبیا و بالاخره فروپاشی آپارتاید داشت.
(۱ دفتر عقیدتی سیاسی فرماندهی معظم کل قوا (۱۳۷۶). روزها و رویدادها، ج۱، تهران: رامین، ص۲۴.
(۲ حائری، علی (۱۳۸۴). روزشمار میلادی، قم: مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما، ص۷۶.
(۳ بهداروند یانی، غلامرضا (۱۳۹۸). تاریخ ایران پس از انقلاب اسلامی(عملکرد دولت مکتبی)، ج۵، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ص۴۸۳.
(۴ برگر، آیریس (۱۳۹۱). تاریخ آفریقای جنوبی، ترجمه حسین حمیدینیا، تهران: اطلاعات، ص۲۸۲.