1400/10/14
گفتگو با حجتالاسلام محمدی عراقی درباره آیتالله مصباح یزدی
علامه حقمدار
![https://farsi.khamenei.ir/themes/fa_def/images/ver2/breadcrump.gif](https://farsi.khamenei.ir/themes/fa_def/images/ver2/breadcrump.gif)
![https://farsi.khamenei.ir/themes/fa_def/images/ver2/breadcrump.gif](https://farsi.khamenei.ir/themes/fa_def/images/ver2/breadcrump.gif)
پایگاه اطلاعرسانی KHAMENEI.IR به مناسبت اولین سالگرد درگذشت آیتالله مصباح یزدی و برای آشنایی بیشتر با ابعاد شخصیتی ایشان، گفتوگویی با حجتالاسلاموالمسلمین محمود محمدی عراقی، از شاگردان آیتالله مصباح انجام داده است.
![*](https://farsi.khamenei.ir/themes/fa_def/images/ver2/li_star_2.gif)
![*](https://farsi.khamenei.ir/themes/fa_def/images/ver2/li_star_1.gif)
اسم رمز این استاد برای شاگردانشان محبت بود و با آنها رابطه عاطفی داشت. واقعاً سلوک، رفتار و نگاه ایشان محبّتآمیز بود. لذا، تأثیر معنوی عمیقی روی شاگردانش میگذاشت. آیتالله مصباح، در هر عرصهای که وارد میشد، برجسته بود. تنها در عرصه علم و دانش و مطالعات دقیق علمی و فقهی بروز و ظهور نداشت، بلکه در عرصههای دیگر هم قوی بود. ایشان در عرصه مدیریت، زندگی و رفتار بسیار فعال و هدفمند بود. گویا از همان شروع دوران تحصیل و طلبگی خدا به ایشان کمک کرده بود که هدف خود را انتخاب کند.
![*](https://farsi.khamenei.ir/themes/fa_def/images/ver2/li_star_2.gif)
![*](https://farsi.khamenei.ir/themes/fa_def/images/ver2/li_star_1.gif)
![*](https://farsi.khamenei.ir/themes/fa_def/images/ver2/li_star_2.gif)
![*](https://farsi.khamenei.ir/themes/fa_def/images/ver2/li_star_1.gif)
خود ایشان در سلسله درسهایی که عنایت داشتند، میگفتند اینها حاصل هشتاد سال عمر و تجربه علمی من است که تحتعنوان «طرح ولایت» شناخته شد. اگر ملاحظه کنید، میبینید که این نظم و نظام و این منظومه فکری ایشان کاملاً آشکار است؛ یعنی شخص احساس میکند کسی که اینها را میبیند، از اول تا اخر با یک منظومه فکری روبهروست و همهچیز به آن جهانبینی دینی برمیگردد. در واقع، از مسئله شناخت شروع میشود، به مسئله انسانشناسی، خداشناسی، پیامبرشناسی و امامشناسی میرسد و بعد هم به نظام تربیتی و اخلاقی و فلسفه اخلاق و نظام حقوقی و سیاسی اسلام ختم میشود.
در مورد فلسفه اخلاق هم باید بگویم که ایشان تأکید زیادی بر فلسفه اخلاق داشت و نزدیک به ۲۵ سال در دفتر رهبر انقلاب در قم کرسی اخلاق داشت. درس اخلاقشان هم معمولی نبود. محور این دروس، متن روایات، خطبههای امیرالمؤمنین علیهالسلام، کلمات نورانی پیغمبر اکرم و اهل بیت بود و آن نظاموارگی خود را کاملاً حفظ کرده بود. ایشان، از اخلاق مبتنی بر بنیانهای فکری و اعتقادی و دینی حرف میزد. برای همین در جان انسان رسوخ میکرد و تأثیرگذار بود و فکر و ذهن انسان جستوجوگر را قانع میکرد. این جملهای که از زبان حضرت امام رحمةاللهعلیه درباره شهید مدرس شنیدیم، در وجود ایشان متبلور بود. لذا، ایشان بهتماممعنا سیاسی بود. علامه، متفکر سیاسی و انسانی فعال در امور سیاسی و اجتماعی بود.
![*](https://farsi.khamenei.ir/themes/fa_def/images/ver2/li_star_2.gif)
![*](https://farsi.khamenei.ir/themes/fa_def/images/ver2/li_star_1.gif)
در این دوران نسبتاً طولانی، همیشه حاضر در صحنه بود. اینطور نبود که فقط متفکر و صاحبنظر سیاسی باشد، بلکه فعال سیاسی بهتماممعنا بود. تمام این فعالیتها هم بر اساس همان هدف واحد بود. جهتگیری ایشان بر اساس اندیشه توحیدی بود و ذرهای از این مسیر منحرف نشد. وقتی هم با انحراف مواجه میشد، موضعش مشخص بود؛ حتی تفکر و اعتقاد ایشان با مجاهدین خلقی که در ظاهر اهل عبادت و نماز شب بودند، متفاوت بود. به خاطر دارم که بزرگانی مثل آیتالله بهشتی با آیتالله مصباح روی این موضوعات مباحثه داشتند. با اینکه هر دو همفکر، همسنگر و دوست قدیمی بودند، ولی آیتالله مصباح در این امور تعارف نداشت. میگفت این اندیشه دینی نیست و ما نمیتوانیم تا آخر خط با آنها همکاری کنیم. پس، بهتر است که مرز خود را با آنها حفظ کنیم. ایشان، در میدان سیاست هم مرزبندی داشت و این روند تا انتها ادامه یافت.
![*](https://farsi.khamenei.ir/themes/fa_def/images/ver2/li_star_2.gif)
![*](https://farsi.khamenei.ir/themes/fa_def/images/ver2/li_star_1.gif)
من به یاد ندارم که ایشان تا آخرین روزهای عمر بر هیچ موضوعی بهاندازه ولایت فقیه و شخص رهبر انقلاب تأکید و اصرار داشته باشد. این اعتقاد از عمق وجودشان بود؛ حتی ایشان در این فرازوفرودها و فتنههایی که ریزشهایی هم در آنها بود، با کسی تعارف نداشت. بعضی از کسانی که با امام بودند و به ایشان اظهار ارادت داشتند، در صحنههایی ریزش کردند، اما آیتالله مصباح در تمام این تلاطمها و بحرانها و طوفانها ثابتقدم بود.
علامه، با امام و رهبر انقلاب روابط دوطرفه داشت؛ یعنی از یک ایمان و اعتقاد و شناخت سرچشمه میگرفت. ایشان، حضرت آیتالله خامنهای را خوب شناخته بود و میگفت، من روی کره زمین فردی شایستهتر از آقا برای رهبری نمیشناسم. این از عمق اعتقاد ایشان سرچشمه میگرفت. البته، این ارادت و اظهارلطف دوطرفه بود و رهبر انقلاب به ایشان علاقه زیادی داشتند. هر دو طرف همدیگر را خوب میشناختند، آن هم شناخت عمیق و قدیمی که بر پایه اعتقاد عمیق و استوار بود؛ یعنی از مبانی دینی سرچشمه میگرفت، برای همین پایدار بود. روابط سیاسی که صرفاً بر مسائل سیاسی استوار باشد بهمحض اینکه شرایط سیاسی تغییر کند، آن روابط دستخوش تغییر و حتی تزلزل میشود. در رابطه با این دو بزرگوار باید بگویم که روابطشان فوق آن ارتباطات عادی سیاسی و اجتماعی بود و از بنیانهای ایمانی و اعتقادی سرچشمه میگرفت. لذا، دستخوش تغییرات نمیشد.
یکی از مهمترین مشخصات آیتالله مصباح، استقامتشان بود. ایشان پای حق میایستادند و ملاحظه هیچچیز را نمیکردند. بارها به ایشان گفته میشد این موضعی که میگیرید، برای وجهه اجتماعی شما خوب نیست. خود بنده گاهی خدمت ایشان چنین عرائضی داشتم. البته من کمتر؛ چون ایشان را خوب میشناختم و جواب ایشان را میدانستم. در برخی مسائل که از روی دلسوزی و با شهامت وارد میشدند، یکجورهایی خودشان را فدا میکردند. لذا، در حق ایشان جفا میشد؛ یعنی خطوخطوط و جریانات سیاسی بهخاطر اختلافی که در دیدگاه سیاسی با ایشان داشتند، مقام علمی ایشان را مورد انکار قرار میدادند. در واقع، جامعه را از آن عمق فکری و فلسفی ایشان محروم میکردند و جوانان را نسبت به ایشان بدبین میکردند. این گناه بزرگی بود، ولی ایشان کوتاه نمیآمد و در گفتن حق کوتاهی نمیکرد، ولو اینکه وجهه اجتماعیشان خدشهدار شود.
![*](https://farsi.khamenei.ir/themes/fa_def/images/ver2/li_star_2.gif)
![*](https://farsi.khamenei.ir/themes/fa_def/images/ver2/li_star_1.gif)
حتی ایشان با ارباب ادیانهای مختلف هم گفتوگو میکردند. برخی از این گفتوگوها هم بهصورت کتاب منتشر شده است. این جفای بزرگی است که بگوییم ایشان دگماندیش بود. ابداً چنین چیزی نبود. ایشان در اوایل پیروزی انقلاب، با مارکسیستها مکالمه داشت. مثلاً، احسان طبری واقعاً غولاندیش مارکسیستی بود که فراتر از ایران شناخته شده بود و در کشورهای کمونیستی آثارش را میخواندند، ولی در برابر منطق قوی آیتالله مصباح در مناظرات تلویزیونی کم آورد. چه بسا همان مناظرات سبب تحول ایشان شد. بعد هم، آن کتاب معروف کجراهه را نوشت و سیر تحول خود از مارکسیسم به اسلام را در آن کتاب بیان کرد. این نشاندهنده آزاداندیشی آیتالله مصباح بود. برای ایشان منطق و استدلال بسیار مهم بود.