نگاه ایرانی
پرونده‌ای برای سند چشم‌انداز ایران 1404

چشم‌انداز بالای قله است، جاده‌ی اسفالته نیست که انسان پایش را روی گاز بگذارد و به آن‌جا برسد؛ نه. حرکت کردن، عزم داشتن، فشار به خود آوردن و جریان سریع و سالم خون و تغذیه آن در رگ‌های این کالبد بزرگ، که اسمش ملت ایران است، و حرکت به سمت قله را لازم دارد. وقتی آن‌جا رسیدیم، دیگر بالای قله‌ایم. رسیدن به بالای قله برای یک ملت هم شرف و آبروست، هم مصونیت و امنیت. آن وقت دیگر هیچ‌کس نمی‌تواند به ملت ایران تعرض و گستاخی کند و جلو منافعش را بگیرد.

دیدار با استادان و دانشجویان قزوین 1382/9/26

برخی سند را مزاحم کارشان می‌دانند/ گفت‌وگو با مهندس مرتضی نبوی
من شنیده‌ام در مالزی همه از برنامه‌ی 2020 تصویری مشخص دارند؛ از راننده‌ی تاکسی و مسؤول آسانسور گرفته تا مدیر یک سازمانی بزرگ، هرجا که می‌روید، همه از بیست بیست صحبت می‌کنند؛ برنامه‌ی بیست سال آینده. ماهاتیر محمد از مجلس مالزی خواست بودجه‌ای قابل توجه و چند میلیارد دلاری به این کار اختصاص داده شود و همین‌طور هم شد، تا این را تبدیل به یک فرهنگ کنند. اما در ایران، سند چشم‌انداز حتی در بدنه‌ی رسمی و دولتی و در میان مسؤولان هم غریبه است. مثل این‌که بعضی‌ها هم به نوعی این سند را مزاحم کارشان می‌دانند و می‌خواهند هر کاری دلشان می‌خواهد بکنند.

دوی امدادی/ گفت‌وگو با دکتر محمدجواد ایروانی
مثل یک دو امدادی می‌ماند. کسی که چوب‌دستی را از نفر قبلی گرفته، دیگر برعکس دور پیست نمی‌چرخد. در واقع، با این کار همه حول این جهت‌گیری مصوب و ارزش‌های متعالی کار می‌کنند... جالب است ما حتی سند چشم‌انداز را به عنوان یک واحد درسی در هیچ دانشگاهی نداریم. حتی من می‌خواهم بگویم از دبستان و راهنمایی و دبیرستان این مسائل باید مطرح شود. چون سند چشم‌انداز آینده‌ی کشور را رقم می‌زند.

نوشتیم تا بن‌بست نرسیم/ پرسش و پاسخ با حجت‌الاسلام و المسلمین هاشمی رفسنجانی
در نخستین سال‌های پس از پیروزی انقلاب، با اینکه به مدد همکاری‌ها و کارشناسی‌های خبرگان، به قانون مترقّی- مطابق شرایط آن روز- رسیدیم و به تأیید امام(ره)، علما و تصویب مردم رسید، اما می‌دیدیم که زیرساخت‌های اجرایی بندها و فصل‌های قانون اساسی مهیا نیست و اگر بخواهیم با نگاه به افق‌های دور حرکت کنیم، شاید به هدف مطلوب نرسیم و حتّی در بعضی ابعاد به بن‌بست برسیم...

حلقه‌ گمشده/ دکتر محسن رضایی
در همان سال در دبیرخانه‌ی مجمع به این نتیجه رسیدیم که باید افقی را برای آینده‌ی کشور ترسیم کنیم تا بر همه‌ی سیاست‌ها سایه بیندازد و شیرازه‌ی اصلی سیاست‌های کلان را سامان‌دهی کند. وقتی این ایده را خدمت رهبر انقلاب مطرح کردیم، بلافاصله فرمودند: این یکی از حلقه‌های مفقوده‌ی نظام جمهوری اسلامی ایران است...



چشم‌انداز ثمره نگاه تحول‌گرای رهبری/ گفت‌وگو با دکتر علی مبینی
به نظرم مشخص‌ترین عنصر هماهنگ‌کننده در این چرخه رهبری است که هماهنگ‌کننده و نظم‌دهنده است و همه باید به آن هسته وصل باشند تا کار سیستم مختل نشود... ابتدا بحث هویت در اواخر سند آمده بود و اولویت نداشت از نگاه برخی دوستان. آقای پورمحمدی از من در دفتر پرسید، گفتم این واژه باید بیاید بالا. ایشان گفت آقا هم فقط یک مورد گفتند آن‌هم همین که این بحث باید بیاید اول سند.

می‌خواهیم هویت‌مان را حفظ کنیم/ دکتر حسین مظفر
معنی هویت، چیستی و کیستی است. این کیستی و چیستی باید در رفتار ما، کردار ما، اخلاق ما و اعتقادات ما تجلی پیدا کند. تأکید آقا بر هویت، چه هویت فردی و چه هویت اجتماعی، و این‌که می­خواهیم کشورمان هویت اسلامی داشته باشد، یعنی هرچه از قانون‌گذاری­ و سیاست‌گذاری­ و برنامه‌ریزی و مسائل اجرایی این مملکت بیرون می‌آ­ید، ریشه­اش و سرچشمه‌اش در اسلام باشد و در انقلابش که ریشه در اسلام دارد.

این سه خط.../ گفت‌وگو با مهندس بیژن زنگنه
باید همه کار کنند. چشم‌انداز یعنی یک یاعلی و این‌که همه کمربندشان را محکم ببندند و شروع کنند به کار و تلاش بیشتر و خلاقیت به خرج دادن... من چند سال پیش خدمت خود رهبر انقلاب گفتم­ که این دستور شما به عنوان چشم‌انداز برای ما یک واجب است که باید اجرا بکنیم، اما برای حضرت‌عالی هم یک تعهد ایجاد کرده که کشور را ظرف بیست سال به این نقطه برسانید.



می‌رسیم، به شرط نظارت/ گفت‌وگو با حجت‌الاسلام مجید انصاری
فکر می‌کنم نقد مسئله‌ای مثل سند چشم‌انداز که نقشه‌ی راه کشور ما است، باید خیلی شجاعانه و در عین حال صادقانه بدون نگاه سیاسی یا سوداگری سیاسی انجام بشود. ما حداقل در مرحله‌ی نقد نباید دچار خودسانسوری بشویم...
رقابت هم هست. قرار است کشور اول منطقه بشویم. کشورهایی که حرکت کردند، حقیقتاً یک‌دهم امکانات طبیعی و اولیه‌ی ما را نداشتند و صرفاً با تکیه بر اراده‌ی ملی و حرکت توأم با علم و خرد و ریاضت ملی، به این نقطه رسیدند.

تولید و توزیع ثروت، دو روی سکه پیشرفت/ گفت‌وگو با دکتر دانش‌جعفری
یک بار سفیر عربستان از من پرسید شما در قانون اساسی- در اصل چهل و چهار- گفته‌اید که مثلاً تجارت خارجی را باید دولت انجام دهد. ریشه‌ی اسلامی این چیست؟ آیا شما قبول ندارید که حضرت محمد(ص) تاجر بود؟ قبول ندارید ایشان بین مناطق مختلف تجارت می‌کرد؟ گفته‌اید کشتی‌رانی دست دولت باشد. ریشه‌ی اسلامیش را به من بگو؟ می‌خواهم بگویم برای خیلی‌ها این سؤال مطرح بود. در جامعه‌مان هم سؤال بود که چرا ما آن موقع این را در کار دولت گذاشتیم؟ ولی توجه به این نبود که ذیل همان اصل، مکانیزمی هست که می‌تواند شناورش کند.

راه دیگر/ محمدمهدی سالاری
جمهوری اسلامی ایران برای خود نقش اتمام حجت بر نوع بشر از طریق تحقق جامعه‌ی ‌الهی و اسلامی و الگوسازی برای حرکت پایانی تاریخ را قایل است. میثاق ملی ایرانیان، یعنی قانون اساسی جمهوری اسلامی، خود بزرگ‌ترین گواه بر این مدعا است. روشن است که با چنین اهداف بلندی نمی‌توان به تجربه‌ی ناقص و سرشار از اشتباه بشر مدرن و به ظاهر متمدن مغرب‌زمین تکیه کرد. گرچه می‌توان از این تجربه‌ها عبرت گرفت یا به‌عنوان راه‌‌‌حل‌های کوتاه‌مدت در دوران گذار از وضعیت نابه‌سامان کنونی تا دست‌یابی به الگوهای اسلامی اداره‌ی جامعه، از آن بهره جست.

چشم‌انداز باید شاخص‌محور باشد/ مهندس عقیل ملکی‌فر
تا جایی که به چشم‌انداز ملی مربوط می‌شود، جهت‌گیری‌های راهبردی به مجموعه‌ای از اصول و رهنمودهای اجرایی بلندمدت اطلاق می‌شوند که از سوی رهبر معظم انقلاب به برنامه‌ریزی‌های اجرایی کشور به‌منظور اتخاذ سیاست‌های اجرایی درست دیکته می‌شوند. "سیاست‌های کلی نظام در جهت تحقق چشم‌انداز ملی" را می‌توان عنوان گویاتری برای جهت‌گیری‌های راهبردی دانست. این اظهارات حاکی از آن است که چشم‌انداز ملی نه یک سند مختصر "چکیده‌گونه" بلکه یک "بسته‌ی راهبردی" است که حداقل از پنج عنوان تشکیل می‌شود.

فضای نقد نقشه/ دکتر بهزاد سلطانی
در سند چشم‌انداز به‌صراحت قید شده که ما به لحاظ علم و فناوری باید در منطقه رتبه‌ی اول را داشته باشیم. بنابراین ما باید نقشه‌ی جامع علمی کشور را با توجه به هدف‌گذاری چشم‌انداز و جزئی از آن ببینیم تا در میان بیست و شش کشور منطقه‌ی آسیای غربی در سال 1404 رتبه‌ی اول را کسب کنیم. این‌که معنی رتبه‌ی اول علمی یا فناوری چیست، موضوعی است که باید در نقشه‌ی جامع به آن پرداخته شود.