1405/04/17
روایت بازتاب جهانی مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی؛ شماره ۳
تشییعی به وسعت اقیانوس
مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی علاوه بر بازتاب گسترده در رسانههای بینالمللی با واکنشهای گسترده کاربران شبکه اجتماعی ایکس نیز همراه بودهاست. کاربران انگلیسیزبان از کشورهای مختلف، با انتشار تصاویر، ویدئوها و تحلیلهای خود، ابعاد گوناگون این رویداد را روایت کردند. بررسی محتوای این توئیتها نشان میدهد که سه محور «همبستگی و انسجام ملی»، «پیام سیاسی» و «بازتاب منطقهای و بینالمللی» بیش از سایر موضوعات مورد توجه کاربران قرار گرفته است.
مردم در میدان؛ روایت همبستگی و انسجام ملّیحضور میلیونی مردم در آیین تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی، یکی از پرتکرارترین مضامین در میان کاربران و فعالان رسانهای انگلیسیزبان شبکه اجتماعی ایکس بود. در بسیاری از توئیتها، این حضور صرفاً یک مراسم سوگواری توصیف نشده، بلکه نمادی از همبستگی ملّی، انسجام اجتماعی و سرمایه اجتماعی ایران ارزیابی شده است.
پل (GeoPaul626)، از کاربران فعال انگلیسیزبان در شبکه اجتماعی ایکس، با انتشار ویدئویی از مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی، به حضور گسترده مردم در این مراسم اشاره کرد و نوشت: «جمعیت عظیم حاضر در مراسم تشییع رهبر ایران، آیتالله خامنهای، بهاندازهای گسترده است که گفته میشود حتی از فضا نیز قابل مشاهده است. این ویدئو، حضور چشمگیر مردم را در نمایشی از سوگواری ملی و وحدت به تصویر میکشد. مردم ایران در برابر فشارها و تهدیدها، متحد ایستادهاند.»
ود نایاک، کاربر انگلیسیزبان شبکه اجتماعی ایکس، با انتشار تصویری هوایی از خیابانی در مرکز تهران که مسیر آن بهطور کامل با جمعیت عزاداران پر شده بود، بر گستردگی حضور مردم در آیین تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی تأکید کرد. زاویه باز تصویر و امتداد جمعیت در طول مسیر، بیش از هر چیز ابعاد میلیونی و فشردگی حضور مردم در این مراسم را برجسته میکند.
او در این توئیت نوشت: «تشییع (آیتالله شهید)خامنهای؛ جمعیت عظیمی روز دوشنبه در تهران برای یک راهپیمایی گسترده حضور یافتهاند و مقامها میگویند میلیونها نفر در این مراسم شرکت کردهاند. مسیر تشییع در حال عبور از بلواری در مرکز تهران، ۶ جولای.»
او در این توئیت نوشت: «تشییع (آیتالله شهید)خامنهای؛ جمعیت عظیمی روز دوشنبه در تهران برای یک راهپیمایی گسترده حضور یافتهاند و مقامها میگویند میلیونها نفر در این مراسم شرکت کردهاند. مسیر تشییع در حال عبور از بلواری در مرکز تهران، ۶ جولای.»
محمد انیس قمر، روزنامهنگار و تحلیلگر پاکستانی با انتشار مجموعهای از تصاویر و ویدئوهای مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی، گستردگی حضور مردم در نقاط مختلف تهران را به تصویر کشید و این مراسم را یکی از بزرگترین تجمعات مردمی در تاریخ معاصر ایران توصیف کرد.
او در توئیتی نوشت: «جمعیت عظیمی در تهران گرد هم آمدهاند تا در مراسم تشییع آیتالله سید علی خامنهای، آخرین ادای احترام خود را به ایشان ادا کنند. تصاویر این مراسم در سراسر جهان بازتاب یافته و هزاران نفر خیابانهای تهران را در یکی از بزرگترین تجمعات مردمی تاریخ معاصر ایران پر کردهاند.»
او در توئیتی نوشت: «جمعیت عظیمی در تهران گرد هم آمدهاند تا در مراسم تشییع آیتالله سید علی خامنهای، آخرین ادای احترام خود را به ایشان ادا کنند. تصاویر این مراسم در سراسر جهان بازتاب یافته و هزاران نفر خیابانهای تهران را در یکی از بزرگترین تجمعات مردمی تاریخ معاصر ایران پر کردهاند.»
دکتر ساتین پاتل، پژوهشگر و تحلیلگر هندی با انتشار تصاویری از مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی، به حضور گسترده مردم در این مراسم اشاره کرد و آن را نمادی از همبستگی و انسجام توصیف کرد.
او در بخشی از متن توئیت نسبتا طولانی خود نوشت: «در میان میلیونها عزادار در ایران و فراتر از آن، مراسم تشییع آیتالله سید علی خامنهای برگزار شد. جمعیت عظیمی که بین ۱۵ تا ۳۰ میلیون نفر برآورد شده، خیابانهای تهران و قم را پر کرده و این گردهمایی، یکی از بزرگترین تجمعات تاریخ، نمادی از قدرت، وحدت و انسجام مردم به شمار میرود.»
او در بخشی از متن توئیت نسبتا طولانی خود نوشت: «در میان میلیونها عزادار در ایران و فراتر از آن، مراسم تشییع آیتالله سید علی خامنهای برگزار شد. جمعیت عظیمی که بین ۱۵ تا ۳۰ میلیون نفر برآورد شده، خیابانهای تهران و قم را پر کرده و این گردهمایی، یکی از بزرگترین تجمعات تاریخ، نمادی از قدرت، وحدت و انسجام مردم به شمار میرود.»
آریا یدغار، کاربر انگلیسیزبان شبکه اجتماعی ایکس، با انتشار ویدئویی هوایی از اطراف مسجد مقدس جمکران در قم، حضور گسترده مردم در مراسم وداع با رهبر شهید انقلاب اسلامی را کمسابقه توصیف کرد.
او نوشت: «میلیونها نفر در داخل و اطراف مسجد بزرگ جمکران در قم گرد هم آمدهاند تا با رهبر شهید خود، آیتالله خامنهای، وداع کنند. این صحنه برای قم بیسابقه است؛ انتهای جمعیت حتی از تصاویر هوایی نیز دیده نمیشود. نفوذ آیتالله خامنهای حقیقتاً کمنظیر بود.»
او نوشت: «میلیونها نفر در داخل و اطراف مسجد بزرگ جمکران در قم گرد هم آمدهاند تا با رهبر شهید خود، آیتالله خامنهای، وداع کنند. این صحنه برای قم بیسابقه است؛ انتهای جمعیت حتی از تصاویر هوایی نیز دیده نمیشود. نفوذ آیتالله خامنهای حقیقتاً کمنظیر بود.»
پیام سیاسی؛ نمایش اقتدار و به چالش کشیده شدن روایت تغییر نظامبخش قابل توجهی از کاربران و تحلیلگران انگلیسیزبان، حضور گسترده مردم در مراسم تشییع را فراتر از یک رویداد مذهبی ارزیابی کرده و آن را حامل پیامهای سیاسی دانستند. در بسیاری از توئیتها، این حضور بهعنوان نشانهای از تداوم انسجام داخلی، ناکامی روایتهای مبتنی بر تغییر نظام و چالش برای برخی تحلیلهای رسانهای درباره وضعیت داخلی ایران توصیف شده است.
کریس روسینی، روزنامهنگار و تحلیلگر آمریکایی با بازنشر ویدئویی از مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی، حضور گسترده مردم را پاسخی به روایتهای مطرحشده درباره تغییر نظام در ایران دانست و نوشت: «نومحافظهکاران، ترامپ و اسرائیل مدعی بودند که مردم ایران خواهان تغییر نظام هستند؛ اما آنچه رخ داد، نه تغییر نظام، بلکه شکلگیری بزرگترین مراسم تشییع در تاریخ بشر بود.»
کیانو نظری، کاربر انگلیسیزبان شبکه اجتماعی ایکس، حضور گسترده مردم در مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی را نشانهای علیه روایت جریانهای مخالف خارج از کشور دانست و نوشت: «اگر تشییع عظیم ایران چیزی را ثابت کرده باشد، این است که جریان اپوزیسیون خارج از کشور، بزرگترین عملیات روانی زمانه ماست. آنها نماینده هیچکس نیستند؛ اقلیتی بیاهمیتاند که فقط بهواسطه پولهای پنهان، پر سر و صدا شدهاند.»
مکس بلومنتال، روزنامهنگار و نویسنده آمریکایی با انتشار تصاویری از مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی، حضور گسترده مردم در این مراسم را نشانهای از ناکامی سیاستهای مبتنی بر تغییر نظام در ایران دانست.
وی در بخشی از توئیت خود نوشت: «در بزرگترین مراسم تشییعی که تاکنون دیدهام، میلیونها نفر برای ادای احترام به آیتالله سید علی خامنهای گرد هم آمدهاند. اگر هدف از ترور ایشان، ایجاد زمینه برای تغییر نظام بود، این مراسم نشان داد که این سیاست تا چه اندازه نتیجه معکوس داشته است.»
پیام منطقهای و بینالمللی؛ بازتاب فراملّی مراسم تشییعبازتاب مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی در شبکه اجتماعی ایکس، به مرزهای ایران محدود نماند و بسیاری از کاربران، روزنامهنگاران و شخصیتهای سیاسی خارجی، این رویداد را از منظر پیامدهای منطقهای و بینالمللی آن مورد توجه قرار دادند. در این روایتها، ابعاد فراملّی مراسم، جایگاه رهبر شهید در گفتمان مقاومت، مقایسه این رویداد با تحولات جهانی و تأثیر آن بر افکار عمومی بینالمللی، از مهمترین مضامین مورد توجه بود.
کلر دیلی، سیاستمدار ایرلندی و نماینده پیشین پارلمان اروپا، در آستانه برگزاری مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی، با اشاره به ابعاد فراملّی این مراسم، آیتالله خامنهای را نماد مقاومت دانست و نوشت: «مردم از سراسر جهان در مراسم تشییع آیتالله خامنهای شرکت خواهند کرد. او همانگونه که زندگی کرد، از دنیا رفت؛ نمادی از مقاومت و شخصیتی که در قلب و ذهن همه کسانی که به صلح و عدالت باور دارند، زنده خواهد ماند. شهادت او تاریخ را تغییر داد.»
سوزان ابوالهوی، نویسنده و فعال فلسطینی-آمریکایی با بازنشر ویدئویی از مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی، این رویداد را در سطحی فراتر از یک مراسم داخلی ارزیابی کرد و آن را در مقایسه با رویدادهای نمادین آمریکا قرار داد.
او نوشت: «شاید شایسته و بجا باشد که این لحظه از فوران گسترده عشق، اندوه، ایستادگی و وحدت ملی در ایران، جشن پرسر و صدای دویستوپنجاهمین سالگرد استقلال آمریکا را کاملاً تحتالشعاع قرار داده است.»
همچنین در توئیتی که او بازنشر کرده بود آمده است: «مراسم تشییع آیتالله خامنهای جمعیتی بیش از هر رهبر غربی، چه در دوران زندگی و چه پس از مرگ (شهادت)، به خود جذب کرده است.»
او نوشت: «شاید شایسته و بجا باشد که این لحظه از فوران گسترده عشق، اندوه، ایستادگی و وحدت ملی در ایران، جشن پرسر و صدای دویستوپنجاهمین سالگرد استقلال آمریکا را کاملاً تحتالشعاع قرار داده است.»
همچنین در توئیتی که او بازنشر کرده بود آمده است: «مراسم تشییع آیتالله خامنهای جمعیتی بیش از هر رهبر غربی، چه در دوران زندگی و چه پس از مرگ (شهادت)، به خود جذب کرده است.»
حضور مکس بلومنتال در اجتماع میدان انقلاب تهران از پایگاه خبری The Grayzone انتشار یافت که وی در این ویدئو به پیامد حملات متجاوزانه محور آمریکایی-صهیونی به ایران و تاثیر آن بر تداوم تجمعات مردمی پس از مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی اشاره کرده بود.
این پایگاه نوشت: «مکس بلومنتال در تجمع میدان انقلاب حضور یافت؛ جایی که انبوهی از شهروندان علیه عاملان حملات به ایران شعار سر میدادند. اینگونه تجمعها طی بیش از ۱۲۰ روز گذشته در شهرهای مختلف ایران برگزار شده و شرکتکنندگان آن را بخش مهمی از بسیج مردمی کشور در برابر حملات مشترک آمریکا و اسرائیل میدانند.»
محمد فیصل فعال سیاسی پاکستانی نیز با اشاره به ابعاد گسترده مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی، این رویداد را یکی از بیسابقهترین تجمعات تاریخ معاصر توصیف کرد و در بخشی از توئیت خود نوشت: «پیشبینی میشود بیش از ۳۰ میلیون نفر در مراسم تشییع آیتالله خامنهای شرکت کنند؛ رویدادی بیسابقه در تاریخ که نشاندهنده جایگاه و اهمیت این مراسم در سطح جهان اسلام است.»
این پایگاه نوشت: «مکس بلومنتال در تجمع میدان انقلاب حضور یافت؛ جایی که انبوهی از شهروندان علیه عاملان حملات به ایران شعار سر میدادند. اینگونه تجمعها طی بیش از ۱۲۰ روز گذشته در شهرهای مختلف ایران برگزار شده و شرکتکنندگان آن را بخش مهمی از بسیج مردمی کشور در برابر حملات مشترک آمریکا و اسرائیل میدانند.»
محمد فیصل فعال سیاسی پاکستانی نیز با اشاره به ابعاد گسترده مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی، این رویداد را یکی از بیسابقهترین تجمعات تاریخ معاصر توصیف کرد و در بخشی از توئیت خود نوشت: «پیشبینی میشود بیش از ۳۰ میلیون نفر در مراسم تشییع آیتالله خامنهای شرکت کنند؛ رویدادی بیسابقه در تاریخ که نشاندهنده جایگاه و اهمیت این مراسم در سطح جهان اسلام است.»
تحلیل راهبردیدر عصر شبکههای اجتماعی، هیچ رویداد مهمی تنها در میدان وقوع خود معنا پیدا نمیکند. هر حادثه، همزمان در میدان روایتها نیز جریان دارد؛ میدانی که در آن، تصاویر، روایتهای شخصی، تحلیلها و برداشتهای کاربران، به اندازه گزارش رسانههای رسمی در شکلدهی به افکار عمومی اثرگذار هستند. به همین دلیل، مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی را نمیتوان صرفاً یک آیین مذهبی یا سیاسی دانست؛ بلکه این رویداد به یکی از مهمترین عرصههای نبرد روایتها درباره ایران تبدیل شد.
سالهاست که بخش مهمی از رقابت میان جمهوری اسلامی و رقبای منطقهای و فرامنطقهای آن، از حوزه سختافزارهای نظامی به عرصه ادراک عمومی منتقل شده است. در این چارچوب، تصویر ایران در افکار عمومی جهان، به اندازه قدرت نظامی یا ظرفیت اقتصادی آن اهمیت یافته است. رسانههای بینالمللی، شبکههای اجتماعی، اینفلوئنسرها و حتی کاربران عادی، هر یک بخشی از این میدان را شکل میدهند. از همین منظر، واکنش کاربران انگلیسیزبان شبکه اجتماعی ایکس به مراسم تشییع رهبر شهید، صرفا مجموعهای از اظهار نظرهای پراکنده نبود، بلکه نشانهای از شکلگیری یک روایت موازی درباره ایران در فضای بینالمللی به شمار میرود.
یکی از مهمترین ویژگیهای این بازتابها، غلبه تصویر بر تفسیر بود. تصاویر هوایی از خیابانهای مملو از جمعیت، فیلمهای ثبتشده توسط کاربران و خبرنگاران و گستردگی انتشار این محتوا، باعث شد بسیاری از کاربران پیش از آنکه تحلیلهای سیاسی را بخوانند، با واقعیتی میدانی مواجه شوند. در فضای رسانهای امروز، تصویر بیش از متن قدرت اقناع دارد و هنگامی که یک تصویر در مقیاس جهانی منتشر میشود، به دشواری میتوان آن را صرفاً با روایتهای سیاسی جایگزین کرد. به همین دلیل، بخش قابل توجهی از کاربران انگلیسیزبان، مراسم تشییع را نه از دریچه تحلیلهای رسمی، بلکه بر اساس آنچه در تصاویر مشاهده میکردند، ارزیابی کردند.
از منظر ارتباطات سیاسی، این مسئله اهمیت ویژهای دارد. در سالهای اخیر، یکی از محورهای اصلی روایتهای غربی درباره ایران، تأکید بر شکاف میان جامعه و ساختار سیاسی بوده است. صرفنظر از درستی یا نادرستی این روایت، آنچه در مراسم تشییع رخ داد، تصویری متفاوت را وارد فضای رسانهای جهان کرد. حجم گسترده جمعیت و استمرار حضور مردم در نقاط مختلف، موجب شد بخشی از کاربران خارجی، این رویداد را بهعنوان نشانهای از وجود ظرفیت بسیج اجتماعی و انسجام داخلی تفسیر کنند. حتی کاربرانی که مواضع سیاسی متفاوتی داشتند، در بسیاری موارد بر ابعاد کمسابقه این حضور تأکید کردند.
نکته راهبردی دیگر، شکست انحصار رسانههای جریان اصلی در تولید روایت بود. در گذشته، برداشت جهانی از رویدادهای ایران عمدتاً از طریق رسانههای بزرگ غربی شکل میگرفت، اما اکنون شبکههای اجتماعی این انحصار را تا حد زیادی شکستهاند. کاربران، خبرنگاران مستقل، تحلیلگران و شخصیتهای سیاسی، هر یک به تولیدکننده محتوا تبدیل شدهاند. همین ویژگی سبب شد روایت مراسم تشییع رهبر شهید، صرفاً محدود به چارچوب رسانههای رسمی نباشد و میلیونها کاربر در نقاط مختلف جهان، تصاویر و برداشتهای خود را مستقیماً منتشر کنند.
از منظر جنگ شناختی نیز این تحول قابل توجه است. جنگ شناختی، نبرد بر سر تغییر ادراک و ذهن مخاطب است، نه صرفاً تغییر واقعیتهای میدانی. در چنین نبردی، هر تصویر، هر ویدئو و هر روایت میتواند بخشی از معادله قدرت باشد. مراسم تشییع رهبر شهید نشان داد که گاهی یک رویداد میدانی میتواند بسیاری از پیشفرضهای موجود درباره یک کشور را به چالش بکشد. به همین دلیل، بخش مهمی از واکنشهای کاربران انگلیسیزبان، نه درباره جزئیات مراسم، بلکه درباره پیام سیاسی آن بود؛ پیامی که بسیاری آن را در چارچوب استمرار انسجام داخلی، ناکامی فشارهای خارجی و تداوم ثبات ساختار سیاسی ایران تفسیر کردند.
از سوی دیگر، بازتاب این مراسم نشان داد که سرمایه اجتماعی، تنها یک مفهوم داخلی نیست، بلکه در سیاست خارجی نیز کارکرد دارد. هر اندازه یک نظام سیاسی بتواند تصویری از انسجام اجتماعی، مشارکت مردمی و ظرفیت بسیج عمومی ارائه کند، قدرت چانهزنی و بازدارندگی آن نیز افزایش مییابد. در ادبیات روابط بینالملل، این ظرفیت بخشی از قدرت نرم کشورها محسوب میشود؛ قدرتی که نه از مسیر اجبار، بلکه از طریق تصویر، مشروعیت و اقناع بر دیگران اثر میگذارد.
نکته مهم دیگر، بینالمللی شدن گفتمان مقاومت در روایت کاربران بود. در بسیاری از واکنشهای منتشرشده، مراسم تشییع صرفاً به ایران محدود نماند، بلکه در چارچوب تحولات منطقه، مسئله فلسطین، تقابل با سیاستهای آمریکا و اسرائیل و آینده محور مقاومت تحلیل شد. این مسئله نشان میدهد که جایگاه رهبر شهید در ذهن بخش زیادی از مخاطبان خارجی، فراتر از یک رهبر ملّی تعریف شده و به نمادی در معادلات ژئوپلیتیکی منطقه تبدیل شده است. همین برداشت، موجب شد بسیاری از کاربران، پیامدهای این مراسم را نه فقط برای ایران، بلکه برای کل منطقه مورد توجه قرار دهند.
در مجموع، مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی نشان داد که در جهان امروز، قدرت تنها در میدان سیاست یا میدان نبرد تعریف نمیشود؛ بلکه در میدان روایتها نیز تولید و بازتولید میشود. کشوری که بتواند روایت خود را از یک رویداد به افکار عمومی جهانی منتقل کند، در عمل بخشی از معادله قدرت را به سود خود تغییر داده است.
از این منظر، مهمترین دستاورد راهبردی بازتاب جهانی این مراسم، صرفا انتشار تصاویر حضور گسترده مردم نبود؛ بلکه تغییر دستور کار بخشی از فضای رسانهای بینالمللی درباره ایران بود. برای چند روز، ایران نه با موضوع تحریم، بحران یا منازعه، بلکه با تصاویر حضور مردمی، همبستگی اجتماعی و بحث درباره پیامدهای سیاسی این رویداد در مرکز توجه قرار گرفت. در فضای رقابت روایتها، همین جابهجایی دستور کار، خود یک دستاورد ارتباطی و راهبردی محسوب میشود؛ زیرا نشان میدهد در عصر رسانههای اجتماعی، گاهی یک تصویر میتواند بیش از دهها بیانیه سیاسی، ذهن مخاطبان جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.