احکام خمس

احکام تقليد

احکام خمس

طهارت

احکام خمس

احکام نماز

احکام خمس

احکام روزه‏

احکام خمس

احکام خمس

احکام خمس

انفال‏

احکام خمس

جهاد

احکام خمس

امر به معروف و نهى از منکر

احکام خمس

کسبهاى حرام

احکام خمس

شطرنج و آلات قمار

احکام خمس

موسيقى و غنا

احکام خمس

رقص‏

احکام خمس

دست زدن‏

احکام خمس

فيلم و عکس نامحرم

احکام خمس

آنتن‌هاى ماهواره‏اى

احکام خمس

تئاتر و سينما

احکام خمس

نقاشى و مجسمه سازى

احکام خمس

سحر و شعبده و احضار ارواح و جنّ

احکام خمس

بخت آزمايى‏

احکام خمس

رشوه‏

احکام خمس

مسائل پزشکى

احکام خمس

تعليم و تعلّم و آداب آن‏

احکام خمس

حقوق چاپ، تأليف و کارهاى هنرى

احکام خمس

تجارت با غير مسلمان‏

احکام خمس

کار کردن در دولت ظالم‏

احکام خمس

لباس شهرت و احکام پوشش‏

احکام خمس

تقليد از فرهنگ غربى

احکام خمس

مصرف دخانيات و مواد مخدّر

احکام خمس

دعانويسى و استخاره‏

احکام خمس

احياء مناسبتهاى دينى

احکام خمس

احتکار و اسراف

احکام خمس

احکام خريد و فروش‏

احکام خمس

مسائل متفرّقه تجارت‏

احکام خمس

احکام ربا

احکام خمس

حق شفعه‏

احکام خمس

اجاره‏

احکام خمس

ضمان‏

احکام خمس

رهن‏

احکام خمس

شرکت‏

احکام خمس

هبه‏

احکام خمس

دين و قرض‏

احکام خمس

صلح‏

احکام خمس

وکالت‏

احکام خمس

صدقه‏

احکام خمس

عاريه و وديعه‏

احکام خمس

وصيت‏

احکام خمس

غصب‏

احکام خمس

حجر و نشانه‏هاى بلوغ‏

احکام خمس

مضاربه‏

احکام خمس

احکام بانکها

احکام خمس

قوانين و مقررات دولتى

احکام خمس

وقف‏

احکام خمس

احکام قبرستان

احکام خمس

تراشيدن ريش‏

احکام خمس

حضور در مجلس معصيّت‏

احکام خمس

احکام سفر

احکام خمس

مناسک حج

احکام خمس

راههاى سه گانه: احتياط، اجتهاد، تقليد

احکام خمس

شروط تقليد

احکام خمس

راههاى اثبات اجتهاد، اعلميت و به دست آوردن فتوا‏

احکام خمس

عدول از مجتهدى به مجتهد ديگر

احکام خمس

بقا‏ بر تقليد ميّت‏

احکام خمس

مسائل متفرقه تقليد

احکام خمس

مرجعيت و رهبرى‏

احکام خمس

ولايت فقيه و حکم حاکم‏

احکام خمس

احکام آبها

احکام خمس

احکام تخلّى‏

احکام خمس

احکام وضو

احکام خمس

مسّ اسماء و آيات الهى‏

احکام خمس

احکام غسل جنابت‏

احکام خمس

احکام غسل باطل‏

احکام خمس

احکام تيمم‏

احکام خمس

احکام بانوان

احکام خمس

احکام اموات‏

احکام خمس

احکام نجاسات‏

احکام خمس

احکام مسکرات‏

احکام خمس

وسوسه و درمان آن‏

احکام خمس

احکام کافر

احکام خمس

اهميت و شرايط نماز

احکام خمس

وقت نماز

احکام خمس

قبله‏

احکام خمس

مکان نمازگزار

احکام خمس

احکام مسجد

احکام خمس

احکام ساير مکانهاى دينى‏

احکام خمس

لباس نمازگزار

احکام خمس

پوشيدن طلا و نقره و به کار بردن آن‏

احکام خمس

اذان و اقامه‏

احکام خمس

قرائت و احکام آن‏

احکام خمس

ذکر نماز

احکام خمس

سجده و احکام آن

احکام خمس

مبطلات نماز

احکام خمس

سلام‏

احکام خمس

شکيات نماز

احکام خمس

نماز قضا

احکام خمس

نماز قضاى پدر و مادر

احکام خمس

نماز جماعت‏

احکام خمس

حکم امام جماعتى که قرائت وى صحيح نيست‏

احکام خمس

امامت شخص ناقص‏ العضو

احکام خمس

شرکت زنان در نماز جماعت‏

احکام خمس

اقتدا به اهل سنت‏

احکام خمس

نماز جمعه

احکام خمس

نماز عيد فطر و عيد قربان‏

احکام خمس

نماز مسافر

احکام خمس

آنکه شغلش مسافرت است يا سفر مقدمه شغل اوست‏

احکام خمس

حکم دانشجويان و روحانيون‏

احکام خمس

قصد اقامت و مسافت شرعى‏

احکام خمس

حدّ ترخّص‏

احکام خمس

سفر معصيت‏

احکام خمس

احکام وطن‏

احکام خمس

تبعيت زن و اولاد در وطن‏

احکام خمس

احکام بلاد کبيره‏

احکام خمس

نماز استيجارى‏

احکام خمس

نماز آيات‏

احکام خمس

نوافل‏

احکام خمس

مسائل متفرقه نماز

احکام خمس

شرايط وجوب و صحت روزه

احکام خمس

زن باردار و شيرده‏

احکام خمس

بيمارى و منع پزشک‏

احکام خمس

مبطلات روزه

احکام خمس

بقا‏ بر جنابت

احکام خمس

استمناء

احکام خمس

احکام مبطلات روزه‏

احکام خمس

کفّاره روزه و مقدار آن‏

احکام خمس

قضاى روزه‏

احکام خمس

مسائل متفرقه روزه‏

احکام خمس

رؤيت هلال

احکام خمس

هبه، هديه، جايزه بانکى، مهر و ارث

احکام خمس

قرض، حقوق ماهيانه، بيمه، و بازنشستگى‏

احکام خمس

فروش خانه، وسائل نقليه و زمين‏

احکام خمس

گنج، معدن و مال حلال مخلوط به حرام‏

احکام خمس

مؤونه‏

احکام خمس

دست گردان، مصالحه و مخلوط شدن خمس با غير آن‏

احکام خمس

سرمايه‏

احکام خمس

نحوه محاسبه خمس‏

احکام خمس

تعيين سال مالى‏

احکام خمس

ولىّ امر خمس‏

احکام خمس

سهم سادات و انتساب به آنان‏

احکام خمس

موارد مصرف خمس، کسب اجازه، هديه و شهريه حوزوى‏

احکام خمس

مسائل متفرقه خمس‏

احکام خمس

موارد وجوب خمس

معدن س1: شبهه زير براى ما مطرح شده است: با توجه به اين‌که خمس معادن استخراج شده در اين زمان نيز واجب است، زيرا وجوب خمس معادن نزد فقهاى گران‌قدر از احکام مسلّم است، حکم معادنى که دولت آن را استخراج مى‏‌کند با التفات به اين‌که مجرد اقدام دولت به انفاق آن ميان مسلمانان بلاد اسلامى مانع از وجوب خمس نيست چيست؟ زيرا استخراج معادن يا توسط حکومت بالاصاله صورت مى‏‌گيرد و آن را به مصرف ملّت مى‏‌رساند، در اين حالت دولت مانند شخصى است که اقدام به استخراج معادن نموده و سپس آن‌‌ها را به شخص ديگرى مى‏‌بخشد يا هديه مى‏‌دهد و يا بر او تصدق مى‏‌کند، در هر صورت اطلاق ادلّه خمس شامل اين فرض نيز مى‏‌شود زيرا دليلى بر تقييد وجود ندارد، و يا اين‌که حکومت به وکالت از ملّت، معادن را استخراج مى‏‌کند که در اين صورت در واقع استخراج کننده خود ملّت است، در اين فرض پرداخت خمس بر موکّل واجب است، و يا اين‌که حکومت با ولايت بر ملّت، معادن را استخراج مى‏‌نمايد که در اين حالت استخراج کننده يا خود ولى است يا اين‌که مانند نيابت است که بر اساس آن در واقع مولىّ عليه استخراج کننده است. به‌هرحال دليلى بر خروج معادن از عمومات خمس نداريم، همان‌گونه که خود معدن اگر به حدّ نصاب برسد، متعلّق خمس است و مثل ساير درآمدهاى شغلى نيست که با مصرف کردن يا هبه آن، جزء مؤونه سال محسوب گردد و از وجوب خمس استثنا شود. نظر حضرت‌عالى درباره اين مسأله مهم چيست؟

ج) از شرايط وجوب خمس در معادن اين است که شخص يا اشخاصى با مشارکت با يکديگر آن را استخراج کنند، مشروط بر اين‌که سهم هر يک به حدّ نصاب برسد و آن‌چه استخراج شده، ملک آن‌‌ها شود، و معادنى که دولت استخراج مى‏‌کند، نظر به اين‌که ملک خاص شخص يا اشخاص نيست، بلکه ملک جهت است لذا شرط وجوب خمس را دارا نيست و در نتيجه جايى براى وجوب خمس بر دولت و حکومت باقى نمى‏‌ماند، و اين استثنايى بر وجوب خمس در معدن نيست. بله، معادنى که توسط شخص خاصى يا با مشارکت اشخاص با يکديگر استخراج مى‏‌شود، خمس در آن واجب است، مشروط بر اين‌که آن‌چه آن شخص استخراج کرده و يا سهم هر يک از اشخاصى که با مشارکت با يکديگر اقدام به استخراج کرده‌‏اند، بعد از کم کردن هزينه‏‌هاى استخراج و تصفيه، به مقدار بيست دينار طلا يا دويست درهم نقره يا معادل قيمت يکى از آن دو باشد.

گنج پيدا شده س2: نظر حضرتعالى درباره گنجى که افراد در زمينى که مالک آن هستند، پيدا مى‏‌کنند، چيست؟

ج) ميزان در اين‌گونه امور، مقررات نظام جمهورى اسلامى است.

راه حلال شدنِ مال حلال مخلوط با حرام س3: اگر مال حرامى با مال انسان مخلوط شود، آن مال چه حکمى دارد و چگونه حلال مى‏‌شود و در صورت علم به حرمت يا عدم علم به آن وظيفه انسان چيست؟

ج) اگر يقين به وجود مال حرام در اموالش دارد، ولى مقدار دقيق آن را نمى‏‌داند و صاحب آن را هم نمى‏‌شناسد، راه حلال کردن آنها اين است که خمس آن را بپردازد، ولى اگر شک در مخلوط شدن مال حرام با اموال خود داشته باشد، چيزى بر عهده او نيست.

س4: کسى كه اصل سرمايه‌اش حرام بوده و مى‌‌خواهد زندگى خود را حلال کند تكليفش چيست؟

ج) اگر صاحبان اموال حرام، معلوم هستند، بايد رضايت آنان را جلب کند و اگر صاحبان آن را نمى‌شناسد و يا به آنها دسترسى ندارد ولى مقدار مال حرام را مى‌داند حکم مجهول‌المالک را دارد كه بايد از طرف صاحبانش به فقير شرعى صدقه داده شود و در اين زمينه بنا بر احتياط از حاکم شرع اجازه گرفته شود و اگر مقدار مال حرام را نمى‌داند و صاحبان آن را هم نمى‌شناسد، بايد خمس آن را بپردازد.

س5: چنانچه محصول کشاورزى پس از سال خمسى بدست مى‌آيد، تکليف کشاورز نسبت به اداى خمس زراعت چيست؟

ج) محصولاتى که پس از سال خمسى به دست مى‌آيد، جزو درآمد سال آينده محسوب است که در آن سال در زائد بر مؤونه خمس دارد.

س6: تعدادى درب پروفيلى براى خانه مسکونى‏‌ام خريدارى کردم، ولى بعد از دو سال به علت عدم تمايل به استفاده، آنها را فروخته و پولش را به حساب شرکت آلومينيوم واريز کردم تا به جاى دربهاى قبلى، به همان قيمت براى من دربهاى آلومينيومى بسازد، آيا به آن پول خمس تعلّق مى‏‌گيرد؟

ج) در فرض مرقوم که مورد استفاده واقع نشده، پول فروش آن خمس دارد.

س7: حقوق ماهيانه کارمندان که پرداخت آن توسط دولت چند سال به تأخير افتاده، آيا هنگام دريافت، جزء درآمدهاى همان سال (سال دريافت) محسوب مى‏‌شود و محاسبه خمس آن در سر سال خمسى واجب است يا اينکه به اين مال اصلاً خمس تعلّق نمى‏‌گيرد؟

ج) حقوق معوقه از درآمدهاى سال دريافت آن محسوب مى‏‌شود و در مقدار زائد بر مخارج آن سال، خمس واجب است.

س8: جايى که در آن کار مى‏‌کنم، چند سال است مبلغى به من بدهکار است که تاکنون آن را نپرداخته است، آيا به اين مبلغ به مجرّد دريافت آن خمس تعلّق مى‏‌گيرد يا اينکه بايد يک سال بر آن بگذرد؟

ج) مبالغى که طلب داريد اگر بابت اجرت کار باشد و سر سال خمسى قابل دريافت نباشد، جزء درآمد سالِ دريافت آن محسوب مى‏‌شود، که اگر در همان سالِ دريافت در مؤونه مصرف شود، خمس ندارد.

س9: سر سال خمسى من اول شهريور است، معمولا امتحانات دانشگاه‌ها و مدارس در ارديبهشت و خرداد برگزار مى‏‌شود و بعد از شش ماه، اجرت اضافه‌‏کارى ما در ايام امتحانات پرداخت مى‏‌شود، خواهشمندم توضيح فرماييد که اگر اجرت کارى را که قبل از پايان سال خمسى انجام داده‌‏ام، بعد از پايان سال دريافت کنم، آيا خمس به آن تعلّق مى‏‌گيرد؟

ج) حقوق معوقه و اجرت اضافه‌كارى‌، جزئى از درآمد‌هاى سال دريافت آن محسوب مى‌شود و اگر در هزينه‌‌هاى سال دريافت مصرف شود، خمس ندارد.

س10: اگر کارمندى حقوق سال خمسى خود را بعد از رسيدن آن دريافت کند، آيا دادن خمس بر او واجب است يا خير؟

ج) اگر تا سر سال خمسى قابل دريافت باشد، پرداخت خمس آن واجب است، هرچند هنوز آن را نگرفته باشد؛ در غير اين صورت، جزء درآمدهاى سالى که آن را دريافت مى‏‌کند، محسوب مى‏‌شود.

س11: کارمندانى که سر سال خمسى آنها در پايان ماه اسفند است و حقوق خود را پنج روز زودتر از سر سال خمسى مى‏‌گيرند تا در ماه اول سال جديد مصرف کنند، آيا پرداخت خمس آن واجب است؟

ج) اگر حقوقى را که قبل از پايان سال دريافت مى‏‌کنند تا آخر سال خمسى در مؤونه مصرف نکنند، پرداخت خمس آن واجب است.

پيش‌دريافتِ اجرت س12: اگر قبل از رسيدن سر سال خمسى پولى را به عنوان پيش‌‌پرداخت، دريافت کنيم و نيمى از کارى که بايد انجام دهيم قبل از سر سال خمسى و نيمى ديگر پس از آن (در سال خمسى جديد) انجام شود، آيا پرداخت خمس کل پيش‌‌پرداخت واجب است؟

ج) مقدارى كه در مقابل آن كار انجام گرفته است، پرداخت خمس آن مقدار واجب است.

حقوق بازنشستگى س13: افراد بازنشسته که همچنان حقوق ماهيانه دريافت مى‏‌کنند، آيا بايد خمس حقوقى را که در طول سال دريافت مى‏‌کنند، بپردازند؟

ج) در صورتى که از مخارج سال اضافه بيايد، پرداخت خمس آن سر سال خمسى واجب است.

مبالغ پرداخت شده به بازنشستگان س14: مرسوم است به كارمندانى كه بازنشسته مى‌شوند مبلغى اعطا مى‌شود كه خود شامل سه بخش است: الف: مبلغى كه به عنوان پاداش به بازنشسته پرداخت مى‌شود. ب: مبلغى كه از حقوق فرد ماه به ماه كم شده و در هنگام بازنشستگى دوبرابر آن به فرد داده مى‌شود. ج: مبلغى كه در قبال مرخصى‌هايى كه فرد مى‌توانسته استفاده كند و استفاده نكرده است به او داده مى‌شود. نظر شما در مورد خمس اين مبالغ چيست؟

ج) مورد اول خمس ندارد و اما مورد دوم، آن مقدار كه از حقوق كسر شده و سر سال خمسى قابل استرداد بوده، پس از دريافت مشمول خمس است و اگر قابل استرداد نيست حکم مورد سوم را دارد؛ و مورد سوم، اگر تا فرا رسيدن سر سال خمسى باقى بماند، خمس دارد.

درآمد به‌دست آمده از غير مسلمانان س15: آيا بر حقوقى که با کار کردن در کشور غير مسلمان از طرف غير مسلمان بدست ما مى‌آيد، خمس واجب است؟

ج) با گذشت سال خمسى چنانچه صرف در مؤونه زندگى نشده باشد، پرداخت خمس آن واجب است.‏

درآمد مداحان س16: اگر کسى از راه مداحى کردن مبلغى به او دهند آيا به آن مبلغ خمس تعلّق مى‌گيرد؟

ج) اگر از خرج سال او اضافه آمد، خمس دارد.

مبلغ كسر شده از حقوق بابت ضمانت س17: من ضامن فردى در يك وام بانكى هستم. وى پس از پرداخت چند قسط، ساير اقساط را نپرداخته و به همين دليل اقساط وامش از فيش حقوقى بنده كسر گرديده است: الف: اگر وى مبالغ كسر شده از فيش حقوقى مرا پس از سال خمسى به من بپردازد، با توجه به اين‌كه مبالغ كسر شده از فيش حقوقى‌‌ام، قبل از اين‌كه به دست بنده برسد به حساب بانك وام دهنده واريز شده است، آيا به آن خمس تعلّق مى‌‌گيرد؟ ب: اگر بنده براى خوددارى از پرداخت هزينه‌‌هاى اضافى (سود وام)، ساير اقساط را يك‌جا به بانك بپردازم و وام گيرنده مبالغ كسر شده از فيش حقوقى مرا پس از سال خمسى به من بپردازد، آيا به آن خمس تعلّق مى‌گيرد؟

ج) در فرض سؤال مبالغ كسر شده از فيش حقوقى شما كه پس از سال خمسى، به دست شما مى‌رسد در همان زمان دريافت بايد خمس آن را بپردازيد.

تبديل درآمد به كالا قبل از سال خمسى س18: چنانچه انسان درآمد سال خمسى را در پايان سال خمسى تبديل به كالا و يا سكّه نمايد تا آن را در آينده جهت مصرف در مؤونه بفروشد، آيا وجوب تخميس از او ساقط مى‌شود يا نه؟

ج) تبديل درآمد سال در پايان سال خمسى به سكه يا كالاى ديگر جهت فروش آن در آينده براى صرف آن در مؤونه موجب سقوط وجوب خمس آن نمى‌شود.

4. سرمايه و سود آن س19: آيا اصل سرمايه و سود آن خمس دارد؟

ج) اگر به مقدارى باشد که با پرداخت خمس آن، درآمد کسب با بقيه وافى به هزينه‌‌ى زندگى او نيست و يا اينکه کسب با بقيه مناسب با شأن عرفى او نباشد، خمس ندارد.

اوراق بهادار س20: در بورس اوراق بهادار خمس چگونه محاسبه مى‌شود؟ با توجه به اينکه سر سال خمسى فرد داراى سهام چند شرکت است که معمولاً نماد معاملاتى چند تاى آنها به دلايل رايج مثل حسابرسى متوقف است و معلوم نيست چه وقت و با چه قيمتى باز مى‌شود يا اينکه سهم در قيمت روز خريدار ندارد و بايد صبر کرد تا در روزهاى آينده قيمت به حدى پايين بيايد که خريدار داشته باشد (طبق قانون هر روز قيمت فقط دو درصد مى‌تواند تغيير کند) تا بتوان قيمت واقعى سهم را محاسبه کرد.

ج) با فرا رسيدن سر سال خمسى براى قيمت‌‌گذارى سهام مذکور اقدام گردد، هر زمان که امکان آن فراهم شد محاسبه خمس انجام مى‌گيرد.

تجارت با حقوق شرعى كه سرمايه شده س21: در يک مؤسسه فرهنگى براى تأمين نيازهاى مالى آن در آينده، واحدى تجارى تشکيل شده که سرمايه آن از حقوق شرعى است، آيا پرداخت خمس درآمد آن واجب است؟ آيا مصرف خمس آن به نفع مؤسسه جايز است؟

ج) تجارت با حقوق شرعى که واجب است به مصرف موارد مقرره شرعيه آن برسد و خوددارى از مصرف آن، هرچند به قصد استفاده از منافع آن در يک مؤسسه فرهنگى باشد، بدون اجازه ولىّ امر خمس اشکال دارد، و در صورتى که با آن تجارت شود، سود حاصله تابع سرمايه است که بايد در همان موارد مصرف سرمايه صرف شود و خمس ندارد. بله، تجارت با هدايايى که به مؤسسه داده مى‏‌شود، اشکال ندارد، و سود و درآمد آن در صورتى که سرمايه ملک مؤسسه باشد، خمس ندارد.

س22: خانه‌‏اى دارم که داراى وام قسط بندى شده است و مالک محلى تجارى هستم که در آن کاسبى مى‏‌کنم و براى عمل به وظيفه شرعى‏‌ام، سال خمسى براى خود تعيين کرده‌‏ام، اميدوارم لطف فرموده و مرا از پرداخت خمس آن خانه معاف کنيد. ولى توان پرداخت خمس محل تجارى را به‌‌‌‌‌صورت قسطى دارم.

ج) خانه‌اى که در آن سکونت داريد در فرض سؤال‏ که نسيه خريدارى شده خمس ندارد، ولى پرداخت خمس محل تجارى‏‌تان واجب است، مگر اين‌که با پرداخت خمس، کسب با بقيه، وافى به هزينه زندگى شما نباشد و يا اين‌که کسب با بقيه، کسبِ مناسب با شأن عرفى شما نباشد.

س23: سازمان حج در سال گذشته اقدام به خريد همه اثاثيه و لوازم مورد نياز کاروان حج که ملک اينجانب بود، کرد، من پول لوازم فروخته شده‌‏ام را که دويست و چهارده هزار تومان بود، در تابستان امسال دريافت کردم، علاوه بر آن، مبلغ هشتاد هزار تومان در سال گذشته گرفته‌‏ام، با توجه به اين‌که سال خمسى براى خود تعيين کرده‌‏ام و هر سال خمس زائد بر مؤونه را مى‏‌پردازم، و با توجه به اين‌که اثاثيه و لوازم مذکور مورد نياز من در ايام عهده‌‌دارى مديريت کاروان حج جهت اداره حجّاج بوده است، و در وقت فروش آن ترقّى قيمت نسبت به قيمت خريد آن داشته است، آيا پرداخت خمس پول فروش آن يا خمس تفاوت قيمت آن در حال حاضر واجب است؟

ج) اگر با پولى كه متعلّق خمس بوده خريدارى شده و خمس آن پرداخت نشده، بايد خمس پول خريد پرداخت شود و ترقّى قيمت جزو درآمد سال فروش محسوب مى شود که اگر تا سر سال باقى بماند بايد خمس آن پرداخت شود.

س24: حدود بيست سال قبل يك باب مغازه خريده‌ام در حالى كه سال خمسى نداشته‌ام، آيا خمس مبلغ پرداخت شده جهت خريد آن كافيست يا بايد خمس قيمت روز پرداخته شود؟

ج) تا نفروخته‌ايد پرداخت خمس پول خريد مغازه كافى است البته نسبت به تنزل ارزش پول، احوط مصالحه است.

پول رهن مستأجر س25: آيا خمس پولى که مستأجر به عنوان رهن (پولِ پيش) به موجر مى‏‌دهد، بر عهده مستأجر است يا موجر؟

ج) اگر از منفعت کسب مستأجر باشد، بر او واجب است که بعد از گرفتن آن از موجر، خمس آن را بپردازد، و خمس آن بر عهده موجر که آن مال را به عنوان قرض مى‏‌گيرد، واجب نيست.

س26: معمول است که براى اجاره‌‌ى خانه مقدارى پولِ پيش پرداخت مى‏‌کنند، اگر اين پول از منافع کسب باشد، و چند سال در نزد صاحب خانه بماند آيا پس از دريافت بلافاصله بايد خمس آن پرداخت شود و در صورتى که بخواهد با همان پول در جاى ديگر منزل اجاره کند، چه‌طور؟

ج) خمس آن بلافاصله بايد پرداخت گردد ولى اگر به اين پول براى اجاره‌‌ى منزل نياز دارد مى‌تواند با کسب اجازه پس از رفع نياز پرداخت نمايد.

س27: سه برادر، خانه سه طبقه‌‏اى خريدارى نموده و در يک طبقه ساکن شده و دو طبقه ديگر را اجاره، داده‌‏اند. آيا به دو طبقه مورد اجاره خمس تعلّق مى‏‌گيرد يا خير؟ و آيا جزء مؤونه آنها محسوب مى‏‌شود؟

ج) اگر خانه را از محل درآمد سالانه‌‌شان براى سکونت تهيه نموده‌‏اند و فعلاً به خاطر نياز به مخارج زندگى اجاره داده‌‏اند، به آن خمس تعلّق نمى‏‌گيرد، ولى اگر بعضى طبقات آن را از درآمد سالانه به قصد اجاره دادن ساخته يا تهيه کرده‌‏اند تا اجاره آن را صرف هزينه‏‌هاى زندگى کنند، آن مقدار از خانه حکم سرمايه را دارد، که خمس دارد.

س28: اگر مثلاً فرشى را با مال مخمّس به قيمت ده هزار تومان بخرم و بعد از مدتى آن را به پانزده هزار تومان بفروشم، آيا پنج هزار تومان اضافه بر مال مخمّس، جزء منفعت کسب محسوب مى‏‌شود و خمس به آن تعلّق مى‏‌گيرد؟

ج) مقدارى که بيشتر از قيمت خريد است، جزء منفعت کسب محسوب مى‏‌شود و در زائد بر مؤونه سال، خمس واجب ‏است.

س29: روشى براى سپرده‌‌گذارى اموال در بانک‏‌ها وجود دارد که براساس آن هيچ‌‌گاه پول به دست استفاده کننده نمى‏‌رسد، ولى به حساب او در بانک طبق شماره معيّنى واريز مى‏‌شود، آيا به اين اموال خمس تعلّق مى‏‌گيرد يا خير؟

ج) اگر مال ياد شده از درآمد سالانه باشد و وصول آن از بانک براى شما ممکن باشد، واجب است خمس آن در سر سال خمسى، پرداخت شود.

س30: من در بانک کار مى‏‌کنم، براى شروع به کار از روى اجبار مبلغ پانصد هزار تومان را در بانک به وديعه گذاشتم، اين مبلغ به اسم خودم و در يک حساب بلندمدت است که هر ماه سود آن به من پرداخت مى‏‌شود، آيا پرداخت خمس اين مال که در حساب بانکى گذاشته شده واجب است؟ قابل ذکر است که اين پول به مدت چهار سال است که در بانک گذاشته شده است.

ج) اگر پس گرفتن اين مبلغ در حال حاضر ممکن نيست تا آن را پس نگرفته‌‏ايد، خمس آن واجب نيست. ولى سود سالانه آن در زائد بر مؤونه سال خمس دارد.

س31: اگر کسى طلاى مسکوک داشته باشد، آيا پرداخت خمس آن واجب است؟

ج) اگر جزء منفعت کسب محسوب شود، حکم ساير درآمدهاى کسب را در وجوب خمس دارد.

س32: در صورتى که تعدادى سکه بهار آزادى خريدارى کرده باشيم به اين نيت که قيمت آنها بالا رود حال در سر سال خمسى بخواهيم از عين همان سکه‌‌ها يک پنجم سکه‌‌ها را خمس دهيم به اين نيت که چون از خود سکه‌‌ها خمس‌شان را پرداخته‌ايم ديگر در سال‌هاى بعد به سکه‌‌ها و مبلغ اضافه شده به قيمت آنها خمس تعلّق نگيرد. آيا اين کار صحيح است؟

ج) مجرّد پرداخت خمس از عين موجب سقوط خمس نسبت به ترقّى قيمت سالانه آن نيست بلکه ترقّى قيمت سالانه آن هم متعلّق خمس مى‌باشد.‏

س33: اگر شخصى طلا را به عنوان سرمايه نگه دارد يا در بانک ذخيره کند چه حکمى‌دارد؟

ج) در فرض مذكور پرداخت خمس واجب است.

س34: شخصى براى احياى زمين موات جهت کاشت درختان ميوه به اميد استفاده از حاصل آن اقدام به حفر چاه عميق نموده است، با توجه به اينکه اين درختان بعد از چند سال ديگر ثمر مى‏‌دهند و هزينه زيادى هم دارند، اين شخص مبلغى بيش از يک ميليون تومان صرف آن نموده است. وى تا کنون حساب سال نداشته، ولى در حال حاضر که تصميم گرفته براى اداى خمس، اموالش را حساب کند، مى‏‌بيند که قيمت چاه و زمين و باغ بر اثر تورم، معادل چندين برابر هزينه اوليه شده است، بنابراين اگر مکلّف به پرداخت خمس قيمت فعلى آنها شود، توانايى آن را ندارد و اگر مکلّف به دادن خمس از عين زمين و باغ و غير آن شود، در مضيقه و سختى مى‏‌افتد، زيرا خود را به زحمت انداخته و به اميد استفاده از ثمرات آن براى تأمين مخارج زندگى خود و خانواده‌‏اش متحمل هزينه‏‌ها و مشکلاتى شده است، تکليف او نسبت به خمس اموالش چيست؟ چگونه خمس خود را حساب کند تا به‌راحتى بتواند آن را بپردازد؟

ج) زمين مواتى را که به قصد تبديل آن به باغ ميوه احياء نموده بعد از کم کردن مخارج احياى آن، خمس دارد، و مخيّر است که خمس زمين را از عين آن بدهد و يا از قيمت فعلى آن. و همچنين خمس هزينه‌‌هايى كه بابت چاه، نهال‌ها و کاشت و پرورش آن انجام داده بايد پرداخت شود، مگر اين‌که به اين باغ براى هزينه زندگى نياز داشته باشد و با پرداخت خمس آن درآمدش وافى براى هزينه زندگى نباشد که در اين صورت خمس ندارد.

س35: مبلغى را به‌عنوان پيش‌‌پرداخت خريد خودرو به ايران خودرو پرداخت كرده بودم اما در موقع تحويل چون مابقى قيمت خودرو را نداشتم امتياز آن را به پدرم دادم و ايشان خودرو را خريدارى كردند. اكنون بعد از يك سال پدرم مى‌توانند آن مبلغ را به من برگردانند. اگر بخواهم مبلغ مذكور را به‌عنوان رهن خانه نزد صاحب‌خانه بگذارم آيا پرداخت خمس آن به‌‌طور جداگانه است؟

ج) مبلغ مذکور اگر جزو درآمد بين سال بوده و سال خمسى بر آن گذشته، خمس دارد.‏ْ

س36: آيا به ابزارى که در کار و کسب استفاده مى‏‌شود، خمس تعلّق مى‏‌گيرد؟

ج) ابزار و آلات کسب، حکم سرمايه را دارد که اگر از درآمد کسب تهيه شود، خمس دارد.

س37: آيا وسايل موجود در مطب و کلينيک از جمله ميز صندلى فايل تابلو و غيره مورد خمس تعلّق مى‌گيرد؟

ج) هر کدام جزو سرمايه شما حساب مى‌شود، خمس دارد.

س38: سهام عدالت خمس دارد يا خير؟

ج) اگر هديه دولت است خمس ندارد ولى اگر به‌‌‌‌‌صورت اقساط واگذار شده، به مقدار اقساطى كه تا سر سال خمسى از درآمد پرداخت شده، مشمول خمس است.

س39: آيا پرداخت خمس اجناسى که انسان براى فروش در مغازه گذاشته، واجب است؟

ج) اگر از درآمد کسب خريدارى شده، خمس آن واجب است.

س40: مقدارى پول جهت رد مظالم در نزد خود نگه داشته بودم. و مدت يك‌ سال از آن مى‌گذرد و هنوز آن را به مرجع مربوطه ارائه نداده‌ام آيا خمس به آن تعلّق مى‌گيرد؟ اگر اين پول را در بانك گذاشته باشم آيا سود حاصله از اين مبلغ هم مشمول خمس است؟

ج) مبلغ مذکور اگر از درآمد سال باشد سر سال خمسى بايد خمس آن و خمس سود حاصله از آن را بپردازيد

س41: اخيراً طى توافقى که سازمان حج و زيارت با بانک ملى ايران بعمل آورده، متقاضيانِ حج تمتع با مراجعه به بانک، مبلغ يک ميليون تومان به صورت قرارداد مضاربه‌اى به نام خود به حسابى در بانک ملى واريز نموده، فيش آن را دريافت مى‌دارند، اين پول تا هنگام تشرف به نام واريز کننده و در حساب شخصى او باقى مى‌ماند و طبق قرارداد مکتوب مبلغى به دارنده حساب در پايان هر سال منفعت مضاربه تعلّق مى‌گيرد. سازمان حج و زيارت فقط براى کسانى که زودتر ثبت نام کرده‌اند اولويت قائل شده و پس از حدود سه سال نوبت اشخاص را اعلام و در صورت تمايل آنها را به حج اعزام مى‌دارد. زمان اعزام که فرا رسيد واريز کننده، پولى را که در حساب مضاربه‌اى خود دارد از بانک اخذ و همراه با مانده هزينه‌‌ها به حساب حج و زيارت واريز مى‌نمايد و سپس به حج مشرف مى‌شود. حال خواهشمند است با عنايت به اينکه قرارداد مذکور به صورت کتبى بوده و شفاهى گفتگويى بين صاحب پول و بانک رد و بدل نمى‌‌شود. بفرماييد مبلغ درصدى که صاحب مال به عنوان منفعت مضاربه دريافت مى‌کند چه صورتى دارد؟

ج) عمليات بانکى به صورت قرارداد کتبى به نحو فوق‌الاشاره بى‌اشکال است و سود حاصله از معامله‌‌ى مضاربه‌اى براى سپرده‌‌گذار حلال است، و اصل سپرده اگر از درآمد کسب غير مخمّس بوده خمس دارد، و سود حاصله اگر پيش از سال عزيمت به سفر حج قابل وصول نبوده، جزو درآمد سال وصول محسوب است، که اگر در همان سال هزينه سفر حج شود خمس ندارد.

س42: آيا به پولى که براى هزينه حج يا عمره کنار گذاشته شده، خمس تعلّق مى‌گيرد؟

ج) اگر از درآمدِ کارى بين سال باشد و تا سر سال خمسى هزينه نشده باشد، پرداخت خمس آن واجب است.

س43: تعدادى از اشخاص اقدام به تأسيس مدرسه خصوصى (غيرانتفاعى) کرده‌‏اند و بعد از استفاده از سرمايه کمى که اعضا داشتند، هيأت مؤسّس تصميم گرفت براى تأمين مخارج آن از بانک وام بگيرد و همچنين مقرر نمود که براى تکميل سرمايه و پرداخت اقساط بانک، هريک از اعضا مبلغى را به‌‌طور ماهيانه بپردازد. اين مؤسسه هنوز به مرحله سوددهى نرسيده است، آيا به مبلغى که اعضا ماهيانه مى‏‌پردازند، خمس تعلّق مى‏‌گيرد؟ آيا مجموع سرمايه که همان قيمت مؤسسه است، خمس دارد؟

ج) بر هر يک از اعضا واجب است خمس سهم ماهانه خود را که به عنوان سرمايه شرکت مى‏‌پردازند، و همچنين خمس آنچه را که در ابتدا به عنوان سهم مشارکت در تأسيس مدرسه داده‌‏اند، پرداخت نمايند، و پس از آن‌که هر يک از اعضا خمس سهم خود از سرمايه شرکت را پرداخت نمود، ديگر مجموع سرمايه دوباره خمس ندارد.

س44: شرکتى از برادران فرهنگى به نام شرکت تعاونى فرهنگيان چندين سال است که تأسيس گرديده و سرمايه آن از همان ابتدا از سهم تعدادى از فرهنگيان تشکيل شده بود که هريک صد تومان پرداختند، در ابتدا سرمايه شرکت کم بود، ولى در حال حاضر با افزايش تعداد اعضا، سرمايه آن بالغ بر هجده ميليون تومان به‌اضافه ماشين‌هاى شرکت است. سود آن بين سهام‌داران به نسبت سهم‌‌شان تقسيم مى‏‌شود، و هريک از آنان به راحتى مى‏‌تواند سهم خود را دريافت نموده و با شرکت تسويه حساب نمايد. تا کنون خمس سرمايه و سود آن پرداخت نشده است، آيا با توجه به موقعيت من به عنوان رئيس هيأت ادارى شرکت، جايز است که اگر خمسى به حساب شرکت تعلّق بگيرد، اقدام به پرداخت آن کنم؟ آيا رضايت سهام‌داران در اين‌باره شرط است؟

ج) پرداخت خمس سرمايه شرکت و سود حاصل از آن، تکليف هريک از اعضا نسبت به سهم خود از مجموع دارايى شرکت است، و انجام اين کار توسط مسئول هيأت ادارى آن، متوقف بر کسب اجازه و وکالت از سهام‌داران شرکت است.

س45: تعدادى از افراد تصميم به ايجاد صندوق قرض‌‏الحسنه بين خود گرفته‌‏اند تا هنگام نياز به يکديگر قرض‌‏الحسنه بدهند. هر عضو علاوه بر مبلغى که در ابتداى تشکيل پرداخته، بايستى هرماه براى افزايش موجودى صندوق مبلغى را بپردازد، اميدواريم لطف فرموده چگونگى پرداخت خمس هر عضو را بيان فرماييد و در صورتى که سرمايه صندوق به‌‌طور دائمى به عنوان قرض در دست اعضا باشد، اداى خمس آن چگونه خواهد بود؟

ج) اگر هر يک از افراد که سهم خود را از منفعت کسب که سال خمسى بر آن گذشته پرداخته باشد، واجب است خمس آن را بپردازد. ولى اگر آن را در بين سال داده است، در صورتى که دريافت آن براى او در پايان سال خمسى وى ممکن باشد، بايد خمس آن را در پايان سال بدهد، و در غير اين صورت تا آن را از صندوق دريافت نکرده، پرداخت خمس آن بر او واجب نيست ولى پس از امکان دريافت بايد بلافاصله خمس آن را پرداخت کند.

س46: آيا صندوق قرض‏‌الحسنه شخصيت حقوقى مستقلى دارد؟ اگر داشته باشد، آيا به سود حاصل، خمس تعلّق مى‏‌گيرد؟ اگر شخصيت حقوقى مستقلى نداشته باشد، کيفيت پرداخت خمس آن چگونه است؟

ج) اگر سرمايه صندوق ملک شخصى اشخاص به نحو اشتراک باشد، سود حاصل از آن، نسبت به سهم هر يک از اعضا ملک شخصى او خواهد بود و بايد خمس آن را در زائد برمؤونه سالش بپردازد. ولى اگر سرمايه صندوق ملک شخص يا اشخاص نباشد مثل اينکه از مال وقف عام و مانند آن باشد، سود حاصل از آن، خمس ندارد.

س47: تعداد ده نفر از مؤمنين توافق کرده‌‏اند که هر يک از آنان هر ماه مثلاً بيست هزار تومان در صندوقى بريزند، و در هر ماه يک نفر به قيد قرعه آن مبلغ را برداشته و به مصرف هزينه‏‌هاى شخصى خود برساند، که بعد از دوازده ماه نوبت به آخرين نفر خواهد رسيد، بدين معنى که او آنچه را در اين مدت پرداخته که مقدار آن دويست هزار تومان مى‏‌شود، برمى‏‌دارد، آيا خمس بر او واجب است يا اينکه جزء مؤونه وى محسوب مى‏‌شود؟ اگر اين فرد سال خمسى معيّنى داشته باشد و مقدارى از پولى که دريافت شده، پس از پايان سال نزد او بماند، آيا جايز است براى اين قسمت از آن مبلغ، سال خمسى معيّنى قرار دهد تا از لزوم پرداخت خمس آن رهايى يابد؟

ج) آنچه را که افراد به صندوق مى‏‌پردازند، اگر از درآمد سالانه‌‌شان در بين سال باشد، هر آنچه را که هر يک از افراد در نوبت خود از صندوق دريافت مى‏‌نمايد تا در مخارج سال صرف کند اگر مقدارى از آن قرض از صندوق و مقدارى معادل مبالغى باشد که از منافع همان سال به صندوق پرداخته است، خمس ندارد، ولى اگر از منافع سال قبل باشد، بايد خمس آنچه را که از منافع سال قبل است، بپردازد، و اگر از منافع هر دو سال باشد، منفعت هرسالى حکم خاص خود را دارد، و چنانچه مبلغ دريافتى او از سهم خود که از منافع سال به صندوق واريز نموده، زائد بر مخارج آن سال باشد، نمى‏‌تواند براى رهايى از خمس مقدار زائد، سال خمسى مستقلى براى آن قرار دهد، بلکه واجب است که براى همه منافع سالانه خود يک سال خمسى قرار دهد و خمس مازاد بر مؤونه آن سال را بپردازد.

س48: ما براى انجام کارهاى عمرانى احتياج به هزينه زيادى داريم که پرداخت يک‌‌باره آن براى ما مشکل است، لذا اقدام به تأسيس صندوقى براى عمران کرده‌‏ايم، و هر ماه مبلغى را در آن به وديعه مى‏‌گذاريم و بعد از آن‌كه مقدارى جمع شد، آن را صرف کارهاى عمرانى مى‏‌کنيم، آيا به اين مال پس‌‏انداز شده خمس تعلّق مى‏‌گيرد؟

ج) اگر مبالغ پرداخت شده از طرف هر شخص از درآمد سال او باشد و تا زمان مصرف آن در کارهاى عمرانى تحت مالکيت او باقى بماند، واجب است که خمس آن را بپردازد.

س49: به پولى که از فروش طرح نود و نه ساله در آينده سهم من مى‌شود آيا خمس تعلّق مى‌گيرد يا خير؟

ج) سود حاصله از آن در صورتى كه تا رسيدن سال خمسى صرف در مؤونه زندگى ‌نشود، خمس دارد.

س50: كسى با زحمت و تلاش، بعد از سال‌ها، كاميونى فراهم كرده كه با آن كار مى‌كند و نتوانسته خمس آن را پرداخت نمايد. الآن كه اقساط و بدهى ماشين تمام شده به‌دليل اين‌كه مدل ماشين پايين آمده و قوانين جارى او را مجبور به تعويض ماشين و خريد ماشين مدل بالاتر مى‌كند، كه آن هم به نوبه‌‌ى خود هزينه‌اى را طلب مى‌نمايد، مجبور است براى مدت ديگرى اقساط وام جديد را بپردازد، با توجه به اين‌كه درآمد ماشين جوابگوى هزينه زندگى، پرداخت اقساط و پرداخت خمس نيست، تكليف او در مورد پرداخت بدهى‌اش چيست؟

ج) اگر قيمت ماشين به مقدارى باشد كه در صورت پرداخت خمس آن، درآمد كسب با باقى‌مانده پول فروش آن، وافى به هزينه زندگى او نباشد، خمس ندارد.

س51: حكم خمس زمين کشاورزى كه بيست سال قبل با قيمت پايين خريدارى شده و تاكنون كه قيمت آن حدود دو هزار برابر شده و خمس آن پرداخت نشده چيست؟

ج) اگر زمين را با منافع کسب يا حقوق خود خريده خمس مبلغ پرداختى بابت قيمت زمين را ضامن است و با فرض تفاوت چشم‌گير نسبت به قيمت فعلى، احوط مصالحه در مقدار تفاوت قيمت است.

س52: شخصى زمين زراعى يا غير زراعى خريدارى کرده تا پس از ترقى قيمت بفروشد، آيا با فرا رسيدن سال، با اينکه فعلاً قصد فروش ندارد، تخميس زمين لازم است؟ در صورت لزوم به قيمت خريد بايد خمسش را حساب كند يا به قيمت فعلى؟

ج) زمين را اگر با پول غيرمخمّس خريده، سر سال خمسى بايد خمس آن را بپردازد و اگر با پول مخمّس خريده، چنانچه سر سال خمسى ترقّى قيمت داشته و قابل فروش بوده، بايد خمس ترقّى قيمت را به قيمت سر سال خمسى بپردازد.

س54: شخصى با پول مخمّس زمينى خريده است و بعد از چند سال زمين را فروخته است و پول آن را با مقدارى پول ديگر زمين ديگرى خريده است و الآن مى‌خواهد زمين را بفروشد آيا خمس دارد؟

ج) اگر براى تجارت خريده است (يعنى خريده كه قيمتش بالا رود و بفروشد و سود ببرد) قيمت فعلى آن منهاى مبلغى كه خمس آن را داده، خمس دارد.

س55: مكانى در ابتدا به عنوان پاركينگ مورد نياز خودرو ساخته شده است ولى بعداً نيت عوض گرديده و جهت مكان تجارى در نظر گرفته شده است كه اجاره داده شود؛ آيا به پول ساخت آن خمس تعلّق مى‌گيرد؟ و چه موقع؟

ج) اگر مكان مذكور در ابتدا پاركينگ احداث شده و حداقل تا پايان سال خمسى از آن به عنوان پاركينگ خصوصى استفاده مى‌شده است، با تغيير كاربرى خمس ندارد ولى اگر در وسط همان سالِ احداث پاركينگ تبديل به مكان تجارى شده است، در حكم سرمايه است كه خمس دارد.

س56: شخصى زمينى را جهت تجارت به باغ تبديل کرده است، پس از فرارسيدن سال با اينکه درختان به ثمر نرسيده‌اند، آيا فقط تخميس زمين لازم است يا زمين و درختان؟ آيا در سال‌هاى بعد تخميس افزايش قيمت نيز لازم است؟

ج) اگر براى فروختن ميوه‌‌ها زمين رابه باغ تبديل کرده خمس تمام مبلغى را که هزينه کرده و از درآمد سال بوده بايد بپردازد و زمين اگر متعلّق خمس نبوده و يا خمس آن را داده بود خمس ندارد و اگر مى‌خواهد باغ را بفروشد در صورتى که باغ قابل فروش است سر سال بايد علاوه بر خمس مبالغ هزينه شده خمس افزايش قيمت نيز پرداخت شود.

س57: آيا خمس مبلغ دريافت شده بابت سرقفلى مغازه را كه توسط دادگاه تعيين شده بلافاصله بايد پرداخت كرد يا اين‌كه مى‌توان تا سر سال خمسى يا تا سال بعد صبر كرد؟

ج) اگر دريافت آن شرعاً به‌‌‌‌‌صورت حلال باشد، جزو درآمد سال وصول محسوب است که تا پايان سال خمسى اگر در مؤونه هزينه نشده باشد خمس دارد.

س58: اگر پولى به مضاربه در دست شخص ديگرى باشد و زمان آن يک سال تعيين شده باشد و سال خمسى در اوايل اين قرارداد قرار داشته باشد و همچنين اجازه مسترد کردن پول در هر زمانى که سرمايه‌‌گذار اراده کند وجود داشته باشد آيا سرمايه‌‌گذار موظف به قطع ادامه قرارداد و پرداخت خمس است؟

ج) پول واگذارى به ديگرى به‌عنوان مضاربه اگر از درآمد كسب بين سال باشد، سر سال خمسى بايد خمس آن پرداخت شود هرچند در اوايل يا اواسط مدت مضاربه باشد.

س59: افرادى كه پول‌شان را به بانك يا شخصى ‌سپرده‌اند تا به صورت مضاربه با آن كار شود و سر سال خمسى، آن پول در دست عامل، تبديل به كالا شده است، آيا اين‌گونه افراد نيز بايد خمس پول‌شان را بپردازند؟

ج) اگر پول سپرده به بانك از منافع کسب و غيرمخمّس باشد و در سر سال خمسى قابل استرداد باشد يا کالايى که بوسيله عامل مضاربه خريدارى شده قابل فروش و استرداد پولش باشد، پرداخت خمس آن پول در سر سال خمسى واجب است.

س60: من شغلم بساز و بفروشى ساختمان است و خمس هم مى‌دهم زمينى را مى‌خرم و در آن ساختمانى ساخته و مى‌فروشم پول دريافتى حاصل از فروش شامل سه قسمت است (اصل سرمايه‌‌گذارى، تورم و سود). حال با توجه به اينکه شغل من بساز و بفروشى است و براى ادامه کار مى‌بايست براى جايگزينى ساختمان مشابه ساختمان فروخته شده (که با پول خمس داده شده ساخته شده بود و فروخته‌ام) اصل سرمايه به‌اضافه تورّم را هزينه کنم آيا خمس را چگونه محاسبه کنم (آيا فقط به سود بدون در نظر گرفتن اصل سرمايه و تورّم خمس تعلّق مى‌گيرد؟)

ج) سرمايه‌اى که خمس آن پرداخته شده، خمس ندارد ولى آنچه عرفاً ربح و سود صدق مى‌کند بايد خمس آن پرداخت شود. ولى مقدارى از افزايش قيمت كه ناشى از تورّم باشد يعنى ارزش پول كم شده به‌‌طورى كه همه اجناس با پول بيشتر معامله مى‌شوند، خمس ندارد.

س61: آيا مقدارى که بر اثر تورّم بر قيمت اجناس افزوده مى‌شود، جزء ترقّى قيمت سوقيه محسوب مى‌شود؟

ج) افزايش قيمت اگر ناشى از تورم باشد يعنى ارزش پول، کم شده و همه‌‌ى اجناس با پول بيشتر معامله مى‌شوند، ترقّى قيمت محسوب نمى‌شود و احکام آن بر آن جارى نيست.

س62: با توجه به وجود تورم، سودى که بانک‌ها به سپرده‌‌گذاران مى‌پردازند عملاً جبران افت و کاهش ارزش پول محسوب مى‌گردد. با اين حال، آيا به اين سود خمس تعلّق مى‌گيرد؟

ج) مقدارى که سود محسوب مى‌شود، سر سال خمسى متعلّق خمس است.

س63: همسر من قالى مى‏‌بافد که سرمايه آن متعلّق به خود ماست و براى تهيه آن قرض گرفته‌‏ايم، در حال حاضر قسمتى از فرش بافته شده است و از آنجا که سال خمسى من به پايان رسيده، آيا پس از تمام شدن فرش و فروش آن براى تهيه احتياجات خانه، به مقدار بافته شده خمس تعلّق مى‏‌گيرد يا خير؟ سرمايه ما از جهت خمس چه وضعيتى دارد؟

ج) پس از استثناى سرمايه که قرض است از قيمت فروش قالى، باقى‌مانده جزء سود سال فروش محسوب مى‏‌شود، که اگر در مخارج زندگى مصرف نشود، سر سال خمس دارد.

س64: کشاورزى با بذرى که خمس آن را نپرداخته زراعت کرده است؛ پس از نموّ، خمس فقط به محصول تعلّق مى‌گيرد يا بايستى خمس بذر را نيز محاسبه نمايد؟

ج) خمس بذر را ضامن است و محصول در زايد بر مؤونه سال نيز خمس دارد.

س65: چنانچه انسان مالى را به کسى قرض دهد و وصول آن پس از گذشت موعد سال خمسى باشد, پس از وصول، اين مال جزء درآمد همان سال است يا اينکه جزء درآمد سالى که قرض داده است محسوب مى‌گردد؟

ج) جزء درآمد سالى است كه قرض داده است بنابراين اگر بتواند تا آخر سال، قرضش را از بدهكار بگيرد، واجب است كه هنگام رسيدن سال خمسى‌اش خمس آن را بپردازد و اگر نتواند قرض خود را تا پايان سال بگيرد هر وقت آن را وصول كرد بايد فورا خمس آن را بدهد.

س66: اگر شخصى مبلغى را قرض بگيرد و نتواند آن را قبل از آن سال ادا کند، آيا پرداخت خمس آن بر عهده قرض دهنده است يا قرض گيرنده؟

ج) بر قرض گيرنده خمس مال قرضى واجب نيست مگر آن مقدار كه اقساط آن از درآمد سال پرداخت شده وآن مبلغ باقى است و يا سرمايه شده است، ولى قرض دهنده اگر مال قرضى را از درآمد ساليانه کارش و قبل از پرداخت خمس آن قرض داده است، در صورتى که بتواند تا آخر سال قرضش را از بدهکار بگيرد، واجب است که هنگام رسيدن سال خمسى‌‏اش خمس آن را بپردازد، و اگر نتواند قرض خود را تا پايان سال بگيرد، فعلاً پرداخت خمس آن واجب نيست، ليکن هر وقت آن را وصول کرد بايد خمس آن را بدهد.

س67: آيا به پولى که به مدت دو سال به صورت قرض‏‌الحسنه در بانک بوده، خمس تعلّق مى‏‌گيرد؟

ج) هر مقدارى که از منفعت کسب پس‌‏انداز مى‏‌شود، يک‏بار به آن خمس تعلّق مى‏‌گيرد و پس‌‏انداز آن در بانک به صورت قرض‏‌الحسنه موجب سقوط خمس آن نمى‏‌شود. بله، قرضى که نمى‏‌تواند آن را تا سر سال خمسى از قرض گيرنده پس بگيرد، تا آن را پس نگرفته، پرداخت خمس آن واجب نيست.

س68: قبل از رسيدن سر سال خمسى‌ام، مبلغى پول به شخصى قرض دادم، آن فرد قصد داشت آن پول را به کار بيندازد و سود آن بين ما بالمناصفه تقسيم شود، با توجه به اينکه آن مال در حال حاضر در دست من نيست و خمس آن را هم نپرداخته‌‏ام، نظر حضرتعالى در اين باره چيست؟

ج) اگر آن مال را قرض داده‌‏ايد و سر سال خمسى قابل وصول نيست، فعلاً خمس آن بر شما واجب نيست، بلکه هنگامى واجب مى‏‌شود که آن را دريافت کنيد، ولى در اين صورت شما حقى در سود حاصل از کار قرض گيرنده نداريد، و اگر چيزى از او مطالبه نماييد، ربا و حرام است، و اگر آن مال را به عنوان سرمايه مضاربه به او داده‌‏ايد، بر اساس قرارداد، در سود آن شريک هستيد و واجب است که خمس سرمايه را بپردازيد.

س69: اگر کسى قبل از سال خمسى‌‏اش، مقدارى از درآمدِ خود را به کسى قرض دهد و بعد از گذشت چند ماه از سر سال خمسى خود آن را دريافت کند، اين مبلغ چه حکمى دارد؟

ج) پرداخت خمس قرض پس از گرفتن آن از بدهکار، واجب است.

س70: بنده مبلغى پول به کسى قرض داده بودم که بازپرداخت آن بعد از سال خمسى‌ام بود و طبق نظر حضرت‌عالى بنا بود موقع گرفتن پول، خمس آن را بدهم. ولى کسى که پول را قرض گرفته بود، به طور توافقى به جاى آن به بنده وسيله‌اى داد (يک دستگاه خودرو). مستدعى است بفرماييد حکم خمس آن چگونه است. آيا بايد بلادرنگ آن را بپردازم يا در زمان ديگر؟

ج) واجب است فوراً خمس آن مقدارى را كه متعلّق خمس بوده، بپردازيد.

س71: دو هفته ديگر سال خمسى من فرا مى‌رسد و الان مقدارى پول دارم که مى‌بايست خمس آن را در زمان مذکور بپردازم. از طرفى بايد با اين پول براى يکى از آشنايان کالايى ضرورى بخرم که بعد از سال خمسي، مبلغ آن را به من پرداخت مى‌کند. آيا به اين پولى که بعد از سال خمسى به دستم مى‌رسد خمس تعلّق مى‌گيرد؟

ج) در فرض سؤال هر وقت آن را وصول كرديد، بايد خمس آن را بدهيد.

س72: كسى كه از بانكى وام مى‌گيرد و بانك نيز پس از اعطاء وام مبلغى را در حساب گيرنده وام مسدود مى‌كند تا زمان تسويه حساب كامل كه اكثراً بيش از يك سال طول مى‌كشد آيا به اينگونه وجوهى كه بيش از يك سال مسدود بوده خمس تعلّق مى‌‌گيرد يا نه؟

ج) اگر آن مبلغ مسدود شده از درآمد سال او باشد، پس از فرا رسيدن سال خمسى مشمول خمس مى‌شود و وقتى كه آن قابل وصول شد، خمس آن را بپردازد.

احکام خمس

مستثنیات خمس

س73: بنده بعد از بازنشسته شدن هر ماه حقوقى را دريافت مى‌كنم و هر مدت يكبار مبلغى را به عنوان حق همسر دريافت و به او پرداخت مى‌كنم. ولى او آن را در بانك نگه مى‌دارد. آيا به اين پول خمس تعلّق مى‌گيرد يا خير؟

ج) حق همسر كه از طرف اداره استخدامى مربوطه به او مى‌پردازند، يا همسر به او هديه مى‌کند خمس ندارد، اگرچه پس‌‌انداز كند و سال بر آن بگذرد.

س74: آيا به مالى که انسان براى تحصيل درآمد و انجام معاملات تجارى مصرف مى‌‏کند، خمس تعلّق مى‏‌گيرد يا خير؟

ج) آنچه را که از درآمد سال براى به‌دست آوردن درآمد از کارهاى تجارى و غير آن مصرف مى‏‌کند از قبيل هزينه‌‌هاى انباردارى، حمل و نقل، وزن کردن، واسطه معامله و مانند آن، از درآمد همان سال استثنا مى‏‌شود و خمس ندارد.

س75: شخصى ملکى را با مال غير مخمّس به قيمت بالايى خريده و مبلغ زيادى هم خرج اصلاح و تعمير آن کرده است و بعد آن را به فرزند غير بالغ خود هبه کرده و به طور رسمى به اسم او نموده است، با توجه به اينکه آن فرد در قيد حيات است، مسأله خمس مکلّف مذکور چگونه است؟

ج) اگر آنچه را براى خريد ملک و اصلاح و تعمير آن صرف کرده، از درآمدهاى سال باشد و بخشش آن ملک به فرزندش در همان سال و متناسب با شأن عرفى او باشد، خمس ندارد. در غير اين صورت واجب است که خمس آن را بدهد.

س76: آيا جايز است که انسان مالى را قبل از گذشت سال بر آن، به همسرش هديه دهد، با آن‌كه مى‌‏داند وى آن مال را براى خريد خانه در آينده و يا مخارج ضرورى، ذخيره خواهد کرد؟

ج) اين کار جايز است و مالى که به همسرتان بخشيده‏‌ايد، اگر به مقدارى باشد که عرفاً مناسب شأن شما و افراد مانند شماست و بخشش صورى و به قصد فرار از خمس هم نباشد، خمس ندارد.

س77: به دخترم يک واحد مسکونى به عنوان هديه عروسيش داده‌‏ام، آيا اين واحد مسکونى خمس دارد؟

ج) اگر هبه واحد مسکونى که به دخترتان بخشيده‌‏ايد، عرفاً مطابق شأن شما محسوب شود، و در بين سال خمسى بخشيده باشيد، دادن خمس آن واجب نيست.

س78: اگر به عنوان شيربها براى داماد اجناسى را تعيين كنند كه به عنوان جهيزيه بخرد آيا بر اين اجناس كه بيشتر از يك سال بدون استفاده مى‌مانند خمس تعلّق مى‌گيرد؟

ج) اگر اجناس مذکور را خريده و به عروس يا خانواده آنها تحويل داده است، خمس آن بر هيچ يک واجب نيست.

س79: بعضى اوقات تعدادى بن كالا يا بن كتاب به ما هديه مى‌‌دهند. از آن‌جا كه به هديه خمس تعلّق نمى‌گيرد و بن بعنوان پول نقد براى فروشگاه‌‌ها محسوب مى‌شود، آيا مى‌‌توانم بن‌ها را با پول نقد معادل آن از درآمد جارى‌‌ام جابجا كرده و به عنوان پول مخمّس پس‌‌انداز كنم؟ يا با دست‌گردان كردن و خريد و فروش صورى يا واقعى با فردى ديگر اين كار را انجام دهم؟

ج) عمل مذکور موجب سقوط خمس از درآمد نمى‌شود مگر در صورتى که واقعاً با رعايت مقررات مربوطه به ديگرى فروخته شود که در اين صورت به پول فروش آن خمس تعلّق نمى‌گيرد.

س80: کتاب‌‌هايى که دانشجو از مال پدر خود يا از وامى که دانشگاه به دانشجويان مى‏‌دهد، مى‏‌خرد و منبع درآمدى هم ندارد، آيا خمس دارد؟ در صورتى که بداند پدر خمس پول کتاب‌‌ها را نداده، آيا پرداخت خمس آن واجب است؟

ج) کتاب‌‌هايى که با پول وام و يا با پولى که پدر به او بخشيده، خريده شده است، خمس ندارد.

س81: اينجانب از آزادگان هستم. با عنايت به احتساب دو برابر مدت اسارت به عنوان سابقه خدمت اينك بازنشسته گرديده‌ام، خواهشمند است با توجه به مراتب فوق‌الذكر، بفرمائيد به پاداش پايان خدمت من خمس چگونه تعلّق مى‌گيرد؟

ج) خمس تعلّق نمى‌گيرد.

س82: آيا به بن کارمندى و يا به اجناسى که از طريق بن کارمندى خريدارى مى‌شود خمس تعلّق مى‌گيرد؟

ج) هديه و بخشش خمس ندارد.

س83: دولت در ايام عيد به کارمندان خود اجناسى را به عنوان عيدى داده که مقدارى از آن تا سر سال باقى مانده است. با توجه به اينکه عيدى کارمندان خمس ندارد، ولى چون ما در برابر اين اجناس مقدارى پول پرداخت کرده‏‌ايم، لذا آنچه به ما داده مى‏‌شود هديه به معناى دقيق آن نيست، بلکه با قيمت کمترى در برابر عوض داده شده است، آيا خمس آن مقدار از کالا که در برابر آن پول پرداخت شده، بايد داده شود؟ يا اينکه بايد قيمت واقعى آن در بازار آزاد محاسبه و خمس آن پرداخت شود؟ و يا چون عيدى است، هيچ‌گونه خمسى ندارد؟

ج) در فرض مذکور نظر به اينکه قسمتى از اجناس در واقع از سوى دولت مجانى به کارمند داده مى‏‌شود و در برابر قسمتى پول دريافت مى‏‌کنند، فلذا از کالاى باقى‌مانده به نسبت مقدارى که پول در برابر آن پرداخت نموده‏‌ايد، واجب است که خمس قيمت فعلى آن را بپردازيد.

س84: آيا به حقوق جانبازى خمس تعلّق مى‌گيرد؟ آنچه به همسر آنان پرداخت مى‌شود، چه حکمى دارد؟

ج) آنچه که بنياد جانبازان به جانبازان عزيز هديه مى‌کند اگر در مقابل کار نباشد، خمس ندارد و اگر در مقابل کار و يا طبق قانون استخدام باشد چنانچه از مخارج سال اضافه آيد خمس دارد و حقوقى که جهت پرستارى به همسر ايشان مى‌دهند اگر در قبال کار پرستارى باشد (که اگر پرستارى نکند نمى‌دهند) چنانچه از مخارج سال اضافه آيد خمس دارد و در غير اين صورت خمس ندارد.

س85: دولت مدت مرخصى دوران اسارت آزادگان را محاسبه کرده و پول آن را داده است. آيا اين وجوه درآمد محسوب مى‌شود يا خير؟ اگر درآمد محسوب شود خمس به آن تعلّق مى‌گيرد يا نه؟

ج) در فرض سؤال خمس تعلّق نمى‌گيرد.

س86: اسيرانى که به پدر و مادر آنان از طرف جمهورى اسلامى در طول مدت اسارت، حقوق ماهيانه پرداخت شده و در بانک پس‌‌انداز گشته است، آيا به مال مزبور خمس تعلّق مى‏‌گيرد يا خير؟

ج) پول مذکور خمس ندارد.

س87: آيا مبالغى که بنياد شهيد به خانواده‌‌هاى شهدا مى‏‌پردازد، به مازاد از مخارج سال آن، خمس تعلّق مى‌‏گيرد؟

ج) چيزى که بنياد شهيد به خانواده‌‌هاى عزيز شهدا هديه مى‏‌کند، خمس ندارد.

س88: آيا يارانه مسکن که دولت به کارمندان خود مى‌‌دهد مشمول خمس مى‌‌شود؟

ج) اگر هديه است، خمس ندارد.

س89: دولت به كسانى كه وام خريد خانه از بانك مسكن گرفته‌اند و الگوى مصرف را رعايت كرده باشند (زير 75 متر) مبلغى را در سال به عنوان سوبسيد (يارانه) پرداخت مى‌كند. آيا به اين مبلغ خمس تعلّق می‌گيرد يا نه؟

ج) خمس ندارد.

س90: در ادارات مبالغى تحت عنوان کارانه بنا به نظر مسئول، بعضا آخر هر سال کارى پرداخت می‌گردد آيا شامل خمس می‌شوند يا نه؟

ج) اگر جزو حقوق باشد خمس دارد ولى اگر هديه باشد خمس ندارد.

س91: آيا هبه و هديه عيد (عيدى) خمس دارد؟

ج) هبه و هديه خمس ندارد، هرچند احوط اين است که اگر از مخارج سال زياد بيايد، خمس آن پرداخت شود.

س92: آيا به جايزه‌‌هايى که توسط بانک‌ها و صندوق‏‌هاى قرض‌الحسنه به افراد پرداخت مى‏‌شود، خمس تعلّق مى‏‌گيرد يا خير؟

ج) خمس در جايزه‌‌ها و هديه‌‌ها واجب نيست.

س93: براى بازسازى ساختمان، سازنده‌اى پيشنهاد پرداخت پولى را بابت ضرر و زيان بسته ماندن مغازه به ما و اهالى ساختمان داده است آيا به اين پول خمس تعلّق مى‌گيرد؟

ج) در فرض سؤال خمس ندارد.

س94: در کشور کانادا، دولت هر ساله پس از دريافت اظهارنامه مالياتى افراد مثلاً در مورد مهد کودک براى افراد کم درآمد مقدارى از هزينه‌‌ها را برمى‌گرداند. در صورتى که پدر از مالى که به آن خمس تعلّق مى‌گيرد اين پول را بدهد و نهايتاً سال آينده دولت مقدارى از آن را به مادر برگرداند (همواره در مورد مهد کودک پول به مادر برگردانده مى‌شود و نه پدر) آيا به اين پول خمس تعلّق مى‌گيرد؟

ج) اگر اول روى مبلغ معيّن قرارداد مى‌بندند و در آخرِ کار آنها خودشان از مال خود مى‌بخشند، خمس ندارد.

س95: من زنى خانه دارم كه همسرم براى خرجى خود و بچه‌‌ها و خانه پول در اختيارم قرار مى‌دهد، در واقع پول را به من مى‌بخشد، چون هيچ وقت در رابطه با نحوه‌ى خرج آن يا زيادى و كسرى آن سؤالى نمى‌كند. حال لباس‌هايى كه با اين پول خريدارى مى‌شود و يا وسايلى كه براى منزل تهيه مى‌گردد (البته مورد نياز و در حدّ شأن است) اگر مدتى بر آن بگذرد و استفاده نشود، مسأله‌ى خمس آن چگونه است؟ آيا من هم بايد سال خمسى جداگانه براى خود داشته باشم؟

ج) در فرض مرقوم لباس‌ها و وسايل خريدارى شده خمس ندارد و تعيين سال خمسى براى شما لازم نيست.

س96: بسيارى از دانشجويان براى حل مشکلات غيرقابل پيش‌بينى خود در هزينه‌‌هاى زندگى صرفه‏‌جوئى مى‏‌کنند و در نتيجه مبلغ قابل توجهى از کمک هزينه تحصيلى که به آنها پرداخت مى‏‌گردد، جمع مى‏‌شود، سؤال اين است که با توجه به اين که اين مبلغ از طريق صرفه‌جوئى در پولى که وزارت آموزش عالى به آنها مى‏‌پردازد، جمع مى‏‌شود، آيا به آن خمس تعلّق مى‌‏گيرد؟

ج) کمک هزينه تحصيلى خمس ندارد.

س97: آيا به شيربها و مهريه خانم‌ها خمس تعلّق مى‌گيرد؟

ج) مهريه خمس ندارد؛ و شيربها اگر به عنوان هديه باشد، خمس ندارد.

س98: تعدادى سكه نقره به من ارث رسيده آيا به اين سكه‌‌ها خمس يا زكات تعلّق مى‌گيرد يا نه؟

ج) مال الارث مشمول وجوب خمس نيست و سکه‌‌هاى مذکور چنانچه مسکوک به سکه رايج معاملى نباشند زکات هم ندارند.

س99: زمينى که سند آن را پدرم در زمان حياتش به نام من کرده بعد از فوتش به من ارث رسيده، با توجه به آن که پدرم در وصيت‌ نامه‌اش قيد نموده که خمس اموالش داده شود آيا خمس آن بر من واجب است؟

ج) اگر پدر شما در خصوص پرداخت خمس اين زمين وصيتى کرده، اول بايد به وصيّت عمل شود و سپس آن زمين به ملک ورثه در مى‌آيد و چنانچه در زمان حيات، زمين مذکور را به شما تمليک کرده و شما هم آن را قبض کرده‌ايد در حالى که زمين متعلّق خمس بوده، هبه درست است ولى خمس آن مانند ساير ديون ميت بايد قبل از تقسيم ماترک پرداخت شود.

س100: باغ پدرى از طريق بخشش يا ارث به پسرش منتقل شده است، آن باغ هنگام هديه يا انتقال به او بابت ارث، قيمت زيادى نداشت، ولى در حال حاضر قيمت آن هنگام فروش با قيمت قبلى آن تفاوت زيادى کرده است، آيا به آن مقدار زيادى که بر اثر افزايش قيمت حاصل شده، خمس تعلّق مى‏‌گيرد؟

ج) ارث و هبه و پول فروش آنها خمس ندارد، هرچند قيمت آنها افزايش يافته باشد، مگر اين که نگه‌دارى آن به قصد تجارت و زياد شدن قيمت باشد که در اين‌صورت ارتفاع قيمت سوقيه‌اش پس از فروش بنا بر احتياط واجب متعلّق خمس است.

س101: منافع و محصولات زمين و اموال موقوفه، از جهت خمس و زکات چه حکمى دارد؟

ج) اعيان موقوفه مطلقاً خمس ندارد، حتى اگر وقف خاص باشد، ثمره و نماء آن هم مطلقاً خمس ندارد، و به نماء وقف عام قبل از قبض توسط موقوف عليه زکات تعلّق نمى‏‌گيرد، ولى بعد از قبض، پرداخت زکات آنچه از نماء وقف که قبض شده، در صورتى که واجد شرايط وجوب زکات باشد، واجب است، و در نماء وقف خاص هم اگر سهم هر يک از موقوف عليه به حد نصاب برسد، زکات واجب است.

س102: اجداد مادرى من اموال خود را وقف کرده‌اند و به من يک پولى از اين راه مى‌رسد. آيا بايد خمس اين پول را بدهم يا خير؟

ج) مالى که از طريق وقف به موقوف‌عليه مى‌رسد، مشمول وجوب خمس نيست، گرچه احوط است.

س103: اگر شوهرى براى نفقه زن مقدارى را معين نكند و بگويد هر چه مى‌خواهى خودت بردار اگر زن بخشى از پول را به تدريج برداشته و براى روز مبادا كنار بگذارد آيا با فرا رسيدن سال خمسى به آن خمس تعلّق مى‌گيرد يا خير؟

ج) اگر پول‌هايى را كه زن برمى‌دارد، شوهر به عنوان نفقه واجب او مى‌دهد و يا به او مى‌بخشد، خمس ندارد و اگر زن را وكيل مى‌كند كه از پول‌هاى موجود براى مخارج منزل بردارد و به اصطلاح، زن مسئول خريد منزل باشد، در اين صورت مقدار اضافه آمده جزو اموال مرد بوده كه با تحقق شرايط، پرداختن خمس آن بر عهده مرد مى‌باشد.

س104: مادرى هستم که خرج زندگى من را بچه‌‌هايم می‌دهند و سر سال خمسى مقدارى زياد مى‌آيد. آيا به من خمس تعلّق مى‌گيرد؟

ج) در فرض سؤال خمس تعلّق نمى‌گيرد.

س105: آيا نفقه‌‏اى که شخصى از طرف پدر يا برادر يا يکى از اقوام دريافت مى‏‌کند، هديه محسوب مى‏‌شود يا خير؟ در صورتى که نفقه دهنده خمس اموال خود را نپردازد، آيا بر نفقه گيرنده پرداخت خمس آنچه که از او مى‏‌گيرد، واجب است؟

ج) تحقق عنوان هبه و هديه تابع قصدِ دهنده است و در هر صورت برای نفقه گيرنده پرداخت خمس آن واجب نيست.

س106: آيا خمس به بيمه‌‌هاى عمر و پس‌‌انداز تعلّق مى‌گيرد؟ در مورد بيمه آتش‌سوزى و حوادث چطور؟ چه كسى بايد اين خمس را بدهد؟ (بيمه‌گذار، ذينفع، بيمه شده، بيمه‌گر).

ج) بيمه‌گذار آنچه را طبق قرارداد بيمه به عنوان حق بيمه به تدريج يا يكجا به بيمه‌گر مى‌پردازد، اگر از درآمد همان سال پرداخت باشد، جزو مؤونه‌ى او محسوب است و خمس ندارد و آنچه را كه از بيمه‌گر در پايان مدت يا در وقت حصول شرطى كه پرداخت خسارت موكول به آن شده دريافت مى‌نمايد جزو درآمد كسب محسوب نيست و خمس ندارد و اما بيمه‌گر كه شغلِ او يك نوع تجارت است، آنچه را كه از بيمه‌گذاران بابت حق بيمه دريافت مى‌دارد جزو درآمد سالانه‌ى او محسوب است كه در زائد بر مؤونه‌ى سالش خمس دارد. و ضمناً خسارت‌هايى كه در طول سال به بيمه‌گذاران طبق قرارداد بيمه مى‌پردازد نيز جزو مؤونه قرارداد بيمه است كه از اصل مبالغ دريافتى از بيمه‌گذاران بابت حق بيمه كسر مى‌شود و باقى‌مانده در سر سال جزو سود براى او محسوب است كه بايد خمس آن را بپردازد و بيمه‌گذار در اين باره تكليفى ندارد.

س107: آيا به مالى که شرکت‏‌هاى بيمه بر اساس قرارداد براى جبران خسارت به بيمه شده پرداخت مى‏‌‌کنند، خمس تعلّق مى‏‌‌گيرد؟

ج) پولى که شرکت‌هاى بيمه به فرد بيمه شده پرداخت مى‏‌‌کنند، خمس ندارد.

س108: شخصی از درآمد بین سال هزینه تحصیل فرزندش را به دانشگاه می پردازد و محل کار او طبق وعده قبلی 80 درصد آن هزینه را به ایشان عودت می دهد و یا فردی هزینه درمان خود را به بیمارستان پرداخت می کند و شرکت بیمه 80 درصد هزینه را طبق تعهدی که دارد به ایشان عودت می دهد ، حال اگر فرد مذکور پولی را که از محل کار یا بیمه دریافت نموده ، مصرف نکرده باشد وسال خمسی او به پایان برسد آیا این پول خمس دارد؟

ج) درفرض سؤال خمس دارد.

س109: آيا به ديه خمس تعلّق مى‌گيرد؟

ج) ديه خمس ندارد.

س110: پول يا کالاى مخمّسى دارم که اقدام به مصرف آن کرده‏‌ام، آيا جايز است در پايان سال، مقدارى از درآمد سال به جاى آن پول يا کالايى که خمس آن پرداخت شده، استثنا شود؟

ج) چيزى از درآمد سال به جاى مال مخمّسى که مصرف شده، استثنا نمى‏‌‌شود.

س111: شخصى مالک مقدارى گندم بوده که خمس آن را پرداخت نموده و هنگام برداشت محصول جديد، همان گندم مخمّس را مصرف مى‏‌‌کرده و به جاى آن گندم جديد مى‏‌‌گذاشته و چندين سال به همين ترتيب عمل نموده است، آيا به گندمى که به جاى گندم مصرف شده مى‏‌‌گذاشته، خمس تعلّق مى‏‌‌گيرد؟ و در صورت تعلّق خمس، آيا همه آن خمس دارد؟

ج) گندمى را که خمس آن را پرداخته، اگر مصرف کند، نمى‏‌‌تواند معادل آن از گندم جديد را از خمس استثنا کند. بنابراين آنچه را که از گندم جديد مصرف مؤونه سال خود کرده، خمس ندارد، و آنچه که از آن تا سر سال خمسى باقى مانده، خمس دارد.

س112: من دو حساب بانکى جدا از هم دارم. حساب اول پول هبه است که به آن خمس تعلّق نمى‌گيرد و حساب دوم که حاصل کار من است و به آن خمس تعلّق مى‌گيرد. من قسمتى از پول حساب اول را به اشتباه خرج کرده‌ام به اين نيت که اين پول را از حساب دوم برداشت کرده‌ام. آيا مى‌توانم آن مقدارى را كه از حساب دوم (پول خمس نداده) خرج کرده‌ام به حساب اول (پول هبه) منتقل کنم. يعنى آيا به اين پول خمس تعلّق مى‌گيرد يا خير؟

ج) مبلغ مذكور پس از خرج شدن، استثنا نمى‌شود.

س113: آيا ملاک عدم وجوب خمس در مؤونه استفاده از آن در طول سال است يا اينکه نياز به آن در طى سال کافى است، هرچند موردى براى استفاده از آن پيش نيايد؟

ج) ملاک در امثال لباس و فرش و مانند آن از چيزهايى که هنگام استفاده، عين آنها باقى مى‏‌‌ماند، نياز به آنها است. ولى معيار در احتياجات مصرفى روزانه زندگى مانند برنج و روغن و غيره، مصرف است که هر چه از مصرف سالانه آنها زياد بيايد، خمس دارد.

س114: اگر فردى زمين دومى که مناسب شأن او و مورد نياز جهت ساختمان مسکن براى عائله اوست داشته باشد، ولى در طول سال خمسى قدرت ساخت آن را ندارد و يا در يک سال نمى‏‌‌تواند آن را تکميل کند، آيا پرداخت خمس آن بر او واجب است؟

ج) در عدم وجوب خمس، در زمينى که براى ساخت مسکن بدان نياز دارد، فرقى بين اينکه يک قطعه باشد يا چند قطعه، و يا يک مسکن باشد يا چند مسکن، وجود ندارد؛ بلکه ملاک، صدق عنوان نياز به آن به مقتضاى موقعيت و شأن عرفى وى و همچنين وضع مالى او براى ساخت تدريجى آن است.

س115: يک سرويس ظروف منزل وجود دارد، آيا استفاده از بعضى از آنها براى عدم تعلّق خمس به آن کافى است؟

ج) معيار عدم تعلّق خمس به لوازم منزل، صدق عنوان نياز به آن مطابق با شأن عرفى مناسب با انسان است، هرچند در طول سال از آن استفاده نشود.

س116: آيا به خانه‏‌اى که قبلاً با مالى که خمس آن داده نشده، ساخته شده، خمس تعلّق مى‏‌‌گيرد؟ بر فرض وجوب پرداخت خمس، آيا خمس بر اساس قيمت فعلى محاسبه مى‏‌‌شود يا قيمت زمان ساخت آن؟

ج) اگر خانه از درآمد بين سال براى زندگى و سکونت ساخته شده است خمس ندارد، ولى اگر از درآمدى که سال بر آن گذشته، ساخته شده است، خمس پولى که در ساخت آن هزينه شده، بايد پرداخت شود.

س117: کفنى را خريده و چندين سال مانده است، آيا پرداخت خمس آن واجب است يا اين‌که فقط پرداخت خمس قيمت خريد آن واجب است؟

ج) پولى که با آن کفن خريده، اگر مخمّس باشد، ديگر خمس ندارد وگرنه بايد خمس پول خريد کفن را بپردازد. و در مورد تنزل ارزش پول به احتياط واجب با حاکم شرع مصالحه نمايد

س118: اگر کسى براى فرار از خمس دادن قبل از اتمام سال خمسى‌اش شروع کند به خرج کردن اموال و دارايى‌هايش مثلاً زيارت برود يا حج مستحبى يا خريد وسايل منزل که نيازى به آنها ندارد يا تعويض خودرو و... آيا اين کار خمس را ساقط مى‌کند؟ کار او چه حکمى دارد؟

ج) آنچه صَرف هزينه زندگى کرده ولو در فرض سؤال، خمس ندارد ولى اگر صرفاً به قصد فرار از خمس چيزى که به آن نياز ندارد را تهيه کند، وجوب خمس از او ساقط نمى‌شود.

س119: خمس لوازم منزل چگونه محاسبه مى‏‌‌شود؟

ج) لوازمى که با استفاده از آنها عين آن باقى مى‏‌‌ماند مثل فرش و غير آن، خمس ندارد. ولى از نيازهاى مصرفى روزمره مانند برنج و روغن و غير آنها، آنچه اضافه بيايد و تا سر سال خمسى باقى بماند، خمس دارد.

س120: چنانچه با پولى كه درآمد سال است، قبل از رسيدن سال خمسى، پول خودرو را بپردازيم و پس از سال خمسى خودرو را تحويل بگيريم، آيا خمسى به پول خودرو تعلّق مى‌گيرد؟

ج) اگر خودرو مؤونه در حدّ شأن عرفى شما بوده و خريدارى گرديده و پول پرداختى به عنوان بخشى از ثمن (قيمت) است، خمس ندارد وگرنه خمس دارد.

س121: مبلغ صد هزار تومان به مؤسسه‏اى پرداخت نمودم تا در آينده زمين مسکونى به من تحويل دهد و الآن يک سال از آن مى‏‌‌گذرد و از طرفى قسمتى از آن پول مال خودم است و قسمت ديگر را قرض کرده و مقدارى از قرض را هم پرداخته‌‏ام، آيا به آن خمس تعلّق مى‏‌‌گيرد؟ مقدار آن چقدر است؟

ج) اگر گرفتن زمين براى ساخت مسکن مورد نياز متوقف بر پيش‌پرداخت مقدارى از پول آن باشد، مبلغ پرداخت شده خمس ندارد، حتى اگر از درآمد کسب شما باشد.

س122: آيا به پولى که براى خريد کتاب از نمايشگاه بين‌‏المللى کتاب در تهران قبل از تحويل آن پرداخت شده، ولى هنوز کتاب‌ها ارسال نشده است، خمس تعلّق مى‏‌‌گيرد؟

ج) اگر کتاب‌هاى مزبور، مورد نياز و به مقدار متناسب با شأن عرفى شخص باشد، خمس ندارد.

س123: آيا استفاده از يک جلد از دوره کتابى که از چندين جلد تشکيل شده (مانند وسائل الشيعه) باعث ساقط شدن خمس تمام آن دوره مى‏‌‌شود يا اينکه بايد از هر جلد کتاب يک صفحه خوانده شود؟

ج) اگر مجموع آن دوره مورد نياز باشد و يا خريد جلدى که به آن احتياج است متوقف بر خريد دوره کامل آن باشد، خمس ندارد، در غير اين صورت بايد خمس مجلّداتى که الآن مورد نياز نيست، پرداخت شود، و مجرد خواندن يک صفحه از هر جلد کتاب، براى ساقط شدن خمس کافى نيست.

س124: آيا كتاب‌‌هاى درسى كه طلاب براى سال‌هاى بعد مى‌خرند سر سال بايد تخميس شود؟

ج) اگر مناسب شأن آنها باشد خمس ندارد.

س125: آيا به طلايى که شوهر براى همسرش مى‏‌‌خرد، خمس تعلّق مى‏‌‌گيرد؟

ج) اگر به مقدار متعارف و مناسب شأن او باشد، از مؤونه سال محسوب مى‏‌‌شود و خمس ندارد.

س126: اگر مقداری پول برای بچه کنار گذاشته شود و کلاً به عنوان هبه به او بخشيده شود آيا پول هبه شده خمس دارد يا نه؟

ج) اگر بخشش، صحيح انجام گرفته و به قصد فرار از خمس نبوده، متعلّق خمس نيست.

س127: گاهى در سفرهاى زيارتى مقدارى لباس و وسايل جهت سوغات تهيه مى‌كنيم ولى مورد آن پيش نمى‌آيد و آن را براى زمانى ديگر كه بخواهيم سوغات دهيم نگه مى‌داريم. وضعيت خمس اين موارد چگونه است؟

ج) اگر وسايل مذكور كه با درآمد خريدارى مى‌شود تا سر سال خمسى به اشخاص سوغات داده شود، خمس ندارد و در غير اين صورت بايد خمس آن پرداخت شود.

س128: آيا اگر زن و شوهر پول خود را براى تهيه مسكن به هم ببخشند تا خمس به آن تعلّق نگيرد اشكال شرعى دارد؟‌

ج) فرار از خمس از طريق مذکور موجب سقوط تکليف نمى‌شود.

س129: سر سال خمسى من آخر ماه دهم از هر سال است، آيا حقوق ماه دهم را که در آخر آن مى‏‌‌گيرم، خمس دارد؟ اگر بعد از دريافت، مقدار باقى‌مانده آن را (که طبق عادت، هر ماه پس‌‌انداز مى‏‌‌شود) به همسرم هديه کنم، آيا خمس به آن تعلّق مى‏‌‌گيرد؟

ج) حقوقى که قبل از سال خمسى دريافت مى‏‌‌کنيد و يا قبل از آخرين روز سال خمسى قابل دريافت است، پرداخت خمس مقدار زائد بر مؤونه آن سال واجب است. اما آن‌چه به همسر خود يا به ديگرى هديه مى‏‌‌نماييد، اگر صورى و به قصد فرار از خمس نباشد و به مقدار مناسب با شأن عرفى شما باشد، خمس ندارد.

س130: زن و شوهرى براى اينکه خمس به اموال آنها تعلّق نگيرد، قبل از رسيدن سال خمسى‏‌شان، اقدام به هديه کردن سود سالانه خود به يکديگر مى‏‌‌کنند، اميدواريم حکم خمس آنها را بيان فرماييد.

ج) با اين‏گونه بخشش که صورى و براى فرار از خمس است، خمسِ واجب از آنان ساقط نمى‏‌‌شود.

س131: بنده دخترى 9 ساله دارم كه از هم اكنون حسابى در بانك براى او باز نموده و ماهيانه مبلغى كم به اين حساب واريز مى‌‌نمايم به اين نيت كه براى تهيه جهيزيه از آن استفاده كنم آيا به اين وجه نيز خمس تعلّق مى‌گيرد يا خير؟

ج) اگر واقعاً به او هبه كنند و مناسب شأن هبه‌كننده باشد، خمس ندارد اما اگر هبه نشده است و صِرفاً پس‌‌انداز به نام وى است خمس دارد.

س132: آيا وسيله‌اى که ابتدا به نيت جهيزيه تهيه شده است مى‌توان بعد از چند سال براى مصرف ديگرى استفاده کرد؟ آيا به اين وسيله خمس تعلّق مى‌گيرد؟

ج) اگر در راه ديگر مصرف شود، حکم جهيزيه را ندارد.

س133: کسى که جهاز را به تدريج خريده و الآن از مد افتاده و قصد تبديل به احسن دارد آيا موقع فروش جهاز از مد افتاده خمس آن را بدهد يا خير؟

ج) اگر همان را تبديل مى‌كند، خمس ندارد ولى اگر بفروشد و چيز ديگرى بخرد و يا پول آن را در زندگى خود هزينه كند (با فرض اين كه سال خمسى بر آن گذشته باشد) مشمول وجوب خمس است.

س134: اگر پدر دختر جهيزيه را براى خودش برداشته و در زندگى مصرف كند و كالاى مرغوب‌ترى را براى دختر تهيه كند، چه حكمى دارد؟

ج) اگر به دختر بخشيده و تحويل او داده و حالا دختر پس بدهد، خمس ندارد وگرنه در فرض مرقوم خمس دارد.

س135: اگر پول جهيزيه را به خود دختر بدهيم تا بعداً با آن جهيزيه بخرد آيا خمس به آن تعلّق مى‌گيرد؟

ج) آنچه را كه هديه كرده‌ايد اگر مناسب با شأن عرفى و قبل از فرا رسيدن سال خمسى باشد، خمس ندارد.‏

س136: در صورتى كه جهيزيه پس از گذشت چند سال از خريد آن به دختر تحويل نشده بلكه به فرد فقيرى بخشيده شود، آيا به آن خمس تعلّق مى‌گيرد؟

ج) اگر از راه درآمد کارى تهيه شده در فرض مزبور خمس دارد.

س137: با توجه به فتواى امام خمينى (قدّس سرّه) در مسأله جهيزيه عروس که دختر هنگام ازدواج به خانه شوهر مى‏‌‌برد، اگر در منطقه‌‏اى رسم بر اين باشد که خانواده داماد اقدام به تهيه و تأمين اثاثيه و لوازم خانه کنند و به مرور زمان و به تدريج به تهيه آن لوازم بپردازند و سال بر آن بگذرد، چه حکمى دارد؟

ج) اگر تهيه اثاثيه و لوازم زندگى براى آينده، عرفاً جزء مؤونه محسوب شود، خمس ندارد.

س138: اگر فردى با توجه به شأن خود هر ماه از درآمدش طلا بخرد آيا اين طلاها خمس دارد؟

ج) در فرض سؤال اگر طلا براى زينت در حدّ شأن عرفى باشد، خمس ندارد.

س139: كسى كه در منزل پرنده نگه‌مى‌دارد يا آكواريوم ماهى دارد آيا پرندگان يا ماهى‌ها خمس دارد خصوصاً اگر گران‌قيمت باشد يا جنبه‌ى زينتى داشته باشد؟

ج) اگر زايد بر مؤونه و شأن عرفى شخص باشد و از درآمد بين سال تهيه شده باشد، خمس دارد و در غير اين صورت خمس ندارد.

س140: مبالغى را که انسان براى امور خيريه مانند کمک به مدارس، آسيب‏‌ديدگان از سيل و... انفاق مى‏‌‌کند، آيا از مؤونه سال محسوب مى‏‌‌شود و خمس ندارد؟

ج) اين چنين انفاق‌ها از مخارج سال انفاق محسوب مى‏‌‌شود و خمس ندارد.

س141: در سال 82 خمس يک‌ساله سرمايه مغازه خود را حساب كردم. در سال 83 كه مى‌خواستم خمس يك‌ساله خود را حساب كنم متوجه شدم كه بايستى ماليات سال 81 و82 را پرداخت كنم. سوال اين است كه آيا در محاسبه خمس 83 مى‌توانم ماليات سال‌هاى81 و82 را از سرمايه كم كنم، باتوجه به اين‌كه جاهل به مسأله ماليات بودم؟

ج) بدهى هر سال از درآمد همان سال كم مى‌شود و باقى‌مانده اگر زائد بر مؤونه باشد خمس دارد. ولى اگر بدهى مالياتى سال‌هاى قبل را قبل از رسيدن سال خمسى پرداخت نماييد از مؤونه شما محسوب مى‌شود.

س142: شخصى براى رفتن به حج استحبابى مبلغى را به حساب سازمان حج واريز کرده، ولى قبل از تشرف به زيارت خانه خدا، فوت نموده است، اين مبلغ چه حکمى دارد؟ آيا مصرف کردن آن در نيابت از حج ميت واجب است؟ آيا خمس به آن تعلّق مى‏‌‌گيرد؟

ج) فيش حج که در قبال مبلغى که به حساب سازمان حج واريز کرده، دريافت نموده، به قيمت فعلى‏‌اش از ترکه ميت محسوب مى‏‌‌شود، و ميت اگر حج برذمّه ندارد و وصيت به حج هم نکرده، صرف آن در حج نيابى براى ميت واجب نيست، و خمس آن اگر پرداخت نشده‏ باشد، در فرض سؤال واجب است پرداخت شود.

س143: اگر كسى مهمان است و کليه هزينه‌‌هايش توسط ديگرى پرداخت مى‌شود، آيا ميزبان بايد خمس مخارج را بدهد؟

ج) هزينه‌‌هاى مذكور در حد متعارف مشمول خمس نمى‌باشد.

س144: اينجانب كارمندى بازنشسته‌ام كه قبل از بازنشستگى با استفاده از وام بانكى و غيربانكى آپارتمانى در مشهد خريدارى نموده به اين نيت كه پس از بازنشستگى از توفيق همجوارى حضرت ثامن‌الحج (عليه السلام) بهره‌مند شوم، همچنين به اتفاق تعدادى از همكاران قطعه‌ زمينى آن هم به‌صورت اقساط از يكى از ملاكين شمال با كاربرى مسكونى خريدارى نموديم. پس از بازنشستگى دولت محترم بر اساس قانون، مبلغى به اينجانب پرداخت نمود كه اقساط بانكى آپارتمان مشهد و تمامى بدهى به فروشنده ملك شمال را پرداخت نمودم ولى بابت وام غير بانكى آپارتمان ماهيانه 75 هزار تومان تا سال‌هاى آتى مى‌بايست بپردازم. از طرفى بحمدالله چون هنوز توان كارى دارم در جاى ديگر مشغول هستم. با عنايت به اين‌كه اولاً توفيق زندگى در مشهد حاصل نشد و فقط در سال چند بار خود و خانواده و برخى از بستگان از آن استفاده مى‌نماييم و ثانياً قطعه زمين شمال پس از تفكيك با شركا به همان وضع باقى است و توان ساخت و استفاده از آن را ندارم؛ الف: آيا املاك اينجانب مشمول خمس مى‌باشد؟ ب: اگر چنين است آيا بايد به قيمت خريد محاسبه نمايم و يا قيمت روز؟

ج) الف: اگر شأن شما اقتضا دارد در مشهد نيز خانه داشته باشيد خمس ندارد ولى اگر ساختمان مشهد و ملك ديگر مورد شان عرفى شما محسوب نمى‌شود به مقدارى از پول آنها كه از درآمد پرداخت كرده‌ايد، خمس تعلّق گرفته است. ب: در فرض سؤال اگر براى ترقّى قيمت و سود بردن خريدارى نشده باشد بر فرض تعلق خمس تا نفروخته‌ايد، به قيمت خريد خمس دارد و در صورت فروش تفاوت قيمت خريد و فروش، جزو درآمد سال فروش محسوب مى‌شود که اگر تا سر سال خمسى صرف در مؤونه نشود، متعلّق خمس است.

س145: به قصد استفاده خانواده و تأمين نياز مادى و تفريحى خانواده قطعه زمينى (كشاورزى) خريدارى نمودم. آيا مشمول خمس مى‌شود يا خير؟ در صورت تعلّق خمس، آيا به هزينه‌‌هايى كه براى آن زمين شده، مثل حصاركشى و درخت‌كارى، نيز خمس تعلّق مى‌گيرد؟ ضمناً بخشى از پول اين ملك از طريق وام و مابقى از درآمد سال، قبل ازسال خمسى، تأمين و پرداخت شده است.

ج) اگر مورد نياز شما بوده ـ ولو براى استراحت و تفريح ـ و از درآمد سال تهيه کرده‌ايد، خمس ندارد.

س146: زمانى كه كسى منزلى بگيرد كه آن منزل يك مغازه داخل كوچه داشته باشد و هدف خريد منزل باشد درمورد آن مغازه خمس تعلّق مى‌گيرد يا نه؟

ج) اگر مغازه را به قصد کسب نخريده و فعلاً هم از آن کسب درآمد نمى‌کند و جزو منزل محسوب مى‌شود، آن مغازه حکم مستقلى ندارد بلکه ملحق به منزل مى‌باشد.

س147: شخصى خانه ملکى براى سکونت ندارد، لذا زمينى خريده تا در آن خانه‏‌اى براى خودش بسازد، ولى چون پول کافى براى ساخت نداشته، سال بر آن گذشته و آن را به فروش هم نرسانده است، آيا خمس آن واجب است؟ بر فرض وجوب، آيا خمس پول خريد را بايد بپردازد يا قيمت فعلى زمين را؟

ج) اگر زمين را از منفعت کسب سال، براى ساخت مسکن مورد نياز، خريده باشد، خمس ندارد.

س148: در سؤال قبلى، اگر آن شخص شروع به ساختن خانه کند، ولى قبل از اتمام آن، سال خمسى برسد، آيا خمس آنچه در مصالح ساختمان مصرف کرده، واجب است؟

ج) در فرض سؤال، خمس ندارد.

س149: زمينى را به قصد ساخت باغ خريدارى نموده‌ام كه تاكنون موفق به ساخت آن نشده‌ام، در صورت رسيدن سال خمسى آيا شامل خمس خواهد شد و در صورت مثبت بودن پاسخ، خمس آن چگونه محاسبه خواهد شد؟

ج) اگر زمين مذكور را از درآمد بين سال براى احداث باغ جهت نياز شخصى و به عنوان محلى براى استراحت تهيه كرده‌ايد، و مازاد بر شأن و موقعيت عرفى شما نباشد، خمس ندارد.

س150: اگر شخصى براى آينده فرزندانش، با اينکه خودش در طبقه اول زندگى مى‏‌‌کند، اقدام به ساختن طبقه دوم کند، آيا با وجود عدم نياز به آن تا چند سال ديگر پرداخت خمس آنچه در آن خرج کرده، واجب است؟

ج) اگر ساختن طبقه دوم براى آينده فرزندانش در حال حاضر از مخارج مناسب با شأن عرفى وى محسوب شود، آنچه به مصرف رسانده است، خمس ندارد و در صورتى که اين چنين نباشد و در حال حاضر هم، نه خودش و نه فرزندانش به آن نياز ندارند، پرداخت خمس آن واجب است.

س151: شما مى‏‌‌فرماييد آنچه از مخارج سال محسوب مى‏‌‌شود، خمس ندارد، پس شخصى که خانه‌‏اى براى سکونت ندارد، ولى مالک قطعه زمينى است که يک سال يا بيشتر بر آن گذشته و او نمى‏‌‌تواند آن را بسازد، پس چرا اين از مخارج او محسوب نمى‏‌‌شود؟ اميدواريم توضيح بفرماييد.

ج) اگر زمين را براى ساخت مسکن مورد نياز در آن، از درآمد بين سال خريده باشد، جزء مخارج کنونى وى محسوب مى‏‌‌شود و خمس آن واجب نيست.

س152: اگر فرش و ظرف‌ها اتفاقاً در طول سال مورد استفاده قرار نگيرد، ولى براى استفاده ميهمان به آنها نياز باشد، آيا خمس در آنها واجب است؟

ج) در فرض سؤال خمس واجب نيست.

س153: داروهايى که از درآمد وسط سال خريده شده و تا سر سال خمسى باقى بماند، خمس به آن تعلّق مى‏‌‌گيرد يا خير؟

ج) اگر خريد داروها جهت استفاده از آن در مواقع نياز باشد و در معرض احتياج هم باشد، خمس ندارد.

س154: شخصى براى آسايش و رفع نيازهاى خانواده‌‏اش اقدام به خريد ماشينى با مال غير مخمّس و سودى که در وسط سال به دست آمده، نموده است، آيا پرداخت خمس آن بر او واجب است؟ در صورتى که ماشين را براى انجام امور مربوط به کارش خريده باشد، چه حکمى دارد؟

ج) ماشين اگر براى انجام امور مربوط به کار و کسب او باشد، حکم ابزار کار را در وجوب خمس دارد، ولى اگر براى رفع نيازهاى زندگى و جزء احتياجات مناسب با شأن عرفى او باشد، خمس ندارد. البته اگر بر پول خريد آن سال خمسى گذشته، خمس پرداخت شود.

س155: اگر برنج‌كاران بعد از برداشت محصول برنج، مقدارى از آن را فروخته و هزينه‌ى زندگى ‌نمايند و مقدار ديگرى را نيز براى مصرف ساليانه خود نگه‌‌دارند، آيا به مقدار برنجى كه براى مصرف سال از تابستان نگه‌دارى شده است، خمس تعلّق مى‌گيرد؟

ج) مقدار زائد بر مؤونه در سر سال خمسى، متعلّق خمس است.

س156: من دانشجو هستم و قصد ازدواج دارم و مى‌‌خواهم براى زندگى آينده‌ام وسايل زندگى تهيه كنم مى‌خواستم سؤال كنم كه اگر من از اكنون شروع به تهيه وسايل كنم در صورتى كه يک سال از خريد آن بگذرد و استفاده نكرده باشم ‌آيا بايد براى آن خمس بدهم؟

ج) اگر تهيه لوازم زندگى براى آينده، عرفاً جزو مؤونه شما محسوب مى‌شود و تهيه يکباره وسائل در آينده، براى شما مقدور نيست، خمس ندارد.

س157: گاهى لوازم منزل مثل يخچال به قيمتى کمتر از قيمت بازار به ما فروخته مى‏‌‌شود، اين لوازم در آينده يعنى پس از ازدواج مورد نياز ماست، با توجه به اينکه بعد از ازدواج بايد آنها را به چند برابر قيمت فعلى تهيه کنيم، آيا به آنها که در حال حاضر بدون استفاده در خانه مانده است، خمس تعلّق مى‏‌‌گيرد؟

ج) اگر آنها را با منفعت کسب سال براى استفاده در آينده خريده‏‌ايد و در سال خريد مورد نياز شما نبوده، بايد خمس قيمت خريد آن را در سر سال خمسى بپردازيد، مگر آن‌كه به علت عدم توانايى از تهيه يک باره آن هنگام نياز، ناگزير از تهيه تدريجى و نگهدارى آن براى زمان احتياج باشيد، و مقدار آن هم به اندازه شأن عرفى شما باشد، که در اين صورت جزء مؤونه محسوب مى‏‌شود و خمس ندارد.

س158: هر سال در اسفند ماه نمايشگاهى تشكيل مى‌شود و چون قيمت آن مناسب است مايحتاج يك سال‌مان را از آنجا خريدارى مى‌كنيم (خصوصاً لباس‌هاى زمستانه و تابستانه‌ى بچه‌‌ها را). آيا به اينها خمس تعلّق مى‌گيرد؟

ج) اگر در وقت خريد، لباس‌هاى مذكور مورد نياز و در حدّ شأن خانواده باشد، خمس ندارد.

س159: اينجانب داراى يك واحد مسكونى کوچک بودم سپس از طريق تعاونى مسكن محل كارم با پرداخت تدريجى و وام‌هاى متعدد يك منزل آپارتمانى ديگرى احداث كردم. بعد از آن، منزل قبلى را اجاره داده و از كرايه آن اقساط منزل جديد را پرداخت نمودم آيا به اين دو واحد مسكونى خمس تعلّق مى‌گيرد؟

ج) منزل قبلى اگر از درآمد بين سال تهيه شده و حداقل تا پايان سال خمسى در آن سکونت داشتيد، خمس ندارد؛ و منزل دوم که فعلاً منزل مسکونى مورد نياز شما محسوب مى‌شود نيز خمس ندارد.

س160: آيا اگر وسيله‌ای در معرض استفاده باشد ولی تا يک سال از آن استفاده نشود به آن خمس تعلّق می‌گيرد؟

ج) اگر مورد نيازتان بوده و از درآمد سال پولش را داده‌ايد، خمس ندارد اگرچه استفاده نکرده‌ايد.

س161: آيا به لوازم‌التحرير خمس تعلّق مى‌گيرد؟

ج) اگر مورد نياز (در حد شأن عرفى) باشد و از درآمد بين سال تهيه شده باشد، خمس ندارد. مگر لوازم التحرير مصرفى که از مصرف سال اضافه آمده باشد و عرفاً ماليت داشته باشد که خمس آن بايد پرداخت شود.

س162: حكم قلم، خودكار، لوازم آرايش زنانه، عطر و ادكلن كه قسمتى از آن استفاده شده و قسمتى از آن باقى مانده و بر آن سال گذشته، چيست؟

ج) اگر از درآمدِ بين سال تهيه شده و مقدار باقى‌مانده عرفاً ماليت داشته باشد، مشمول وجوب خمس است.

س163: بنده براى خريد سيم كارت تلفن همراه پول واريز نموده‌ام و سال مالى بنده نيز نزديك است آيا براى وجه واريزى كه فعلاً سيم كارت را تحويل نگرفته‌ام خمس تعلّق مى‌گيرد يا نه؟

ج) اگر از درآمد بين سال واريز شده و مبلغ مزبور به عنوان خريد بكار رفته (نه به عنوان سرمايه‌گذارى) و مورد نياز و مطابق با شأن عرفى باشد، خمس ندارد.

س164: به اعتبار باقى‌مانده کارت‌هاى تلفن و شارژ موبايل اعتبارى خمس تعلّق مى‌گيرد؟

ج) شارژ موبايل را اگر با درآمد بين سال پرداخته است، اعتبار باقى‌مانده در كارت سر سال خمسى خمس دارد.

س165: افراد کشاورز براى امرار معاش محتاج به نگه‌دارى از حيواناتى مانند گاو‌ و گوسفند و مانند آنها هستند تا اين‌كه از منافع منفصله آنها در مؤونه زندگى خود استفاده نمايند. آيا به اين حيوانات و نماءات منفصل آن خمس تعلق مى‌گيرد؟

ج) خود آن حيوانات چنانچه زايد بر شأن نبوده و مورد نياز باشند و از درآمد کارى يا منافع کسب که سال بر آن نگذشته تهيه شده باشند، خمس ندارد ولى به نماءات منفصل (از قبيل روغن و پشم و...) که تا سر سال خمسى مصرف نشده خمس تعلّق مى‌گيرد.

س166: اگر شخصى خانه خود را فروخته و پول آن را براى استفاده از سود آن در بانک بگذارد و سپس سال خمسى اش فرا برسد، چه حکمى دارد؟ و اگر اين پول را براى خريد خانه، پس انداز نمايد، چه حکمى دارد؟

ج) اگر خانه را از درآمد سالانه شغلى براى سکونت و به حساب مخارج سالانه، ساخته يا خريده و بعد از سال خمسى آن را فروخته باشد، پول فروش آن در هر صورت خمس ندارد.

س167: اگر وسائل و چيزهاى مورد نياز زندگى مانند ماشين، موتور، فرش که خمس آن داده نشده است، فروخته شود، آيا پس از فروش بايد خمس آنها فوراً پرداخت شود؟

ج) وسايل ذکر شده اگر جزو احتياجات زندگى بوده و از درآمد بين سال آن را تهيه کرده است، و در سال بعد به فروش رفته است پول فروش آن خمس ندارد، ولى اگر وسايل را با پولى که سال بر آن گذشته بدون اداى خمس تهيه کرده، بايد خمس پول خريد آنها را بدهد، هرچند آن وسايل را نفروشد و اگر حساب سال نداشته و نمى‌داند که به هنگام صرف پول در خريد مايحتاج، آيا سال خمسى بر آن گذشته يا نه، در مورد پول خريد آنها بايد با يکى از نمايندگان ما مصالحه نمايد.

س168: چند سال پيش ماشينى خريدم که در حال حاضر فروش آن به چندين برابر قيمت ممکن است، با توجه به اينکه پول خريد آن، مخمّس نبوده است، و در صورت فروش و گرفتن قيمت فعلى آن، مى‏‌خواهم خانه‏‌اى براى سکونت بخرم، آيا به مجرد دريافت پول، همه آن خمس دارد يا فقط به پولى که با آن ماشين را خريده‏ام، خمس تعلّق مى‏‌گيرد و مقدار باقى‌مانده که همان مقدار افزايش قيمت ماشين است، جزء درآمد سال فروش ماشين محسوب مى‏‌شود که اگر تا پايان سال فروش در مخارج زندگى مصرف نشود، خمس به آن تعلّق مى‏‌گيرد؟

ج) اگر ماشين‏ جزء مؤونه شما باشد و آن‏ را از درآمد بين ‏سال جهت‏ استفاده ‏شخصى زندگى‏ خريده ‏باشيد، پول فروش آن خمس ندارد. ولى اگر ماشين را براى کار کردن خريده‏‌ايد، خمس مالى که براى خريد آن صرف کرده‌‏ايد، واجب‏ است، البته در مورد تنزّل ارزش پول احوط مصالحه با حاکم شرع است و ترقّى قيمت ربح سال فروش محسوب مى‌شود.

س169: با توجه به اينکه اگر وسايل خانه يا طلاى همسر که در شأن اوست بعد از سال خمسى فروخته شود خمس ندارد اگر پول حاصل به مدت چند سال خرج نشود آيا باز هم خمس ندارد؟

ج) خمس ندارد.

س170: اگر مؤونه مثل خانه بعد از سال خمسى تبديل به سرمايه شود خمس دارد يا نه؟ ج) در فرض مذكور خمس ندارد.

ج) در فرض مذكور خمس ندارد.

س171: اينجانب با پول مخمّس قطعه زمينى را به اين نيّت خريدارى كردم كه اگر توانستم در آن زمين خانه‌اى بسازم و زندگى‌ كنم، و اگر نتوانستم آن را بفروشم و خانه‌اى بخرم. بعد از چند سال كه زمين ترقى كرد، آن را فروختم و بلافاصله با اضافه مقدارى از اندوخته‌ى خود خانه‌اى خريدم. آيا به پول اين خانه خمس تعلّق مى‌گيرد؟

ج) در فرض مرقوم، به اين خانه خمس تعلّق نمى‌گيرد مگر به مبلغى كه پس‌‌انداز كرده بوديد در صورتى كه از درآمد سال بوده و سال بر آن گذشته و خمس آن پرداخت نشده باشد.

س172: اگر مکلّف از درآمد سال، زمينى را جهت تهيه منزل خريده و بعد از گذشت سال، آن را بفروشد تا پولش را صَرف خريد مسکن نمايد، آيا پول فروش زمين متعلّق خمس است؟

ج) اگر با درآمد سال زمينى را براى بناى مسکن خريدارى کند و پس از انقضاى سال، عين يا قيمت آن را صَرف تهيه‌ى مسکن ديگرى کند، خمس ندارد و درآمد جديد محسوب نمى‌شود.

س173: شخصى داراى کتابخانه‏اى شخصى است که مدتى از آن کتاب‌ها استفاده مى‏‌نموده و فعلاً چند سال است که از آن استفاده نمى‏‌کند، ولى احتمال مى‏‌دهد که در آينده از آن بهره ببرد، آيا در مدتى که از کتاب‌‌ها استفاده نمى‏‌کند، به آن خمس تعلّق مى‏‌گيرد؟ و آيا در تعلّق خمس، فرقى بين اينکه خودش خريده باشد يا پدرش، وجود دارد؟

ج) اگر کتابها در زمان خريد آن مورد نياز او براى مراجعه و مطالعه بوده و مقدار آن هم مناسب شأن عرفى او باشد، خمس ندارد، حتى اگر پس از سال اول از آن استفاده نکند. همچنين اگر کتاب‌ها به او ارث رسيده و يا از طرف پدر و مادر و يا ديگران به او هديه شده باشد، خمس به آن تعلّق نمى‏‌گيرد.

س174: در طبقه بالای خانه مسکونی‌مان دو واحد آپارتمان جهت سکونت فرزندان‌مان بنا نهاده‌ايم. اما اکنون در دست مستأجر است. محاسبه خمس اين واحدها چگونه است؟

ج) اگر ساختن طبقه دوم براى فرزندان در حال حاضر از مخارجِ مناسبِ با شأن عرفى شما محسوب شود، خمس ندارد و در صورتى که اين چنين نباشد و در حال حاضر هم، نه خود شما و نه فرزندان شما به آن نياز ندارند، پرداخت خمس آن واجب است؛ و محاسبه آن به قيمت تمام شده كفايت مى‌كند.

س175: چند روز پيش از سر سال خمسى يك تخته فرش جديد برای منزل گرفتم و فرش قبلی كنار گذاشته شد. آيا خمس بر اين تخته فرش كنار گذاشته شده تعلّق می‌گيرد يا خير؟

ج) اگر فرش جديد مورد نياز شما بوده، خمس ندارد و همچنين بر فرشى که از سال قبل مورد استفاده بوده و اکنون کنار گذاشته‌ايد، ‏خمس تعلّق نمى‌گيرد.‏

س176: چند سال پيش از بانک وام گرفته و آن را به مدت يک سال به حساب بانکى‏‌ام واريز کردم، و بدون آن‌كه موفق به استفاده از آن وام شوم، هر ماه قسط آن را مى‏‌پردازم، آيا به اين وام، خمس تعلّق مى‏‌گيرد؟

ج) خمس آن مقدار از وام مزبور که اقساط آن را تا سر سال خمسى از منفعت کسب خود پرداخت کرده‏‌ايد، واجب است.

س177: اينجانب مبالغى به خاطر ساختمان منزل بدهکار هستم و اين بدهکارى تا دوازده سال طول خواهد کشيد، خواهشمندم مرا در رابطه با موضوع خمس راهنمايى فرماييد که آيا اين بدهى از درآمد سال استثناء مى‏‌شود؟

ج) اقساط بدهى ساخت مسکن و مانند آن را هرچند مى‏‌توان از درآمد کسب همان سال پرداخت نمود، ولى در صورت عدم پرداخت، از در آمد آن سال استثنا نمى‏‌شود، بلکه به باقى‌مانده درآمد سر سال خمسى، خمس تعلّق مى‏‌گيرد.

س178: در سال گذشته مبلغى را قرض گرفته و با آن زمينى خريدم به اين اميد که افزايش قيمت پيدا کند و بعد از فروش آن و خانه مسکونى فعلى‌ام، مشکل مسکن خود را در آينده حل کنم، اکنون سال خمسى من فرا رسيده، سؤال من اين است که آيا مى‏‌توانم آن بدهى را از منفعت کسب سال گذشته‏‌ام که خمس به آن تعلّق گرفته، استثنا کنم يا خير؟

ج) با فرض اين که قرض مزبور جهت خريد زمين براى فروش آن در آينده بوده است، از منفعت کسب سالى که در آن قرض گرفته‏‌ايد، استثناء نمى‏‌شود، و پرداخت خمس درآمد سالانه کسب که از مخارج آن سال زياد آمده، واجب است.

س179: اينجانب خانم معلم بازنشسته آموزش و پرورش هستم. چند سال پيش يک واحد آپارتمان خريدارى نموده‌ام که نيمى از قيمت آن بابت پاداش بازنشستگى مى‌باشد که خمس شامل آن نمى‌شود، و نيمى هم از بانک وام گرفته‌ام که بايد به مدت 10 سال ماهيانه قسط آن را پرداخت نمايم. هدف اينجانب از خريد اين واحد آپارتمان واگذارى به فرزندانم مى‌باشد و هم اکنون هم فرزندم در آن ساکن است. آيا به اين اقساط، خمس تعلّق مى‌گيرد يا خير؟ و اگر تعلّق مى‌گيرد، هر ماهه بايد پرداخت شود يا يكباره؟

ج) اگر واحد آپارتمانى را به فرزندانتان بخشيده‌ايد، اقساط پرداختى بابت وامِ خريد آن واحد آپارتمانى خمس ندارد ولى اگر ساختمان را به فرزندان واگذار نکرديد، و مؤونه شما هم به حساب نمى‌آيد اقساط پرداختى وام آن در هر سال، سر سال خمسی، خمس دارد.

س180: شخصى با سرمايه‌اى که خمس آن را پرداخت کرده، يک مرکز شغلى ايجاد کرده و ماهانه درآمدى دريافت مى‌کند وضع شخصى‌اش بدين صورت است که هم خودش به ديگران بدهکار است وهم از ديگران طلبى دارد و خانه مستقل ندارد به ديگران کمک مالى بلاعوض هم مى‌دهد آيا به درآمد ماهانه‌اش خمس تعلّق مى‌گيرد؟

ج) سودى که از سرمايه مخمّس او حاصل مى‌شود چنانچه پس از صَرف در هزينه‌‌هاى لازم زندگى و صَرف در خيرات و صدقات، سر سال خمسى اضافه بيايد و پس‌‌انداز شود، مقدار پس‌‌انداز شده خمس دارد؛ بدهکارى‌هايى که دارد اگر در رابطه با کسب يا در رابطه با خريد لوازم زندگى در همان سال باشد از درآمد او کسر مى‌شود و اگر مربوط به سال‌هاى قبل باشد نمى‌تواند کسر کند و طلب‌‌هايى که از مردم دارد اگر ناشى از فروش نسيه کالا است جزء درآمد سال وصول محسوب مى‌شود.

س181: بفرماييد كسى كه شغل وى تاكسى‌دارى است، تكليف وى در سال خمسى يا در صورت نداشتن سال خمسى چيست و آيا تاكسى را كه با وام مثلاً 5 ميليونى خريده مشمول آن مى‌گردد؟

ج) اگر با پرداخت خمس آن [مقدار اقساطى که تاکنون پرداخت شده] زندگى او اداره نمى‌شود، خمس ندارد، وگرنه دادن خمس آن مقدار از اقساط كه پرداخت شده واجب است و همين‌طور اگر درآمد او از سال خمسى اضافه آمد و چيزى پس‌‌انداز کرد، ‏خمس دارد.

س182: اين‌جانب امتياز واگذارى زمينى را از شخصى كه عضو تعاونى مى‌باشد به قيمت 4200000 تومان خريدارى نموده‌ام كه مبلغ 2000000 تومان آن را قرض كرده و پرداخت نموده‌ام. با توجه به اين‌كه بنده هنوز زمينى دريافت نكرده و سال خمسى نيز فرا رسيده است آيا به آن خمس تعلّق مى‌گيرد؟

ج) در فرض سؤال اگر براى ساخت مسکن مورد نياز تهيه شده متعلّق خمس نيست و پولى هم كه قرض كرده‌ايد، خمس ندارد.

س183: شخصى مالک ساختمان دو طبقه‏‌اى است، و خودش در طبقه بالا سکونت دارد و طبقه پايين را به شخص ديگرى داده است و به علت بدهکارى مبلغى از او قرض گرفته بدون اين‌که اجاره‏‌اى بگيرد، آيا به اين مبلغ خمس تعلّق مى‏‌گيرد؟

ج) واگذارى استفاده مجانى از خانه به کسى به‌خاطر اين‌که مالى از او قرض گرفته است، وجه شرعى ندارد، و به هر حال مالى که قرض گرفته است، خمس ندارد.

س184: آيا قرضى که براى حج تمتع گرفته مى‏‌شود بايد خمس آن داده شده باشد و بعد از پرداخت خمس، باقى‌مانده آن براى مخارج حج پرداخت شود؟

ج) در فرض سؤال مالى که قرض گرفته مى‏‌شود خمس ندارد، مگر آن مقدار از اقساط آن كه تا سر سال خمسى پرداخت شده باشد و آن مال صرف در مؤونه نشده باشد.

س185: من در خلال پنج سال مبلغى را به بنياد مسکن جهت گرفتن زمينى به اميد تأمين مسکن پرداخت کردم، ولى تاکنون تصميمى براى واگذارى زمين گرفته نشده است، لذا تصميم دارم، آن مبالغ را از بنياد مسکن باز پس بگيرم، با توجه به اين‌که قسمتى از آن را قرض گرفته‏ام و قسمتى را هم از فروش فرش خانه‏‌ام و باقى‌مانده آن را هم از حقوق همسرم که معلّم است، تهيه کرده‏‌ام. اگر بتوانم مبلغ مزبور را پس بگيرم و آن را فقط براى تهيه مسکن (زمين يا خانه) مصرف کنم، آيا به آن خمس تعلّق مى‏‌گيرد؟ و چه مقدار؟

ج) در فرض مرقوم که پول از راه هديه يا قرض يا فروش لوازم زندگى تهيه شده، خمس آن واجب نيست.

س186: كسانى كه قرض دارند آيا پرداخت خمس بر آنها واجب است؟

ج) با وجود شرايط، داشتن قرض فى نفسه مانع از تعلّق خمس نيست.

س187: اينجانب يك خودرو به‌صورت اقساط خريده‌ام حال كه سال خمسی فرا رسيده است آيا مى‌توانم مبلغ بدهی خود را از سرمايه‌ام كسر و سپس خمس آن را محاسبه كنم؟ لازم به ذكر است كه اقساط آن بيش از يكسال است.

ج) اقساطى را که تا سر سال خمسى پرداخت مى‌شود مى‌توان از درآمد همان سال کسر نمود.

س188: هنگام ثبت‌نام فرزندم بابت پرداخت شهريه او، مهلت گرفته و مبلغ را در طى دو فقره چک چهار و شش ماهه پرداخت كرده‌ام. آيا موقع سر رسيد سال مالی، اين مبلغ جزو بدهی منظور می‌شود يا پرداخت آن را بايد از محل درآمد سال بعد تأمين کرد؟

ج) در فرض سؤال جزو مؤونه سال بعد محسوب مى‌شود. مگر اين‌كه قبل از پايان سال خمسى پرداخت كنيد.

س189: آيا مهريه زن که هر آن امکان مطالبه را دارد در سر سال خمسى براى مرد جزو بدهى حساب مى‌شود؟

ج) مهريه‌ را مى‌توان از درآمد كسب پرداخت نمود ولى در صورت عدم پرداخت، از درآمد آن سال استثنا نمى‌شود و تمام درآمد متعلّق خمس است.

س190: آيا بر کارمندانى که گاهى مقدارى مال از مخارج سالانه آنها زياد مى‏‌‌ايد، با توجه به اينکه بدهى‌‏هاى نقدى و قسطى دارند، خمس واجب است؟

ج) اگر بدهى بر اثر قرض کردن در طول سال براى مخارج همان سال يا خريد بعضى از مايحتاج سال به صورت نسيه باشد، در صورتى که بخواهد دين خود را از منافع همان سال ادا نمايد، مقدار دين از باقى‌مانده درآمد آن سال استثنا مى‏‌شود، و در غير اين صورت، تمام درآمد باقى‌مانده كه مصرف نشده خمس دارد.

احکام خمس

فروعات مسئله

س204: آيا پرداخت خمس واجب فورى است؟ (يعنى اگر شخص، سر سال خمسى، خمس اموالش را جدا نموده باشد، آيا لازم است همان وقت آن را به مرجع خود تحويل دهد يا اين‌كه فاصله بين جدا كردن و پرداخت كردن اگر متعارف باشد، اشكال ندارد؟

ج) پرداخت خمس فوريّت دارد و اگر پرداخت فورى مشکل است مى‌تواند تا زمان امکان پرداخت، از طريق تماس تلفنى اجازه بگيرد.

س205: تأخير پرداخت خمس تا سال آينده چه حکمى دارد؟

ج) تأخير پرداخت خمس از سال خمسى به سال ديگر جايز نيست، هرچند هر وقت آن را بپردازد اداى بدهى حاصل مى‏‌شود.

س206: آيا به خمسى که با تأخير پرداخت شود جريمه تعلّق مى‌گيرد؟

ج) اگر خمس سال قبل از درآمد سال جديد پرداخت شود، واجب است که خمس درآمد سال جديد نيز پرداخت شود.

س207: آيا بعد از رسيدن سال خمسى مى‌توان خمس را از منفعت استثنا نمود و تا مدت كوتاهى (مثلاً دو هفته) كه نماينده را ببيند نزد خود نگه‌دارد؟

ج) بايد سر سال بپردازيد مگر دسترسى نداشته باشيد و جدا ساختن، مجوّزى براى تأخير در پرداخت خمس نمى‌شود.

س208: اينجانب در ابتداى سال خمسى خمس خود را كنار گذاشته ولى مقدارى از آن را استفاده كردم به اين شرط كه بعداً سر جايش بگذارم. آيا اين حبس حساب مى‌‌شود اگر حبس حساب مى‌شود وظيفه من چيست؟

ج) بطور کلّى تکليف به اداى خمس با کنار گذاشتن ساقط نمى‌شود، بنابراين تصرّف در آن مال کنار گذاشته شده حکم تصرّف در بقيه درآمد را دارد و بايد در سر سال خمسى مقدار خمس را به ولىّ امر خمس و يا نماينده او در امر وجوهات پرداخت نموده و يا کسب مهلت نمايد.

س209: سال گذشته مقدارى پول جهت خمس جدا كرده بودم تا در قم به دفتر مقام معظم رهبرى بدهم ولى در شهرستان بابت معامله‌ى خانه به عنوان بيعانه به بنگاهى پرداختم حال آيا اين پول عين پول غير مخمّس بوده و اين معامله با اين وصف به اجازه معظم له نيازمند است.

ج) جدا نمودن مبلغى به عنوان خمس اموال تا به مرجع يا نماينده او پرداخت نشده، خمس محسوب نمى‌شود.

س210: كسى كه سال خمسى‌اش نزديك است و يك‌باره پول هنگفتى كه مورد نياز است بدست مى‌آورد (از محل کسب و رهن منزل) آيا براى اين پول مى‌تواند يك سال خمسى جدا در نظر بگيرد يا بايد در پايان همان سال خمسش را بدهد؟

ج) با مجموع درآمد همان سال روى‌ هم حساب مى‌شود و در زائد بر مؤونه خمس دارد، ولى پول بابت رهن منزل اگر منزل خود را اجاره داده و از مستأجر پولى به اسم رهن گرفته، آن پول در واقع قرض است و خمس ندارد.

س211: آيا کسى که براى هر يک از درآمدهاى خود سال خمسى جداگانه‏‌اى قرارداده، جايز است خمس سودى را که سر سال خمسى آن رسيده، از سودهاى ديگرى که سال بر آنها نگذشته است، بپردازد؟ در صورتى که بداند اين درآمدها به طور کامل تا پايان سال باقى مى‏‌مانند و چيزى از آنها صرف مؤونه نمى‏‌شود، چه حکمى دارد؟

ج) هرگاه بخواهد خمس منفعت يک کسب را از درآمد کسب ديگر بپردازد، بايد خمس مبلغ پرداختى را نيز بپردازد و درآمدهايى که چيزى از آن به مصرف هزينه‌‌هاى زندگى نمى‏‌رسد، مخير است بين اينکه خمس آن را هنگام حصول آن بپردازد يا تا رسيدن سال خمسى، صبر کند.

س212: آيا انسان مى‏‌تواند خودش خمس مالش را حساب نموده و سپس آنچه را بر او واجب است به وکلاى جنابعالى بپردازد؟

ج) اشکال ندارد.

س213: فردى ملکى (خانه يا زمين) دارد که خمس به آن تعلّق گرفته است، آيا مى‏‌تواند خمس آن را از درآمد سال بپردازد؟ يا اينکه واجب است اول خمس سود را بدهد و سپس خمس ملک را از سود مخمّس پرداخت کند؟

ج) اگر بخواهد خمس آن را از درآمد سال بپردازد، واجب است که خمس آن را هم بپردازد.

س214: سال قبل اقدام به محاسبه اموالم و تعيين سال خمسى براى خودم نمودم، در آن زمان نود و هشت رأس گوسفند که خمس آنها داده شده بود و همچنين مقدارى پول نقد و يک موتورسيکلت داشتم. گوسفندان من براثر فروش تدريجى آنها کم شده، ولى پول نقدم زياد شده است. در حال حاضر شصت رأس گوسفند و مقدارى پول نقد دارم، آيا پرداخت خمس اين پول بر من واجب است يا اينکه فقط بايد خمس مقدار زيادى آن را بدهم؟

ج) اگر مجموع قيمت گوسفندهاى موجود با اموال نقدى که داريد، بيشتر از مجموع قيمت نود و هشت رأس گوسفند با پول نقدى باشد که قبلاً خمس آن را پرداخت کرده‏ايد، مقدار زائد خمس دارد.

س215: اگر فردى با دريافت هر درآمدى خمس آن را بپردازد آيا اگر با آن پول وسايل زندگى مانند خوراک و پوشاک و کتاب و... تهيه کند، در صورتى که از سال بگذرد به آنها خمس تعلّق مى‌گيرد يا خير؟

ج) خمس تعلّق نمى‌‌گيرد.‏

س216: من دو سال پيش وامى به مبلغ پنج ميليون تومان گرفتم و با آن سهام خريدم ولى پس از خريد ارزش سهام کاهش يافت و حدود سه ميليون تومان گشت و اقساط وام هم تمام شد حالا سؤال اين است که من بايد خمس پنج ميليون را بدهم يا ۳ ميليون؟

ج) خمس سه ميليون کفايت مى‌کند.‏

س217: روش محاسبه خمس اينجانب تاكنون به صورت زير بوده است: ابتداى سال خمسى را اولين درآمد مشخص نمودم سپس هرسال آنچه موجودى ريالى و خوراكى و ... مصرف نشده بود محاسبه و با موجودى سال گذشته مقايسه مى‌نمودم و آنچه اضافه شده بود خمس آنرا پرداخت مى‌نموده‌ام آيا اين روش صحيح بوده است يا نه؟

ج) روش مذكور در صورتى كه موجودى‌هاى گذشته نمانده و مصرف شده باشد، صحيح نيست و بايد تمام موجودى بدون كسر چيزى محاسبه شود.

س218: براى پرداخت خمس نمى‌خواهم منتظر بمانم كه ملك بفروش برود الان يك قسمت از ملك را مى‌خواهم خمس بدهم در زمان فروش ملك، قيمت افزايش يافته، ملك واگذارشده بابت خمس را به چه نرخى حساب كنم؟

ج) مى‌توانيد خود زمين را با اجازه ولىّ خمس به قيمتى که فعلاً مى‌خرند بابت خمس حساب کنيد.

س219: اگر شخص چکى صادر کند که موعد آن همان روز سال خمسى است، بايد مبلغ چک را در محاسبه ميزان خمس کدام سال وارد نمايد؟

ج) اگر بابت بدهى مؤونه همان سالِ درآمد باشد، مى‌تواند استثناء کند.

س220: اگر شخصى در اثناء سال خمسى از دنيا برود تخميس ربح بين سال با وجود داشتن صغار واجب است يا نه؟

ج) همان موقع مرگ، آخر سال او محسوب مى‌شود و بايد خمس درآمد آن سال پرداخت شود.

س221: خواهشمنديم آسان‌ترين راه ممکن براى پرداخت خمس توسط صاحب مغازه را بيان فرماييد.

ج) هر چه کالا و پول نقد دارد، در سر سال خمسى حساب کرده و قيمت‌گذارى مى‏‌کند و سپس مجموعه آن را با سرمايه اصلى مى‏‌سنجد، اگر چيزى اضافه بر سرمايه موجود باشد، سود محسوب مى‏‌شود و به آن خمس تعلّق مى‏‌گيرد.

س222: تعيين قيمت کالاهاى موجود در مغازه، هنگام حساب سال خمسى، مشکل است، چگونه بايد آن را حساب کرد؟

ج) تعيين قيمت اجناس موجود در مغازه به هر صورت ممکن هرچند با تخمين، براى محاسبه درآمد سال که بايد خمس آن پرداخت شود، واجب است.

س223: من صاحب مغازه‏‌اى هستم که هر سال پول نقد و جنس‏‌هاى خود را محاسبه مى‏‌کنم و چون بعضى از کالاها تا آخر سال خمسى فروخته نمى‏‌شود، آيا پرداخت خمس آن در آخر سال و قبل از فروش واجب است يا اينکه بايد بعد از فروش، خمس آنها پرداخت شود؟ اگر خمس کالا را بدهم و سپس آن را بفروشم، چگونه بايد در سال آينده محاسبه کنم؟ و اگر آن را به فروش نرسانم و قيمت آن تغيير کند، چه حکمى دارد؟

ج) کالايى که تا سر سال فروخته نشده و مشترى براى خريد آن پيدا نشده است، در حال حاضر پرداخت خمس افزايش قيمت آن واجب نيست بلکه سود حاصل از فروش آن در آينده از سود سال فروش محسوب مى‏‌شود، ولى کالايى که افزايش قيمت پيدا کرده و کسى هست که در طول سال آن را بخرد، ولى شما براى اينکه سود بيشترى ببريد، آن را تا پايان سال نفروخته‌‏ايد، بايد با رسيدن سال خمسى، خمس افزايش قيمت آن را بپردازيد، و در اين صورت آن کالا به قيمتى که در سر سال خمسى ارزيابى شده و خمس افزايش قيمت آن پرداخت شده، در سال آينده استثناء مى‏‌شود.

س224: كاسبى هستم كه نزديك يك سال و سه ماه هست كه كسبم را شروع كرده‌ام. چندين سؤال پيرامون مسأله خمس ‏داشتم: 1. آيا به جنسى كه يك سال است خريدارى نموده و در انبار مانده و فروش نرفته است و به قولى بنجل شده و ‏بايد حتى زير قيمت خريد رد شود و در واقع ضرر كاسب محسوب مى‌شود هم خمس تعلّق مى‌‌گيرد؟ 2. آيا اگر امروز جنسى را خريدارى نموده و فردا سال خمسى من باشد به اين جنس خمس تعلّق مى‌گيرد يا ‏بايد يك سال بگذرد؟ 3. اگر جنس به صورت چكى مثلاً پول آن براى شش ماه ديگر باشد چطور؟ در واقع سرمايه ‏از آن كس ديگرى باشد؟ 4. اگر خمس اصل سرمايه را داده باشم مثلاً اصل سرمايه 10 ميليون باشد و پول آن يا هديه باشد يا خمس ‏آن را پرداخت كرده باشم و در گردش باشد باز هم به اجناسى كه سر سال خمسى باقى مى‌ماند خمس تعلّق ‏مى‌گيرد؟

ج1) اگر از درآمد کسب خريدارى شده باشد، سر سال خمسى به قيمتى که امکان فروش دارد، خمس دارد.‏ ج2) اگر از درآمد کسب خريدارى شده، سر سال خمسى بايد خمس آن را بپردازيد.‏ ج3) اگر تمام پول آن تا سر سال خمسى پرداخت نشده باشد، خمس ندارد وگرنه به مقدارى که پرداخت شده است، خمس دارد.‏ ج4) در فرض سؤال تا حد 10 ميليون خمس به آن تعلّق نمى‌گيرد.

س225: اگر مالى که خمس ندارد مانند جايزه و مانند آن، با سرمايه مخلوط شود، آيا در پايان سال خمسى جايز است که آن را از سرمايه استثنا کرد و سپس خمس بقيه اموال را پرداخت؟

ج) استثناى آن اشکال ندارد.

س226: سه سال پيش مغازه‏‌اى را با مالى که خمس آن پرداخت شده، افتتاح کردم و سر سال خمسى‏‌ام هم پايان سال شمسى يعنى شب عيد نوروز است، و تاکنون هرگاه سر سال خمسى‏‌ام رسيده، مشاهده کرده‏‌ام که همه سرمايه‌‏ام به صورت قرض بر عهده مردم است و در عين حال خودم هم مبلغ زيادى بدهکارم. اميدواريم ما را نسبت به تکليف‌مان راهنمايى فرماييد.

ج) اگر سر سال خمسى چيزى از سرمايه و سود نزد شما نباشد و يا چيزى بر سرمايه شما افزوده نشده باشد، پرداخت خمس بر شما واجب نيست و طلبه‌اى شما که ناشى از فروش نسيه کالا به مردم است، جزء درآمد سالى محسوب مى‏‌شود که آنها را دريافت مى‏‌کنيد.

س227: من مالک مالى هستم که مقدارى از آن نقد و مقدار ديگر به صورت قرض الحسنه نزد بعضى از افراد است و از طرفى به علت خريد زمين مسکونى مقروض هستم و بايد يکى از چک‏‌هاى آن را چند ماه ديگر بپردازم، آيا جايز است بدهى زمين را از مبلغ مذکور (نقد و قرض الحسنه) کم کنم و خمس باقى‌مانده را بپردازم؟ همچنين آيا زمينى که براى سکونت خريدارى شده، خمس دارد؟

ج) مالى که از درآمد سال به بعضى افراد قرض داده‏ايد، اگر تا سر سال خمسى قابل وصول نباشد، پرداخت خمس آن تا وصول نشده است، واجب نيست و اموالى که از درآمد سال در دست شماست جايز است که از آن، قبل از رسيدن سر سال خمسى، بدهى خود را که مهلت آن چند ماه ديگر مى‏‌رسد، بپردازيد، ولى اگر در اثناى سال آن را در اداى قرض مصرف نکنيد و سر سال خمسى شما برسد، نمى‏‌توانيد قرض خود را از آن مبلغ استثنا کنيد، بلکه واجب است خمس همه آن را بپردازيد. ولى اگر بنا داريد تمام يا قسمتى از آن را در آينده نزديک صرف اداى بدهى خود نماييد و چنانچه بخواهيد خمس آن را بپردازيد، باقى‌مانده براى اداى بدهى کافى نيست و از اين بابت در زحمت و مشقت قرار مى‏‌گيريد، در اين صورت پرداخت خمس آنچه را که مى‏‌خواهيد صرف اداى بدهى نماييد، واجب نيست. اما زمينى که براى سکونت مورد نياز از درآمد بين سال تهيه مى‏‌شود، خمس ندارد.

س228: شخصى حساب سال براى خمس نداشته و اکنون تصميم گرفته است که حساب سال داشته باشد، وى که از ابتداى ازدواج تا به حال بدهکار بوده است، خمس خود را چگونه محاسبه کند؟

ج) اگر از گذشته تا به حال درآمدى بيشتر از مخارج زندگى نداشته، نسبت به گذشته چيزى بر عهده او نيست.

س229: اگر کسى سر سال خمسى‌اش رسيد، از طرفى مالش مخلوط به حرام بود و منفعت کسب هم داشت و نيز مى‌خواهد که مقدارى از اموالش را راس المال تجارت براى کارهاى ديگر قرار دهد آيا اين فرد بايد اين اموال را 3 بار تخميس کند؟

ج) يک خمس براى مخلوط به حرام بودن بدهد و يک خمس هم براى درآمد سال که از مخارج اضافه آمده است، و اگر پس از تخميس همين مال مخمّس را رأس‌‌المال قرار دهد، خمس ندارد.

س230: آيا مى‌شود خمس مواد خوردنى را به صورت پول حساب كرد و داد يا بايد مثلاً همان برنج را داد؟

ج) مانع ندارد و لازم نيست که خمس از عين مال پرداخت شود.

س231: اينجانب در محاسبات خمس سال گذشته، مبلغى را بدهکار شدم و در طول سال، مقدارى از آن بدهى را پرداخت کرده‌ام. آيا باقى‌مانده بدهى فوق جزء مؤونه محسوب مى‌‌شود يا خير؟

ج) آن بدهى جزء مؤونه سال جديد محسوب نمى‌شود. و بايد خمس هر مقدار از درآمد خود را كه صرف اداى خمس سال قبل كرده‌ايد پرداخت نمائيد.

س232: آيا اگر كسى مقدارى پول در حساب قرض‌الحسنه داشته باشد و خمس به او تعلّق بگيرد ولى به آن پول دست نزند و از پولى كه نزد خودش است بخواهد خمس آن را بدهد، وظيفه‌اش چيست؟

ج) اگر آن پول هم از درآمد است، بايد خمس آن را نيز محاسبه كند و سپس بدهى مربوط به خمس را ادا نمايد.

س233: فردى براى اولين بار مى‏‌خواهد خمس اموالش را حساب کند، خانه مسکونى که نمى‏‌داند با چه مالى آن را خريده، چه حکمى دارد؟ در صورتى که بداند آن را با مالى که چند سال پس‏‌انداز شده، خريده است، حکم آن چيست؟

ج) خانه مسکونى يا ساير لوازم زندگى را اگر احتمال مى‏‌دهد که با مالى که شرعاً متعلّق خمس نبوده (مانند ارث يا هبه) خريده باشد چيزى از بابت خمس آن بر او نيست، ولى اگر يقين دارد که آن را با درآمد کسب خود خريده است، ليکن نمى‏‌داند که آيا درآمد کسب را در بين سال صرف خريد آن کرده است يا پس از پايان سال و پيش از پرداخت خمس درآمد، بايد با يکى از وکلاى ما مصالحه نمايد و اگر يقين دارد خانه را از درآمد کسبى که چند سال پس انداز کرده است پيش از پرداخت خمس آن خريده است، بايد خمس آن درآمد پس انداز شده را بپردازد. و در مورد تنزّل ارزش پول احوط مصالحه با حاکم شرع است.

س234: در محاسبه خمس سالانه خود به نتيجه رسيده بودم که بايستى مبلغى را بابت خمس پرداخت نمايم و پرداخت نمودم و از آن بابت 4 برابرهمان مبلغ را بعنوان مال مخمّس جدا و در حساب قرض الحسنه نگهداشته‌ام. در رسيدگى و کنترل سال بعد متوجه شدم که سال قبل واجد شرايط پرداخت خمس نبوده‌ام. با عنايت بمراتب فوق الذکر و خمس پرداخت شده آيا وجه در نظر گرفته و جدا شده بعنوان مال مخمّس محسوب مى‌‌شود يا خير؟

ج) آنچه پرداخت کرده‌ايد بابت خمس حساب نمى‌شود و آنچه باقى مانده تا سر سال خمسى بعد اگر مشمول خمس بوده، بايد خمس آن را بپردازيد و پرداخت قبلى در فرض سؤال کفايت از پرداخت فعلى نمى‌کند.

س235: آيا مبلغى را که به عنوان خمس مالى که متعلّق خمس نبوده، پرداختم، مى‏‌توانم بابت خمس مالى که فعلاً بدهکارم، حساب کنم؟

ج) اگر در مصارف شرعى آن مصرف شده، بابت اداى بدهى کنونى شما از خمس محسوب نمى‏‌شود.ولى اگر عين آن موجود باشد مى‏‌توانيد آن را مطالبه نماييد.

س236: در صورتى كه شخصى خمس اضافه در سال مالى پرداخت كرده است، آيا مى‌تواند در سال‌هاى بعد آن مبلغ را بابت خمس حساب نمايد؟

ج) اگر پول پرداختى بابت خمس اضافى، در دست گيرنده در سال بعد موجود نباشد، نمى‌تواند آن را بابت بدهى خمس سال آينده حساب نمايد.

س237: آيا مى‌توان با نيت پولى را که هنوز سال خمسى آن نرسيده با پولى که خمس داده شده است عوض کرد؟

ج) در هر صورت اگر پولى که خمس آن داده نشده تا سر سال خمسى باقى بماند متعلّق خمس است.

س238: اگر صاحب مغازه‏‌اى نداند که مشترى که با او معامله مى‏‌کند، خمس مالش را پرداخته است يا خير، آيا دادن خمس آن اموال بر او واجب است؟

ج) چيزى برعهده او نيست و وظيفه‏‌اى هم نسبت به فحص ندارد.

س239: اگر در چيزى شک داشته باشيم که خمس آن را داده‏‌ايم يا خير، ولى ظنّ غالب به پرداخت خمس آن باشد، وظيفه ما چيست؟

ج) اگر مشکوک از چيزهايى باشد که خمس به آن تعلّق گرفته است، تحصيل يقين به پرداختِ خمس آن واجب است.

س240: من به توفيق خداوند هر سال خمس اموالم را مى‏‌پردازم، ولى در طى سال‌هايى که اقدام به محاسبه خمس اموالم کرده‏‌ام، هميشه در حساب آنها شک داشته‏‌ام، اين شک چه حکمى دارد؟ آيا واجب است امسال همه اموال نقد خود را حساب کنم يا اينکه به شک در اين مسأله اعتنا نمى‏‌شود؟

ج) اگر در صحّت‏ حساب خمس منفعت کسب سال‌هاى گذشته شک داشته باشيد، به آن اعتنا نمى‏‌شود و پرداخت مجدد خمس بر شما واجب نيست. ولى اگر در منفعت کسب شک داشته باشيد که آيا جزء منفعت کسب سال‌هاى قبل است که خمس آن پرداخت شده، يا جزء منفعت کسب امسال است که خمس آن داده نشده، بر شما واجب است که احتياطاً خمس آن را بپردازيد، مگر اينکه احراز کنيد که خمس آن را قبلاً پرداخته‏‌ايد.

س241: اگر در حساب پس‌‌انداز (بدون سود)، مثلاً 1000 تومان مبلغ مخمّس داشته باشيم و پس از آن، 500 تومان غير مخمّس هم بر مبلغ قبلى بيفزاييم، در صورتى كه در طول سال مقدارى از آن پول برداشت كنيم، آيا در پايان سال خمسى لازم است تا خمس مجموع را محاسبه كنيم يا اين ‌كه تنها لازم است خمس مقدار اضافه را که باقى‌مانده است، پرداخت نماييم؟

ج) اگر مالى كه خمس آن داده شده، در سال جديد مصرف نشود و باقى بماند، دوباره خمس ندارد، و اگر درآمد آن سال به‌طور مشترک با مال مخمّس در مؤونه سال مصرف شود، واجب است كه خمس باقى‌مانده در پايان سال به نسبت غير مخمّس به مخمّس پرداخت شود.

س242: پس از پرداخت خمس در فروردين امسال مبلغ 5500000 ريال در حساب اينجانب باقى ماند، به مرور حقوق ماه‌‌هاى بعد هم اضافه شده به‌طورى که پول خمس داده شده و نشده باهم مخلوط شده است. وظيفه من در هنگام هزينه کردن اين پول‌ها چيست؟

ج) با نيّت خود مى‌‌توانيد مشخص كنيد كه پول مخمّس را از حساب خود دريافت مى‌كنيد يا پول مربوط به حقوق سال جديد را.

س243: مالى متشکل از هديه عروسى و وام ازدواج و حقوق شخص است اگر از کل پول به اندازه خود وام و هديه مانده باشد آيا به آن خمس تعلّق مى‌گيرد؟

ج) واجب است که خمس مبلغ باقى‌مانده را به نسبت مال غير مخمّس به مخمّس، بپردازد. مگر اين‌كه هنگام برداشت به قصد حقوق برداشت كرده باشد.

س244: اگر شخصى پس‌‌اندازى داشته باشد که مخلوطى از مال مخمّس و غير مخمّس است و گاهى از آن براى مخارج خود برداشت کرده و گاهى هم به آن اضافه مى‏‌کند. با توجه به اين‌که مقدار مال مخمّس معلوم است، آيا پرداخت خمس مجموع مبلغ باقى‌مانده واجب است يا اين‌که بايد فقط خمس مال غير مخمّس را بدهد؟

ج) واجب است که خمس مبلغ باقى‌مانده را به نسبت مال غير مخمّس به مخمّس، بپردازد.

س245: طبق فتواى جنابعالى تفکيک مال مخمّس و غيرمخمّس موجود در يک حساب بانکى واحد با نيت ميسر است آيا نيت کلى براى اين امر کفايت مى‌کند؟ مثلاً فردى مايل است که اموال مخمّس به حال خود باقى مانده و در طول سال تنها از در آمد جارى استفاده کند. ولى به طور موردى در برداشت‌ها اين امر را نيت نکرده است. در اين شرايط تکليف شرعى چگونه است؟

ج) چنانچه ابتداءً نيّت کند که هر چه از بانک برداشت مى‌کند از اموال غير مخمّس باشد، مادامى که خلاف آن را قصد نکرده لازم نيست به‌طور موردى در هر مرتبه چنين نيتى داشته باشد.

س246: مقصود از سال خمسى چيست و چگونه سال خمسى قرار مى‌دهند؟

ج) سال خمسى، قراردادى نيست بلکه يک امر قهرى و واقعى است(1) يعنى تاريخ دريافت اولين درآمد، ابتداى سال خمسى شما بوده و در هر سال همان روز سر سال خمسى شماست و آنچه از درآمد بين سال در زندگى مورد نياز و در حدّ شأن صرف شده، خمس ندارد و آنچه تا سر سال خمسى باقى مانده به اضافه جنس‌هاى مصرفى از قبيل برنج، نخود و امثال آن که تا آخر سال مصرف نشده و چيزهاى خريدارى شده که مورد نياز نبوده يا بيش از حدّ شأن بوده، متعلّق خمس هستند؛ البته مهريه، ارث، هديه، عيدى و پاداش، خمس ندارد با اين وجود اگر در محاسبه خمس مشکلى داريد مى‌توانيد به دفتر يا يکى از نمايندگان مجاز مقام معظم رهبرى «دام ظله» در امر وجوهات مراجعه و محاسبه نماييد.

س242: اگر در حساب پس‌‌انداز (بدون سود)، مثلاً 1000 تومان مبلغ مخمّس داشته باشيم و پس از آن، 500 تومان غير مخمّس هم بر مبلغ قبلى بيفزاييم، در صورتى كه در طول سال مقدارى از آن پول برداشت كنيم، آيا در پايان سال خمسى لازم است تا خمس مجموع را محاسبه كنيم يا اين ‌كه تنها لازم است خمس مقدار اضافه را که باقى‌مانده است، پرداخت نماييم؟

ج) اگر مالى كه خمس آن داده شده، در سال جديد مصرف نشود و باقى بماند، دوباره خمس ندارد، و اگر درآمد آن سال به‌طور مشترک با مال مخمّس در مؤونه سال مصرف شود، واجب است كه خمس باقى‌مانده در پايان سال به نسبت غير مخمّس به مخمّس پرداخت شود.

س247: تعيين ابتداى سال براى پرداخت خمس چگونه است؟

ج) شروع سال خمسى نياز به تعيين از سوى خود مکلف ندارد، بلکه قهراً بر اساس چگونگى حصول درآمد سالانه متعيّن مى‏‌شود. بنابراين ابتداى سال خمسى امثال کارگران و کارمندان از اولين روز امکان دريافت اولين درآمد از درآمدهاى کار و کارمندى است، و سال خمسى تجّار و مغازه‌داران از تاريخ شروع به خريد و فروش و سال خمسى امثال کشاورزان از تاريخ برداشت اولين محصول کشاورزى سال شروع مى‏‌شود.

س248: سر سال خمسى‏‌ام را اول ماه سوم سال گذشته قرار داده‏‌ام و در همين تاريخ براى محاسبه خمس سود حساب بانکى‏‌ام مراجعه کردم، آيا اين روش براى حساب سال مالى درست است؟

ج) ابتداى سال خمسى شما، روزى است که براى اولين بار سود قابل دريافت براى شما حاصل شده است، و تأخير ابتداى سال از آن روز براى شما جايز نيست.

احکام خمس

شرايط وجوب امر به معروف و نهى از منکر

احکام خمس

کيفيت امر به معروف و نهى از منکر

احکام خمس

مسائل متفرقه امر به معروف و نهى از منکر

احکام خمس

خريد و فروش اعيان نجس

احکام خمس

اجرت گرفتن در برابر واجبات‏

احکام خمس

شطرنج‏

احکام خمس

آلات قمار

احکام خمس

هيپنوتيزم‏

احکام خمس

مأمور خريد و فروش‏

احکام خمس

جلوگيرى از باردارى

احکام خمس

سقط جنين (کورتاژ)

احکام خمس

تلقيح مصنوعى‏

احکام خمس

تغيير جنسيّت

احکام خمس

تشريح ميّت و پيوند اعضا

احکام خمس

ختنه‏

احکام خمس

آموزش پزشکى

احکام خمس

تشبّه به کفّار و ترويج فرهنگ آنان‏

احکام خمس

مهاجرت و پناهندگى سياسى

احکام خمس

تجسّس و خبرچينى و افشاء اسرار

احکام خمس

مراسم عزادارى‏

احکام خمس

ولادت‏ها و اعياد

احکام خمس

شروط عقد

احکام خمس

شرايط خريدار و فروشنده

احکام خمس

بيع فضولى‏

احکام خمس

اولياى تصرّف‏

احکام خمس

شرايط جنس و عوض آن

احکام خمس

شروط ضمن عقد

احکام خمس

مسائل متفرّقه بيع

احکام خمس

احکام خيارات‏

احکام خمس

توابع مبيع‏

احکام خمس

تسليم مبيع و تأديه ثمن‏

احکام خمس

بيع نقد و نسيه‏

احکام خمس

بيع سلف‏

احکام خمس

خريد و فروش طلا، نقره و پول‏

احکام خمس

خیار مجلس

احکام خمس

خیار عیب

احکام خمس

خيار تأخير

احکام خمس

خيار شرط

احکام خمس

خیار رؤیت

احکام خمس

خیار غبن

احکام خمس

بيع خيارى (بيع شرط)

احکام خمس

خيار تخلّف شرط

احکام خمس

احکام متفرّقه خيارات‏

احکام خمس

احکام سرقفلى‏

احکام خمس

حواله‏

احکام خمس

جايزه‏هاى بانکى

احکام خمس

کارکردن در بانک‏

احکام خمس

احکام چک و سفته

احکام خمس

بيمه

احکام خمس

اموال دولتى‏

احکام خمس

کار در مؤسسات دولتى

احکام خمس

قوانين دولتى

احکام خمس

ماليات و عوارض‏

احکام خمس

شرايط وقف

احکام خمس

شرايط متولّى وقف

احکام خمس

شرايط عين موقوفه‏

احکام خمس

شرايط موقوف عليه

احکام خمس

عبارتهاى وقف

احکام خمس

احکام وقف‏

احکام خمس

حبس‏

احکام خمس

فروش وقف وتبديل آن

احکام خمس

شرايط تحقق سفر شرعى

احکام خمس

حد ترخص‏

احکام خمس

مسافت شرعى

احکام خمس

تبعيت در سفر

احکام خمس

قصد اقامت

احکام خمس

احکام وطن و قصد توطن

احکام خمس

احکام بلاد کبيره‏

احکام خمس

کيفيت نماز و روزه در سفر

احکام خمس

نماز و روزه رانندگان و مانند آن

احکام خمس

نماز و روزه در سفرهاى شغلى

احکام خمس

نماز و روزه در سفرهاى تحصيلى

احکام خمس

سفر معصيت‏

احکام خمس

نماز و روزه در اماکن تخيير

احکام خمس

شرکت مسافر در نماز جمعه

احکام خمس

اعتکاف در سفر

احکام خمس

مسائل متفرقه

احکام خمس

فضیلت، اهمیت و انواع حج؛ حکم ترک‌کنندگان حج

احکام خمس

حَجَة‌الاسلام و حج نیابی

احکام خمس

انواع حج و عمره

احکام خمس

اعمال عمره

استفتائات مناسبتی
پرسش های متداول
پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) - مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی