|چکیده مقاله‌ی ارائه شده به همایش|

در این پژوهش به بررسی ابعاد گوناگون نهضت بیداری اسلامی پرداختیم و روشن کردیم که بیداری اسلامی یک بیداری سیاسی محض و جدا از ریشه‌های عمیق دینی و فرهنگی نیست. برای این‌که عمق و ریشه‌های نهضت بیداری اسلامی را نشان دهیم سعی کردیم پژوهش حاضر را در دوبخش تنظیم کنیم. دربخش نخست به موضوع بیداری پرداختیم و روشن ساختیم «مسأله‌ی بیداری» مسأله‌ای بسیار عمیق و اصیل و ریشه‌دار است و درحوزه‌های گوناگون معرفتی، بسیار تأثیرگذار است. در این قسمت از پژوهش با برگرداندن مفهوم بیداری به خودشناسی و خودآگاهی به اهمیت مسأله‌ی بیداری و خودآگاهی دراندیشه‌ی فلسفی سقراط پرداختیم و گفتیم که سقراط، بیداری و خودآگاهی ‌انسان را قدم اول و اولین منزل علم و حکمت راستین می‌دانست.
 
در عنوانی دیگر ارتباط بصیرت و بیداری با سؤال ریشه را نشان دادیم و گفتیم انسان بصیر و بیدار به محض بیداری خود با سؤالاتی عمیق و ریشه‌ای درباره‌ی مبداء و مقصد هستی، معنای زندگی و فلسفه‌ی‌ خلقت و ... مواجه می‌شود و این‌جاست که مسأله‌ی بیداری با نگاه فلسفی پیوند می‌خورد. زیرا رویارویی عمیق با سؤالات ریشه‌ای به حیرت و اعجاب انسان در برابر عظمت هستی منتهی می‌شود و لازمه‌ی رهایی از این حیرت این است که با نگاه فلسفی و به شیوه‌ی عقلی به آن سؤالات ریشه‌ای بپردازیم.
 
در عنوان دیگر به ارتباط مسأله‌ی بیداری با اخلاق و عرفان پرداختیم و با بیان این‌که «یقظه» یا بیداری، اولین منزل عرفان و سیر و سلوک معنوی از دیدگاه اهل معرفت است، شرط اصلی ورود به حوزه‌ی معرفت شهودی را بیداری معنوی دانستیم و در پایان این مبحث با بیان ارتباط بیداری با فطرت دینی، نشان دادیم که دین، امری فطری و متناسب با سرشت وجودی انسان است. به همین جهت خدای کریم در قرآن، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم را تذکر دهنده و دین را ذکر معرفی می‌کند. پس شرط ورود به حوزه‌ی حیات دینی، خروج از غفلت است و به محض بیداری، انسان، اشتیاق درونی خویش به خدا و دین و التزام درونی به تعالیم فطری دین را می‌یابد.

در بخش دوم پژوهش به بررسی ابعاد نهضت بیداری اسلامی پرداختیم و با طرح مفهوم بیداری اسلامی به معنای خودآگاهی فرهنگی و احساس هویت اسلامی، به تاریخچه‌ی بیداری اسلامی پرداختیم و گفتیم که بیداری اسلامی ریشه‌ای عمیق و سابقه‌ای دیرین دارد و از سنخ نهضت انبیای الهی به ویژه بعثت پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم است. این بیداری با بیداری انسان در پرتو اسلام آغاز می‌شود و بیداری اسلامی فعلی، حلقه‌ای از حلقه‌های بیداری اسلامی است که با پیروزی انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی رحمه‌الله بزرگترین بیدارگر عصر حاضر به اوج خویش رسیده است.

در عنوانی دیگر با بیان زمینه‌ی شکل‌گیری بیداری اسلامی، دو دسته از عوامل مثبت و منفی را در پیدایش این نهضت تأثیرگذار دانستیم. مراد از عوامل منفی همان ظلم و فساد و اختناق و فقر و عقب‌ماندگی جوامع مسلمان است که ریشه در استبداد و استکبار دارد که دو تیغه‌ی یک قیچی‌اند. عوامل مثبت در درجه‌ی نخست، فرهنگ اصیل اسلامی و حماسه‌های اصیل زندگی اهل بیت علیهم‌السلام است که با بیدارکردن فطرت انسانی و طرح تعالیمی چون امر به معروف و نهی از منکر، جهاد، شهادت، ولایت، توحید، توکل، صبر، مقاومت و ... باعث خودآگاهی فرهنگی و احساس هویت اسلامی می‌گردد. امت مسلمان با نگاه به معادله‌ی دوسویه‌ی فوق بیدار شد که نمود ظاهری آن نهضت‌های اسلامی در اعصار گوناگون تاریخ اسلام است.

در ادامه با بیان انواع تهدید، قدرت، جنگ نرم و سخت و ... نشان دادیم که فراگیر شدن و عمق یافتن بیداری اسلامی ریشه در قدرت نرم اسلام و مفاهیم دینی دارد. در بررسی نهضت بیداری اسلامی سعی کردیم بیداری اسلامی را با نگاه امام خمینی رحمه‌الله و مقام معظم رهبری و استاد شهید مطهری تفسیر کنیم. در ادامه، انقلاب اسلامی ایران را الگوی عینی بیداری اسلامی دانستیم و با طرح مسأله‌ی صدور انقلاب اسلامی و تفسیر صحیح آن به سخن الهی امام رحمه‌الله رسیدیم که فرمودند: «انقلاب ما انفجار نور بود.» همچنین با طرح مسأله‌ی «عاشورا» و «انتظار» به‌عنوان دو پایگاه بزرگ و نافذ اسلامی، آن را محرک نهضت اسلامی و کانون قدرت نرم امت اسلامی دانستیم که نقشی بی‌بدیل در تحقق انقلاب اسلامی ایران به‌عنوان بزرگترین نهضت فراگیر اسلامی عصر داشته است.

در پایان با طرح عنوان «چالش‌ها وموانع فراروی نهضت بیداری اسلامی» سعی کردیم آسیب‌ها و آفات و خطرات و موانع نهضت بیداری اسلامی را از منظر استاد شهید مطهری رضوان‌الله‌علیه و مقام معظم رهبری بیان کنیم. جهت رعایت اختصار به مفاد آن اشاره نمی‌کنیم. درپایان با نتیجه‌گیری و ارائه‌ی پیشنهاداتی نشان دادیم که شرط تداوم و پیروزی نهایی نهضت بیداری اسلامی، التزام و پای‌بندی و به کار بستن دستورات و توصیه‌ها و راهکارهای مقام معظم رهبری به عنوان بزرگترین رهبر بیدارگر اسلامی عصر کنونی است. راهکارهایی که ریشه در تعالیم بیدارگر اسلام و افکار حضرت امام رحمه‌الله و تجربه‌های ارزشمند انقلاب اسلامی ایران دارد. امید است این نهضت بیداری به حاکمیت جهانی اسلام و ظهور امام زمان عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف منتهی شود و پژوهش حاضر که قدمی هر چند ناچیز در راستای این هدف متعالی است، مورد رضای حق تعالی واقع شود.