اهانت به دیگران

استفتائات جدید

س: اگر شخصى (الف) در مورد شخص ديگرى (ب) مطالب بد و غير واقعى را در جمع مثلاً در ايميل‌هاى مشترک بيان کند و او را بى‌اعتبار کند، فرد الف چطور مى‌تواند اشتباه خود را جبران نمود و حق ب را به طور کامل به جا آورد؟ آيا الف بايد براى همه آنهايى که ايميل توهين به شخص ب را دريافت کرده‌اند ايميل فرستاده و رفع توهين کند؟ اگر الف اين کار را نکرد و ب هم مصرّ باشد که وى در جمع عذرخواهى کند، آيا در اين حال الف بخشيده مى‌شود حتى اگر ب مصرّ باشد که وى در جلوى همه افرادى که شاهد توهين بوده‌اند عذرخواهى نمايد؟

ج) بايد گفته‌هاى خود را به هر کس که رسانده تکذيب کند و از شخصى که به او اهانت کرده تحصيل رضايت نمايد.

س: مى خواستم بدانم که: اگر به جاى محمد به دوستان خودمان بگوييم ممد اشکالى دارد يا نه؟

ج) اشکال ندارد ولى مناسب است اسم را صحيح بگوييد، و اگر اينگونه ناميدن موجب ايذاء يا هتک او شود جايز نيست.

س: گفتن يا شنيدن لطيفه‌هاى رايج در کشور که مربوط به اقوام مختلف است چه حکمى دارد؟

ج) اگر غيبت بوده و يا موجب اذيت و هتک مؤمنى باشد، جايز نيست.

س. آیا در حرمت دشنام، حضور مخاطب شرط است؟

ج. در حرمت دشنام حضور مخاطب شرط است؛ چه مخاطب همان فرد مسبوب باشد و چه غیر او؛ بنابراین اگر انسان در خلوت که مخاطبی ندارد، دشنامی به دیگری بدهد، حرام نیست.


تقلب

استفتائات جدید

س: اخيراً کدهايى جهت کاهش هزينه استفاده از تلفن همراه بدستم‌ رسيده است. استفاده از اين کدها براى فرد عادى مثل من که کارمند يک شرکت نيمه خصوصى هستم چه حکمى دارد؟

ج) تابع مقررات دولت اسلامى است.


دروغ

استفتائات جدید

س: در بعضى از موارد بيمارى‌هاى روانى فرد بيمار چون به اهداف و اميال مورد نظر دست پيدا نکرده است براى کمتر کردن بار فشار روانى ناشى از عدم توفيق به اهداف خود را در اين حالت تصور مى‌کند و گاه اين تا جايى پيش مى‌رود که فرد اين وضعيت را کاملاً باور نموده و براى ديگران وضعيت خود را آنگونه که تصور دارد و غاية الامال خويش مى‌داند تعريف مى‌کند آيا اين بيماران را حرجى است که با اين کار بار روانى را از دوش خود بردارند ولو به ارتکاب معصيت دروغ؟

ج) اگر مشاعر او همانند ساير عقلا کار مى‌کند، دروغ بر او شرعاً حرام است ولى بيان حالات خود بدانگونه که هست براى ديگران اشکال ندارد.

س: حرفى را که فکر مى‌کردم صحيح است گفتم و بعد فهميدم که اشتباه کرده‌ام (يعنى دروغ گفته‌ام) آيا نيازى هست که آن را تصحيح کنم؟

ج) فى نفسه لزومى ندارد مگر آنکه حکم شرعى را اشتباهاً بيان کرده باشيد و يا در اثر حرف شما حقى از كسى ضايع شود و امثال اين مورد، که در اين صورت بايد کلام خود را تصحيح نماييد.

س: اگر شك داشته باشيم كه مطلبى درست است يا نه و آن را به نقل از منبعى بگوييم، آيا مرتکب گناه شده‌ايم يا نه؟ و اگر شده‌ايم حق ا... است يا حق الناس؟

ج) مى‌توانيد چيزى را که اطمينان به صحّتش نداريد به نقل از منبع بازگو كنيد.

س. آیا دروغ گفتن به شوخی گناه دارد؟

ج. اگر خبری خلاف واقع بدهد و مقصودش این باشد که مخاطب آن را جدی بگیرد حرام است، اما اگر در آنچه که می گوید قصد جدی ندارد و نمی خواهد خلاف واقع مطلبی بگوید مثل این که به شوخی از زبان شخصی یا حیوانی مطلبی را نقل می کند، حرام نیست.


غیبت

استفتائات جدید

س: لطفاً غيبت را با توجه به مسائل ذيل بيان فرماييد: 1- اگر بين دو نفر مسأله معلومى درباره نفر سوم در حال گفتگو باشد. 2- اگر گفتگو در مورد محسنات يک نفر باشد. 3- اگر والدين براى تربيت صحيح فرزندان خود رفتار يكى از آشنايان را نقد مى‌كنند.

ج) بطور كلى اگر پُشت سر مؤمن، مطلبى گفته شود كه حقيقت دارد لكن اگر او مطلع شود ناراحت مى‌شود و اين مطلب به قصد تنقيص(1) گفته مى‌شود يا نزد عرف تنقيص به حساب مى‌آيد، غيبت است و جايز نيست و صِرف تربيت فرزند مجوّز غيبت نيست ولى گفتگو درباره خوبيهاى يک فرد حكم غيبت را ندارد، همچنين در مورد مشاوره نيز اطلاع دادن مانعى ندارد. (1) عيب جويى

س: اگر كسى يا كسانى كه در حق من بدى كرده‌اند و من از شدت ناراحتى و افسردگى در پشت سرشان با مادرم يا دوستم در ميان بگذارم حكم غيبت دارد يا نه مى‌توانم از خودم دفاع كنم و به كسى ديگر بگويم؟

ج) اگر درد دل و شكايت نزد كسى باشد كه مى‌تواند مشكل شما را حل كند، اشكال ندارد.

س1: آيا غيبت شخص متجاهر به فسق جايز است؟ س2: ملاک تجاهر به فسق چيست؟

ج1) نسبت به صفتى كه تجاهر كرده، جايز است. ج2) عرفى است.

س: اگر ما از وجود صفت عصبانيت در شخص آشنايى صحبت كنيم و بدانيم كه به احتمال زياد فرد مزبور ناراحت نمى‌شود آيا مرتكب غيبت شده‌ايم؟

ج) نسبت به صفات ظاهره كه همه از آن آگاهی دارند اگر قصد هتك و تحقير نداشته باشد، اشكال ندارد.


تصرف در اموال غیر

استفتائات جدید

س: مادر من مقدارى از پولى را كه از بازنشستگى پدرم (كه 12سال قبل فوت كرده است) دريافت مى‌كند به خواهرم كه تنگدست است مى دهد ولى دو خواهر ديگرم راضى نيستند ايا آن دو حقى دارند و پول اهدايى چه حكمى دارد؟

ج) اگر پول به مادرتان تعلق داشته باشد اهداى آن در فرض سؤال مانع ندارد و رضايت ديگران شرط نيست ولى اينگونه پولها بايد طبق قانون در اختيار صاحبان آن قرار گيرد.

س: در باب تعاونى‌هاى مسكن معروض مى‌دارم تعاونى مسكنى كه در حال اجراى چندين پروژه است آيا مجاز مى‌باشد بدون رضايت بعضى از اعضا پول واريزى اين افراد را به نفع اعضاى پروژه‌اى ديگر با عناوين مختلف هزينه نمايد. آيا يكى بودن شماره حساب بانكى براى تمام پروژه‌ها دليل شرعى اين عمل مى‌تواند باشد؟

ج) تصرف در مال غير بدون اذن جايز نيست و وحدتِ حساب بانکى مجوّز تصرف در مال غير نمى‌باشد.

س: اگر مبلغى براى مصارف معيّنى در اختيار انسان قرار گيرد و انسان با تدابيرى نحوه مصرف را بهينه و مديريت نمايد و بخشى از اضافه آن را براى ساير مواردى كه پيش‌بينى نشده مانند قرض به افراد در نظر بگيرد مشروط به اينكه به محض نياز عودت گردد چه حكمى دارد؟

ج) بايد به همان مصرف تعيين شده برسد مگر صاحب پول اجازه دهد در راه ديگرى صرف شود که در اين صورت جايز است.

س: آيا مى‌شود بدهى كمى را كه به شخص متوفىٰ دارم، شخصاً براى ايشان در راه خير خرج كنم؟

ج) در فرض سؤال بايد به ورثه ايشان بپردازيد.

س: مصرف ميوه‌اى كه به صورت تكى يا دسته‌اى در جويبار و نهر روستا يافت مى‌شود چه حكمى دارد؟ وظيفه چيست؟

ج) با اطمينان به اعراض صاحب آن، استفاده از آن مانع ندارد.


خودکشی

استفتائات جدید

س: شخصى اقدام به خودکشى کرده است. آيا جلوگيرى از کار او بر ديگران واجب است؟

ج)‏ اگر نفس محترمه باشد، ديگران تا بتوانند بايد از خودكشى وى جلوگيرى كنند.

س: اگر بازدارى شخص از خودكشى، مستلزم استقبال از خطر جانى يا به خطر افتادن سلامت شخص نجات‌دهنده باشد، تا چه اندازه‌اى بايد از اين خطر استقبال نمايد؟

ج)‏ اگر احتمال عقلايى بر عدم تأثير جلوگيرى يا خطر جانى نجات‌دهنده باشد، تكليف از او ساقط است

س: آيا در نجات جان شخص خودکشى کننده، فرقى بين مسلمان يا كافر حربى يا كافر غير حربى، وجود دارد؟

ج)‏ در غير نفس محترمه اسلامى جلوگيرى واجب نيست، اگرچه نجات جان هر انسانى مطلوب است.

س: آيا براى ممانعت از خودكشى، رضايت يا عدم رضايت خودکشى کننده، مدخلّيت دارد يا خير و در صورت عدم رضايت اگر كسى اقدامى در جهت نجات جان وى انجام داد و در ضمن، آسيبى هم به شخص خودكشى كننده وارد شد، آيا منجى ضامن است؟

ج)‏ رضايت طرف مقابل شرط نيست، ولى اگر در ضمن جلوگيرى وى آسيبى به وى رسيد كه اصل جلوگيرى از خودكشى فى‌‌‌نفسه مستلزم آن نبود، جلوگيرى كننده ضامن است.


احکام متفرقه

استفتائات جدید

س: اگر كسى در زندگى اشتباه كند، آيا خدا او را مى‌بخشد يا بايد نااميد شد؟

ج) توبه حقيقى و جدى به پيشگاه خداوند غفار، موجب بخشيده شدن گناه (اگرچه كبيره باشد) مى‌شود و نااميد شدن از حضرت حق، خود گناه است ولى بايد توجه داشت كه اگر حق الناس در ميان است، بايد پرداخت شود و نيز چنانچه حق الله از قبيل قضاى نماز يا روزه بر عهده شخص است بايد جبران شود.

س: حسادت و خراب كردن زندگى ديگران چه حكمى دارد و عقوبتش چيست؟

ج) خراب کردن زندگى ديگران حرام است و عقوبت آن در اختيار خداوند است.

س: متأسفانه همسايه‌اى داريم كه از روى ترحم گربه را غذا مى‌‌دهد همين امر موجب شده كه تعداد گربه‌ها در كوچه زياد شود و موجب اذيت و آزار و احتمال بيمارى شده است لذا خواهشمندم بفرماييد آيا از نظر شرعى از بين بردن آنها چه حكمى دارد؟

ج) دفع حيوان موذى اگر مملوک شخص ديگرى نباشد، جايز است و ظلم به حيوانى که اذيت نمى‌کند، جايز نيست.

س: در بين دوستان شنيده‌ام كه پسر مى‌تواند براى يكبار ريش‌هايش را با تيغ بزند (براى درست رشد كردن ريش). آيا اين درست است؟

ج) تا وقتى كه مويى به صورت نروئيده است، كشيدن تيغ مانعى ندارد ولى اگر مو بر صورت روييده باشد ـ ولو به شكل پراكنده و كم ـ كشيدن تيغ، بنابر احتياط جايز نيست.

س: آيا مى‌شود در مقابل كسانى كه نفاق و دورويى و دروغ در رفتار و گفتار آنها مشهود است و به اين صفات مشهورند از حربه‌هاى خودشان يعنى نفاق و دروغ و دورويى استفاده كرد؟

ج) جايز نيست.

س: اگر فردى در يک شرکت خصوصى شاغل باشد و به مرور زمان پى ببرد که قسمتى از درآمد شرکت از طريق نيرنگ و دروغ و مستندسازى مدارک جعلى حاصل مى‌شود، جهت ادامه درآمد و امرار معاش چه وظيفه شرعى دارد؟

ج) اگر مى‌دانيد كارى كه انجام مى‌دهيد حرام است، بايد ترک كنيد ولى اگر نمى‌دانيد، به صِرف احتمال ترتيب اثر ندهيد.

س: در جايى مى‌ديدم که توبه از گناه، واجب فورى است. آيا اين جمله درست است؟ معناى دقيق آن چيست؟

ج) کسى که معصيتى کرده واجب است فوراً توبه کند و معناى توبه اين است که با پشيمانى از گناهى که کرده تصميم بگيرد تکرار نکند و اگر حق‌الناس است از عهده برآيد و اگر حق‌الله است و قضا دارد، قضا نمايد.

س: آيا خوردن مشروبات الکلى حتى به ميزان ناچيز نماز را تا 40 روز باطل مى‌كند؟

ج) منظور اين است که شرب خمر مانع از قبول نماز و روزه است، نه اينکه با شرب خمر وجوب اداى نماز و روزه ساقط شود و قضاء واجب گردد يا جمع بين اداء و قضاء لازم شود.


پاسخ به سوالات شرعی مخاطبان
استفتائات مناسبتی
پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) - مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی