1398/02/15
گزارشی از موسسهی دایرةالمعارف فقه اسلامی براساس مذهب اهلبیت(علیهمالسلام)
یک بنای علمی افتخارآفرین
حضرت آیتالله خامنهای در تاریخ ۱۴ اردیبهشت ماه ۱۳۹۸ در حکمی حجتالاسلام و المسلمین آقای حاج سید علیرضا حائری را به مدیریت مؤسسه دایرةالمعارف فقه اسلامی بر اساس مذهب اهلبیت(علیهمالسلام) منصوب کردند، به همین مناسبت بخش فقه و معارف پایگاه اطلاعرسانی KHAMENEI.IR گزارشی از روند تأسیس و فعالیتهای آن را مرور کرده است.
مؤسسهی دایرةالمعارف فقه اسلامی براساس مذهب اهلبیت(علیهمالسلام) به پیشنهاد حضرت آیتالله خامنهای در سال ۱۳۶۹ تأسیس و مرحوم آیتالله هاشمی شاهرودی از سوی ایشان به ریاست آن منصوب شد. مأموریت اصلی این دایرةالمعارف پاسخگویی به نیازی است که تا آن روز میراث علمی شیعی از وجود آن محروم بود. ضرورت تأسیس چنین موسسهای تدوین تمام بخشهای فقه شیعه در قالب یک مجموعه بود. دغدغه حضرت آیتالله خامنهای در حکم انتصاب مرحوم آیتالله هاشمی شاهرودی اینگونه آمده است:
«سلف صالح ما، با مجاهدتهای کمنظیر و با عسرت و کمبود امکانات، هریک بر این میراث ارجمند چیزی افزوده و کتابی یا کتابهایی فراهم آوردهاند. با این حال، امروز که دنیای اسلام، بلکه همهی مراکز و حوزههای علمی جهان، مشتاق آشنایی با همهی مسایل و معارف و زوایای فقه مکتب اهلبیت (علیهمالسّلام) اند، مجموعهیی که حاکی از همهی ابواب و انظار و مؤلفات این عرصهی وسیع باشد، در دست نیست.» ۱۳۶۹/۱۱/۰۲
همچنین حضرت آیتالله خامنهای در پیامی که به مناسبت نخستین کنگره علمی تخصصی دایرةالمعارف فقه اسلامی صادر کردند، اهداف آن مجموعه را در سه محور کلی بیان کردند:
«تکریم ثروت معنوی [گنجینه فقه شیعه] سه وظیفهی عمده در قبال آن را بر عهدهی همهی علاقمندان و متخصصان فقه امامیه قرار میدهد. این سه وظیفه عبارت است از: معرفی، بهرهبرداری، و تکمیل. دو وظیفهی اول ناظر به گذشته و اکنون است، و وظیفهی سوم، ناظر به آینده است...
آنچه باید صراحتاً اعلام کنیم آن است که تدوین دائرةالمعارف فقه بر مذهب امامیه در مورد هر سه وظیفهی مذکور، اقدامی بزرگ و بسی مؤثر است. این طرح وسیع و ارزشمند در آن واحد میتواند هم به معرفی فقه شیعه و هم به بهرهبرداری علمی و عملی از آن و هم بالاخره به تکمیل و توسعهی آن، خدمتی بزرگ بکند.» ۱۳۷۲/۱۱/۱۴
دایرةالمعارف فقه اسلامی بر اساس فهرست الفبایی تنظیم شده و شامل هزاران اصطلاح و عنوان فقهی است که تا کنون ۳۸ جلد از آن به چاپ رسیده است و پیشبینی میشود تعداد مجلدات آن به صد جلد برسد. در کنار تدوین این دایرةالمعارف، مجموعههایی غنی در موضوع فقه سامان یافته است که مهمترین آنها مجله وزین فقه اهلبیت(علیهمالسلام) به دو زبان عربی و فارسی است که معتبرترین مجله فقهی به شمار میرود.
شخصیت علمی مرحوم آیتالله هاشمی شاهرودی در ریاست و اشراف علمی دایرةالمعارف تأثیر زیادی داشت، ایشان یکی از برجستهترین شاگردان شهید صدر بود و از طرفی هم حوزه علمیه نجف را درک کرده بود و هم در حوزه علمیه قم جایگاه تدریس داشت. سرانجام مرحوم آیتالله شاهرودی پس از ۲۸ سال ریاست مجموعه دایرةالمعارف در تاریخ ۳ دی ۱۳۹۷ به دیار باقی شتافت. حضرت آیتالله خامنهای پس از ایشان در تاریخ ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۸ حجتالاسلاموالمسلمین آقای حاج سید علیرضا حائری را به ریاست مؤسسه دایرةالمعارف منصوب کردند. حجتالاسلاموالمسلمین حائری شاگرد شهید صدر و همدرس مرحوم آیتالله شاهرودی بود و مدتها در مجموعه دایرةالمعارف فعالیت داشت
در بخشی از پیام رهبر انقلاب برای ریاست جدید آمده است:
« نقش اصلی و اساسی را در این اقدام بزرگ مرحوم آیةالله هاشمی شاهرودی رحمةاللهعلیه بر عهده گرفته و با همکاری گروهی از فضلای برجسته، بخش مهمی از این بنای فاخر را به سامان رساندند. اکنون پس از ارتحال آن عالم محقق، لازم است تلاش مبارک برای به انجام رساندن این کار بزرگ ادامه یابد.» ۱۳۹۸/۰۲/۱۴
مؤسسهی دایرةالمعارف فقه اسلامی براساس مذهب اهلبیت(علیهمالسلام) به پیشنهاد حضرت آیتالله خامنهای در سال ۱۳۶۹ تأسیس و مرحوم آیتالله هاشمی شاهرودی از سوی ایشان به ریاست آن منصوب شد. مأموریت اصلی این دایرةالمعارف پاسخگویی به نیازی است که تا آن روز میراث علمی شیعی از وجود آن محروم بود. ضرورت تأسیس چنین موسسهای تدوین تمام بخشهای فقه شیعه در قالب یک مجموعه بود. دغدغه حضرت آیتالله خامنهای در حکم انتصاب مرحوم آیتالله هاشمی شاهرودی اینگونه آمده است:
«سلف صالح ما، با مجاهدتهای کمنظیر و با عسرت و کمبود امکانات، هریک بر این میراث ارجمند چیزی افزوده و کتابی یا کتابهایی فراهم آوردهاند. با این حال، امروز که دنیای اسلام، بلکه همهی مراکز و حوزههای علمی جهان، مشتاق آشنایی با همهی مسایل و معارف و زوایای فقه مکتب اهلبیت (علیهمالسّلام) اند، مجموعهیی که حاکی از همهی ابواب و انظار و مؤلفات این عرصهی وسیع باشد، در دست نیست.» ۱۳۶۹/۱۱/۰۲
همچنین حضرت آیتالله خامنهای در پیامی که به مناسبت نخستین کنگره علمی تخصصی دایرةالمعارف فقه اسلامی صادر کردند، اهداف آن مجموعه را در سه محور کلی بیان کردند:
«تکریم ثروت معنوی [گنجینه فقه شیعه] سه وظیفهی عمده در قبال آن را بر عهدهی همهی علاقمندان و متخصصان فقه امامیه قرار میدهد. این سه وظیفه عبارت است از: معرفی، بهرهبرداری، و تکمیل. دو وظیفهی اول ناظر به گذشته و اکنون است، و وظیفهی سوم، ناظر به آینده است...
آنچه باید صراحتاً اعلام کنیم آن است که تدوین دائرةالمعارف فقه بر مذهب امامیه در مورد هر سه وظیفهی مذکور، اقدامی بزرگ و بسی مؤثر است. این طرح وسیع و ارزشمند در آن واحد میتواند هم به معرفی فقه شیعه و هم به بهرهبرداری علمی و عملی از آن و هم بالاخره به تکمیل و توسعهی آن، خدمتی بزرگ بکند.» ۱۳۷۲/۱۱/۱۴
دایرةالمعارف فقه اسلامی بر اساس فهرست الفبایی تنظیم شده و شامل هزاران اصطلاح و عنوان فقهی است که تا کنون ۳۸ جلد از آن به چاپ رسیده است و پیشبینی میشود تعداد مجلدات آن به صد جلد برسد. در کنار تدوین این دایرةالمعارف، مجموعههایی غنی در موضوع فقه سامان یافته است که مهمترین آنها مجله وزین فقه اهلبیت(علیهمالسلام) به دو زبان عربی و فارسی است که معتبرترین مجله فقهی به شمار میرود.
شخصیت علمی مرحوم آیتالله هاشمی شاهرودی در ریاست و اشراف علمی دایرةالمعارف تأثیر زیادی داشت، ایشان یکی از برجستهترین شاگردان شهید صدر بود و از طرفی هم حوزه علمیه نجف را درک کرده بود و هم در حوزه علمیه قم جایگاه تدریس داشت. سرانجام مرحوم آیتالله شاهرودی پس از ۲۸ سال ریاست مجموعه دایرةالمعارف در تاریخ ۳ دی ۱۳۹۷ به دیار باقی شتافت. حضرت آیتالله خامنهای پس از ایشان در تاریخ ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۸ حجتالاسلاموالمسلمین آقای حاج سید علیرضا حائری را به ریاست مؤسسه دایرةالمعارف منصوب کردند. حجتالاسلاموالمسلمین حائری شاگرد شهید صدر و همدرس مرحوم آیتالله شاهرودی بود و مدتها در مجموعه دایرةالمعارف فعالیت داشت
در بخشی از پیام رهبر انقلاب برای ریاست جدید آمده است:
« نقش اصلی و اساسی را در این اقدام بزرگ مرحوم آیةالله هاشمی شاهرودی رحمةاللهعلیه بر عهده گرفته و با همکاری گروهی از فضلای برجسته، بخش مهمی از این بنای فاخر را به سامان رساندند. اکنون پس از ارتحال آن عالم محقق، لازم است تلاش مبارک برای به انجام رساندن این کار بزرگ ادامه یابد.» ۱۳۹۸/۰۲/۱۴