حتی اجازه تعمیر هواپیماها را هم نداشتیم!
بهار ۱۳۶۱ هنوز تمام نشده بود. حسن باقری، طهرانی مقدمِ ۲۳ ساله را فرستاده بود تا فرمانده کل سپاه، حکم فرماندهی توپخانه را به نام او بزند؛ فرمانده توپخانه‌ای که باید با توپ‌های غنیمتی عراقی، واحد توپخانه‌اش را راه‌اندازی می‌کرد تا در کنار غرش توپ‌های ارتش، صدای غرش توپ‌های سپاه هم، خواب را از چشم صدام بگیرد. توپ‌ها برد زیادی نداشتند. طهرانی مقدم و یارانش، بعضاً توپ‌ها را برمی‌داشتند و تا نزدیک‌ترین نقطه، به خط دشمن می‌رفتند تا حداقل، برد آنها به بصره برسد که حرف امام در تهدید صدام روی زمین نماند. توپخانه برای ساکت‌کردن دشمن جوابگو نبود.

همین شد که فرماندهان به فکر تأسیس واحد موشکی افتادند. دو سال بعد، طهرانی‌مقدم و جمعی از نیروهایش راهی سوریه شدند تا اولین دوره آموزش موشکی را در این کشور ببینند. حالا ۳۸ سال از آن روزها می‌گذرد. نهال جوان نیروی موشکیِ آن روزها، تبدیل به درخت تناوری شده که یک‌تنه، بازدارندگی دفاعی زیادی برای کشور،ملت ایران و امت‌های مستضعف در جهان به ارمغان آورده است. آنقدر زیاد که با اتکای به آن، حتی می‌تواند سه‌دهه بعد، در انتقام خون شهید سلیمانی یک موضع آمریکایی را هدف قرار دهد. اتفاقی که از جنگ جهانی دوم به این سو بی‌سابقه بوده است. از سال ۱۳۶۳ تا زمانی که ایران موشک‌هایش را روانه پایگاه آمریکایی‌ها کرد، راه زیادی طی شده بود.

با پیروزی انقلاب اسلامی و صریح‌تر شدن دشمنی‌های غرب و اردوگاه استعمار و استکبار با انقلاب و در ادامه هم، جنگ تحمیلی ارتش بعث علیه جمهوری اسلامی، برای مسئولان و رهبران انقلاب، یقینی شده بود که خودکفایی و استقلال، در همه زمینه‌ها از جمله صنایع نظامی، ضرورتی انکارناپذیر است: «یک روز در این کشور، اگر قطعه‌ای از جنگنده‌هایی که امروز شما دارید، خراب می‌شد، آن را داخل هواپیما می‌گذاشتند و برای تعمیر به آمریکا می‌بردند و برمی‌گرداندند؛ یعنی اجازه نمی‌دادند این قطعه در ایران باز شود و مهندس و صنعتگر نظامىِ ایرانی، اصلاً بداند درون این قطعه چیست... اوایل جنگ وقتی می‌گفتند فلان قطعه را نداریم، ما عزا می‌گرفتیم و می‌ماندیم آن را از کجا بیاوریم.» ۱۳۸۲/۱۱/۱۹

از مهندسی معکوس تا سجیل و یگان موشکی
به‌دلیل همین ضرورت‌ها بود که از همان ابتدای انقلاب اسلامی، از هر طرح و ایده‌‌ای که می‌توانست ولو به‌قدر ناچیزی، از وابستگی نظامی جمهوری اسلامی به بیگانگان کم کند، استقبال می‌شد و با تمام توان از آن حمایت صورت می‌گرفت. در تاریخ موشکی جمهوری اسلامی ایران اسلامی، ثبت شده است که پس از رایزنی مسئولان سیاسی و نظامی برای ورود محدود چند فروند موشک اسکاد-بی به ایران از یک کشور ثالث، شهید طهرانی مقدم که تازه از دوره آموزش موشکی از سوریه به کشور بازگشته بود، درخواست می‌کند که یک فروند از موشک‌ها، در اختیارش قرار گیرد تا با باز‌کردن آن بتواند قدم‌های نخست را در مهندسی معکوس آن بردارند. با وجود آنکه کمتر از ده فروند موشک، وارد ایران شده بود، اما مسئولان با این درخواست موافقت کردند تا شاید ثمره‌ای داشته باشد.

شخص آیت‌الله خامنه‌ای، با نفوذ و محبوبیتی که از یک سو در سازمان‌های نظامی و ارتش و سپاه داشتند و از سوی دیگر با مقبولیتی که در میان نیروهای انقلابی کشور داشتند، نقش به‌سزایی در این زمینه ایفا می‌کردند. از همان زمان، استقلال دفاعی کشور از ارکان مهم تفکر و رویکرد ایشان محسوب می‌شد. در سال ۱۳۵۸ و هشت ماه قبل از شروع جنگ تحمیلی، زمانی که به‌عنوان نماینده حضرت امامدر ارتش و معاون امور انقلاب وزارت دفاع، مسئولیت داشتند، با صدور پیامی از سوی ایشان، نخستین مجموعه‌های خودکفایی و هسته‌های غیر متمرکز و جهادی، در زیرمجموعه‌های فنی و تخصصی ارتش، ایجاد شد تا باور به خوداتکایی، خودکفایی، اعتلای دانش فنی و استقلال و اقتدار دفاعی در نیروهای مسلح پایه‌گذاری شود.

تأسیس و تشکیل مجموعه‌های جهادِ خودکفایی در ارتش و نیروهای مسلح هم، در ادامه همین رویکرد صورت گرفت. هرچند عمده موفقیت‌های صنایع دفاعی، به سال‌های بعد از جنگ تحمیلی باز می‌گردد، با این حال در سال‌های جنگ هم، با وجود همه محدودیت‌ها، طرح‌های موفقی در صنایع دفاعی کشور به ثمر نشست. در آن سال‌ها، به‌دلیل محدودیت‌های شدید اعمال‌شده علیه جمهوری اسلامی، نیروی هوایی ارتش با کمبود موشک‌های فونیکس روبرو شد؛ موشک‌هایی که سلاح اصلی جنگنده اف-۱۴ محسوب می‌شدند؛ جنگنده‌ای که کار ویژه آن، حفاظت از آسمان کشور و از همه مهم‌تر، تأمین پوشش هوایی کاروان نفتکش‌های ایران در خلیج فارس، در برابر تهاجم هوایی دشمن بود.

متخصصان نیروی هوایی با تلاش جهادی و محاسبه و برنامه‌ریزی موفق شدند، موشک‌های سامانه پدافند هوایی هاوک را با رادار و تجهیزات جنگنده اف-۱۴ منطبق کنند تا این جنگنده علاوه بر فونیکس، با موشک جدیدِ طراحی داخل، تحت عنوان «سجیل»، توانایی رزم با پرنده‌های دشمن را داشته باشد. نکته جالب آنکه در همان زمان و در یک درگیری‌ هوایی در آسمان غرب کشور، این طرح موفق عمل کرد و اف-۱۴ ایران اسلامیِ مجهز به موشک سجیل، جنگنده بعثی را هدف قرار داد و آن را در آسمان منهدم کرد. اینها اما همه ماجرا نبود.

اولین رویش‌های موشکی جمهوری اسلامی ایران هم در سال‌های جنگ تحمیلی حاصل شد. جنگ به پایان نرسیده بود که اولین موشک‌های کوتاه‌بردِ ساخت داخل، با همکاری ارتش و سپاه تولید شد. یگان موشکی ایران، در ابتدای مسیر بود که جنگ به پایان رسید؛ اما آنها راه قدرتمندترشدن را پیدا کرده بودند. در کنار یگان موشکی، اولین استفاده از پهپادها هم، از جنگ تحمیلی آغاز شد. با وجود امکانات اولیه، پهپادهای ایران تا پایان جنگ، ۹۴۰ فقره مأموریت شناسایی هوایی و ۵۴ هزار قطعه عکس را به نام خود ثبت کردند.

رسیدن به بازدارندگی نظامی در مقابل تهدیدات
هرچند قطعنامه ۵۹۸ در تابستان ۱۳۶۷، نقطه پایانی بر جنگ تحمیلی شد و دشمن بعثی و حامیان مستکبرش، در نیل به اهداف خود ناکام ماندند، اما ایران که حمایت همه‌جانبه مستکبرین از دشمن بعثی و عمق دشمنی این قدرت‌ها با ایران انقلابی و مستقل را عمیقاً چشیده بود، به این یقین رسید که در روز مبادا، جز به توان بومی خود، به هیچ‌جای دیگر نباید امید داشته باشد. همین هم باعث شد که تشویق و حمایت از صنایع دفاعی در سال‌های پس از جنگ، با قوت ادامه پیدا کند. سیاست حضرت آیت‌الله خامنه‌ای که اینک در قامت رهبری جامعه قرار گرفته بودند، همان سیاست سال ۱۳۵۸ بود که در قامت نماینده امام در نیروهای مسلح و شورای عالی دفاع دنبال می‌کردند: «من این [جهاد] خودکفایى را چند سال قبل براى همین قضیه تشکیل دادم. الان هم جهاد خودکفایى در همه نیروها ‌-از جمله در نیروى زمینى- باید در حدّ اعلىٰ کار کند و تلاش کند تا بتواند مقصود از این تشکیلات را ‌-که خودکفایى درونى است- تا حدّ ممکن تأمین کند.»۱۳۶۸/۱۲/۵ «از ده‌ها سال پیش، تلاش بر این بوده است که نگذارند این ارتش، از لحاظ تجهیزات، روی پای خودش بایستد. امروز، بحمدالله، جهادهای خودکفایی و دستگاه‌های فنّی، مشغول کارند. این را هر چه می‌توانید، ادامه دهید.»  ۱۳۷۲/۷/۲۸

تجربه یک دفاع ۸ ساله، در کنار دودهه حمایت همه‌جانبه از صنایع بومی دفاعی کشور، از اوایل دهه ۱۳۸۰ به بار نشست و ثمره داد. ساخت و تولید انبوهِ انواع موشک‌های دقیق و نقطه‌زن کوتاه‌برد، میان‌برد و برد بلند، تشکیلِ بزرگ‌ترین ناوگان پهپادی در منطقه برای انجام انواع و اقسام مأموریت‌ها در عمق خطوط دفاعی دشمن، ساخت و تجهیز شناورهای رزمی دریایی از ناو رزمی جماران تا ناوبندرهای مکران و شهید رودکی، تولید و ساخت نمونه‌های اولیه موتور توربوجت جنگنده، ارتقای سنگین پرنده‌های رزمی شرقی و غرب ارتش و سپاه و ساخت موشک‌های ماهواره‌بر آن‌هم در شرایط تحریم، تنها بخش کوچکی از توانایی‌های بومی جمهوری اسلامی ایران در صنایع دفاعی است. مجموع اینها در کنار هم، برای ایران اسلامی تولید قدرت و اعتبار کرده و برای ملت ایران در مقابل توطئه‌های دشمنان خبیث «بازدارندگی نظامی» ایجاد کرده است. صنایع دفاعی کشور، امروز حصار امنی برای ملت ایران پدیده آورده تا با برخورداری از امنیت و اقتدار، مسیر پیشرفت را برای رسیدن به آرمان‌های انقلابی خویش ادامه دهند؛ حصار امنی که فقط و فقط متکی به ایمان به خداوند متعال و همت و عزم و عمل ایمانی و جهادی فرزندان این مرز و بوم است.