پیشرفت علمی ایران / پیشرفت/ تولید علم
طراحی این صفحه تغییر کرده است، برای ارجاع به صفحه‌ی قبلی اینجا کلیک کنید.
پیشرفت علمی ایران

اوّل اینکه باید نگاه ما به مسائل آموزش عالی و تحقیقات کشور در همه‏ی رشته‏ها، نگاه خوش‏بینانه باشد، نه نگاه بدبینانه و همراه با تأسّف و تأثّر. البته نه به‏خاطر اینکه ما نباید آرزوی پیشرفت‏ و سرعت عمل در این زمینه داشته باشیم- بدیهی است که ما هر مقدار که در زمینه‏ی آموزش عالی و تحقیق و گرم کردن فضای علم‏ و پژوهش در کشور پیش برویم، کم است و هنوز راه طولانی‏ای در پیش داریم- بلکه به‏خاطر اینکه ما باید به آنچه که در طول سالهای بعد از انقلاب و بخصوص آنچه که در سالهای اخیر پیش آمده، نگاه کنیم و بدانیم که شتاب خوبی پیدا کرده‏ایم و دانشگاه‏هایمان در این زمینه پیشرفت خوبی کرده‏اند. آن‏طور که بنده استفسار کردم و مسئولان مورد وثوق- آقای رئیس‏جمهور و بعضی دیگر از مسئولان- به من گزارش دادند، بودجه‏ی تحقیقاتی در همین چند سال اخیر خیلی بالا رفته و آن‏طور که دانشگاهیان مورد اعتماد از گوشه و کنار دانشگاههای کشور اطّلاع می‏دهند، بحمد اللّه عملًا میدان و کار تحقیقاتی و میل به پژوهش در دانشگاهها زیاد شده و جایگاه خوبی پیدا کرده است. این، نشان‏دهنده‏ی سیْرِ ماست. شاید اگر در مقام توقّع و انتظار باشد، من انتظارم از شما کمتر نیست؛ من خیلی توقّعم برای پیشرفت این‏گونه امور زیاد است و اگر این توقّع نباشد، پیش نمی‏رویم. نمی‏خواهم نصیحت کنم که بیش از این توقّع و انتظار نداشته باشید- چرا؛ داشته باشید و دنبالش حتماً حرکت کنید- بلکه می‏خواهم بگویم نگاه نباید نگاهِ بدبینانه و همراه با تأسّف باشد. نگاه باید خوش‏بینانه باشد و با همین نگاه ما وارد میدان شدیم و به فضل پروردگار جلو هم رفتیم و بازهم جلوتر از این خواهیم رفت و إن شاء اللّه تحقیقات در زمینه‏های مختلف، رشد شایسته‏ی خودش را پیدا خواهد کرد؛ واقعیت این را به ما می‏گوید.
نکته‏ی دوم این است که بنده- همان‏طور که بعضی از دوستان اشاره کردند- چند سالی است که مسأله‏ی نهضت نرم‏افزاری را در محیط علمی کشور مطرح کرده‏ام. این، یعنی چه؟ یعنی ما نباید به فراگیری قانع باشیم؛ باید هدفِ تحقیق و آموزش ما تولید علم باشد؛ یعنی رسیدن به آنجایی که نوآوریهای علمی در فضای موجود بشری، از آنجا شروع می‏شود. ما از لحاظ استعداد، نسبت به کسانی که دانش را در دنیا تولید کردند، گسترش دادند، پیش بردند و بر اساس دانش، فناوری‏های پیچیده را به وجود آوردند، کمبود نداریم. البته تولید علم به معنای این نیست که ما ترجمه و فراگیری را نفی کنیم؛ نه، آن هم لازم است، بلکه من می‏گویم در ترجمه و فراگیری نباید توقّف کرد.
بر اثر شرایط سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و مسأله‏ی استعمار- که نقش استعمار در مطلبی که مورد نظر من است، بسیار زیاد است- بخشی از دنیا زودتر از یک بخش دیگر و به کمک وسیله‏ی شتابنده‏ای به سمت قلّه‏های علمی حرکت کرد. این بخش از این وسیله‏ی شتابنده استفاده کرد و به جلو رفت و این وسیله را روز به روز شتابنده‏تر و تواناتر کرد و با بالا بردن کاربری آن، به دستاوردهای علم رسید؛ درحالی‏که ما با همه‏ی پیشرفت علمی، محاط به جهالتهای فراوانیم. ساکنان آن بخش از دنیا، پیشرفتهای علمیِ شگفت‏آوری کردند و بعد هم سیاست کلّی‏شان این شد که علم را در اختیار خودشان بگیرند و اجازه ندهند که کشورهایی که عقب مانده‏اند، به آن‏ها برسند و یا از آن‏ها جلو بزنند! حتماً شما از محدودیتهایی که برای برخی از فناوری‏های پیشرفته وجود دارد که مطلقاً نبایستی به هیچ نقطه‏ای از نقاط دنیا درز پیدا کند، مطالب زیادی شنیده‏اید.
استعمار، هم در پیشرفت علمیِ یک بخش از دنیا نقش داشت و هم توانایی‏اش بر استعمار، ناشی از میزان پیشرفت علمی‏اش بود که از آن پیشرفت، استفاده‏ی سیاسی کرد. مانند انگلیس که از کشتی بخار برای استعمار هند استفاده نمود و استعمار هند کمک کرد که کشتی بخار به کشتیهای پیشرفته‏تری تبدیل شود و تسلّط بر هند و نقاط دیگر را نیز بیشتر کند. به این ترتیب، علمی که محدود و محصور به خودشان بود، در خدمت استعمار قرار گرفت و استعمار در خدمت علم!
ما باید از محاصره‏ی موجود که کشورهای جهان سوم در آن قرار گرفته‏اند، خودمان را خارج کنیم. این فقط وظیفه‏ی ما نیست، بلکه وظیفه‏ی همه‏ی ملتهای دنیاست که در دوره‏ای از کاروان علم عقب ماندند. من اعتقاد راسخم- که این اعتقاد با نظر خبرگان و کارشناسان فن تأیید شده است- این است که ما می‏توانیم این کار را بکنیم. این مُهر «نمی‏توانیم» و «نمی‏توانید» را که یکی از بخشهای عمده‏ی سیاست فرهنگی دشمنان بوده، بایستی از ذهن خودمان پاک کنیم. البته من احساس می‏کنم که در همین زمینه هم می‏توانیم پیشرفت کنیم؛ چرا که الآن می‏بینم شما استادان و دانشجویان در محافل دانشجویی، از نهضت نرم‏افزاری و تولید علم به‏عنوان شعارهای عملی و فعّال یاد می‏کنید. این، خیلی موفقیّت است که ما به این فکر افتاده‏ایم و این موضوع به صورت شعار، درخواست و خواسته درآمده است.1382/08/08

لینک ثابت
پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) - مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی